Człowiek w poszukiwaniu sensu

Pozycji traktujących o ogólnym obrazie egzystencji w obozach koncentracyjnych, jak i ich fizycznych następstwach, powstało już bardzo wiele. Choć są one niebywale cennymi dokumentami (może znajdzie się kilka tytułów o wątpliwej wartości historycznej, ale nie o tym chcę mówić), to często brakowało im gruntownej analizy psychiki więźnia obozu zagłady. I chyba trudno się temu dziwić, bo nie ma w tej chwili zbyt dużej ilości publikacji na naszym rynku, które dotykałyby tej tematyki. Zatem, gdy tylko dowiedziałam się o istnieniu „Człowiek w poszukiwaniu sensu” autorstwa Viktora E. Frankla, wiedziałam, że prędzej czy później wykład ten przeczytam.

Mimo iż wcześniej spotkałam się z kilkoma pochlebnymi recenzjami na jego temat, to nie spodziewałam się, że w moje ręce trafi prawdziwa „perełka”, która otworzy mi oczy na istotne kwestie związane z psychologicznym podłożem pobytu w tak okrutnych miejscach, jakimi były obozy. Mało tego, okazało się, że niemal wszystko co zawiera ta lektura można odnieść do własnego życia, wiele zrozumieć, nabrać szacunku i pokory do tego, co mamy, a także pomóc sobie w trudniejszych chwilach.
Jednak owoce z tego spotkania zbiera się dopiero na końcu. Z początku autor stara się przybliżyć czytelnikowi fazy, w jakich znajduje się psychika więźnia obozu:

- faza następująca tuż po przybyciu;
- stadium głębokiego wejścia w rutynę życia obozowego oraz
- okres następujący po wyzwoleniu z obozu[1].

W pierwszej z nich dominuje szok i niedowierzanie, że w tym miejscu jest naprawdę tak źle. Więźniowie często łudzili się, że jak wybudzenie ze złego snu przyjdzie nagle wybawienie z opresji; że to, co złego zobaczyli, było tylko chwilowe i w żadnym wypadku nie zdąży ich dotknąć, a wraz z docieraniem prawdy dało się odczuć wśród nich narastające przygnębienie (często skutkujące próbami samobójczymi).
Potem, gdy egzystencja w tym ponurym miejscu staje się już tylko smutną rzeczywistością, przychodzi pora na apatię, zobojętnienie na wszystko wokół (także na tak często opisywany w wielu pozycjach brak skrajnych emocji na widok czyjejś śmierci; na tym etapie staje się ona czymś normalnym i niewzbudzającym szczególnych emocji).
Na koniec pobytu w obozie, gdy przychodzi moment zdobycia upragnionej wolności, niekoniecznie należy spodziewać się niepohamowanej radości i euforii wśród więźniów. Okazuje się bowiem, że pobyt w tym miejscu, jak i wszelkie jego następstwa, jest tak głęboko zakorzeniony w umysłach i duszach tych ludzi, że początkowo nie są oni w stanie cieszyć się brakiem ograniczeń. Świetnie obrazuje to Frankl słowami:


W końcu doszliśmy na łąkę pełną kwiatów. Widzieliśmy je i zdawaliśmy sobie sprawę z ich fizycznego istnienia, ale nie potrafiliśmy wykrzesać z siebie w związku z tym żadnych uczuć. Pierwszej iskierki radości dostarczył nam widok koguta o wielobarwnym ogonie. Wciąż jednak była to zaledwie iskierka – nadal nie należeliśmy jeszcze do tego nowego świata.[2]

Jak bumerang wróciła do mnie w tym momencie historia Króla z powieści Jamesa Clavella pt. „Król szczurów”. Gdy opuścił on obóz jeniecki, okazało się, że jako wolny człowiek nie potrafi wrócić do rytmu normalnego życia. W niewoli był Królem, był KIMŚ, kogo wszyscy szanowali, a na wolności był zwykłym człowiekiem, jakich wiele, który wyrwany z dotychczasowych realiów nie potrafi sobie poradzić z otaczającym go światem. Ostatecznie przyszło mu się uczyć życia na nowo. Podobnie jest z więźniami obozów zagłady, którzy mimo tego, że wiedli w nich życie różne od Króla z powieści Clavella, to także doświadczyli utraty wolności, na co dzień obcowali z brutalną i bezwzględną rzeczywistością, przyszło im się zmagać z podobnymi duchowymi rozterkami. I jedni i drudzy tracili coś, co było dla nich pewnego rodzaju normą, coś do czego przywykli i z czym poniekąd chyba zgodzili się już żyć.

A co było kluczem do przeżycia tych trudnych warunków w obydwu przedstawionych przeze mnie przypadkach (poza oczywistymi czynnikami fizjologicznymi czy zdrowotnymi)? Sens życia albo inaczej – jego cel. Okazuje się, że człowiek pozbawiony celu, dla którego żyje, traci jednocześnie sens egzystencji i jeśli w obozowych realiach tracił z serca, marzeń czy wiary wizję wyzwolenia, wolności – to często tracił także życie. Teraz już rozumiem, dlaczego w przypadku ciężkich chorób tak ważna jest wiara w wyzdrowienie i wola walki…

Bardzo daleko zabrnęłam w swoich rozważaniach na temat tej książki i z pewnością mogłabym posunąć się jeszcze dalej, ale nie chce nikomu odbierać możliwości w pełni subiektywnej (tak, tak! nie obiektywnej) analizy tej pozycji. Liczy ona ledwie 223 strony tekstu, a zawiera w sobie esencję tego, co powinien wiedzieć zarówno każdy zainteresowany tematyką, jak i ten, który nadal poszukuje sensu w swoim życiu…

Chyba każdy na którymś z etapów swojego życia powinien przeczytać tę książkę. Może ona wnieść w nie zaskakująco dużo, nawet jeśli uważacie się za ludzi w pełni szczęśliwych.

Ocena: absolutne 6/6


[1] V. E. Frankl, Człowiek w poszukiwaniu sensu, Czarna Owca, Warszawa 2011, s. 29-30.
[2] Tamże, s. 139.


***http://ksiazkowka.blogspot.com/2012/08/czowiek-w-poszukiwaniu-sensu-viktor-e.html***

Jak pożyczałem ją od kolegi, to powiedział mi, że do pierwszej części zmuszał się... Nie wiem skąd taka oziębłość, ale w moim odczuciu w literaturze "obozowej" nie spotkałem się z równie wnikliwym przerobieniu tzw. "oczłowieczenia". To co twórca logoterapii opisuje, pozwala mi w kwestii holocaustu postawić sobie pewne ultimatum i zawieszenie broni. Oczywiście z samym sobą. Ciekawa jest również niesamowita wiara autora w człowieczeństwo, że nawet umierając z głodu w łachmanach w obozie śmierci, zawsze można wybierać i nie sposób uchylić się od decydowania. A więc człowiek nie jest w myśl tego "człowiekiem w ludzkich warunkach". Nie jest również coś wart, bo posiada, bo robi karierę i błyszczy w świetle lokalnych, bądź globalnych jupiterów. Ciekawa i bulwersująca konkluzja wobec bezwzględnej banalizacji (wyrażającej się w skrajnym pragmatyzmie) by nieużytecznych (ze względu na demencje, choroby i inne upośledzenie) w tym owczym pędzie odrazu "zutylizować". To oczywiście ironia i pewna intelektualna przekora wobec egzystencjalnej jałowości naszych czasów. Polecam książkę serdecznie, zmusza, do ukierunkowania się wobec swojej własnej pustki.

Najprostsze rzeczy są najtrudniejsze do przyjęcia. Życie jest łatwiejsze do przeżycia, kiedy ma się w nim cel. Niby proste, ale dla mnie który siedzę w wygodnym fotelu, mam co jeść, gdzie spać, co na siebie włożyć, mogę raz na jakiś czas zjeść dobry obiad w knajpie, napić się zimnego piwa… Ale spróbuj znaleźć sens życia dla człowieka, który nie z własnej woli wylądował w obozie koncentracyjnym, jest poniżany i bity, dla którego widok trupa wpatrującego się w niego oczami nie jest powodem by przerwać jedzenie wodnistej zupy, i którego największymi marzeniami jest odwszawienie, lodowaty prysznic i trafienie do obozu bez kominów…

O Holocauście napisano już mnóstwo książek. Pisały ofiary, pisali oprawcy. Viktor E. Frankl, wiedeński psychiatra, więzień obozów w Auschwitz i Dachau, dokłada jeszcze jedną – ale tym razem bardzo wyjątkową – książkę. Książka opisując po części obozowe życie prowadzi czytelnika o krok naprzód – do ludzkiej psychiki. Co siedzi w człowieku, który znalazł się w obozie koncentracyjnym i który codziennie ociera się o śmierć? Autor czerpiąc z wiedzy medycznej stara się przeprowadzić czytelnika przez trzy etapy, których doświadcza więzień obozowy: nowość obozu, rutyna obozowego życia, nowość po odzyskaniu wolności. Czy człowiek w nieludzkich warunkach przestaje być człowiekiem? Frankl twierdzi, że tak naprawdę niezależnie od tego gdzie i z kim człowiek jest, to i tak ma swoją wolność, która determinuje jego zachowania. Mało tego, niezależnie od miejsca, czasu i okoliczności człowiek powinien odnaleźć swój sens życia. I może taki sens znaleźć, nawet gdy pozornie tego sensu być nie powinno. I nie chodzi tu o banał i abstrakcje, ale o życie.

Przeczytanie tej książki porządkuje życie czytelnika. Inaczej się patrzy na drobiazgi, którymi zawracamy sobie uwagę. Pewne wydarzenia opisane w książce zapadają w człowieku, który przypomina sobie je w nieoczekiwanych momentach.

Naprawdę to jedna z tych książek, które zmieniają nastawienie do życia i otoczenia. Zmusza do myślenia o swoim sensie życia, a o to chyba właśnie chodziło autorowi!

Książką, Wiktora E. Frankla – „Człowiek w poszukiwaniu sensu” opisuje losy, oraz przemyślenie egzystencjalne psychiatry podczas zniewolenia w obozie koncentracyjnym.
Wiktor E. Frankl (1905- 1997) był psychiatrą i psychoterapeutą austriacki, więźniem obozów koncentracyjnych, m.in. Auschwitz, uważany za jednego z twórców humanizmu psychologicznego i logoterapii. Frankl, jako więzień Auschwitz, w gruntownym, a zarazem emocjonującym eseju dokonuje przedstawienia swojego obozowego doświadczenia, które dało mu podstawę do odkrycia najsilniejszego z ludzkich instynktów, jakim jest dążenie do poszukiwania sensu.

Po przeczytaniu książki Wiktora Frankla, można uzmysłowić sobie, że żadne zło i cierpienie nie jest w stanie zniszczyć człowieka w sensie ostatecznym. Każdy człowiek jest powołany do odkrywania sensu własnego życia. Jednakże, kwestię ponadczasową stanowi, pewnego rodzaju, obowiązek pamięci zarówno o ludziach, którzy przebrnęli przez gehennę, jaką był obóz koncentracyjny, jak i o tych, którzy w takim miejscu zakończyli swój żywot. Utrzymywanie w naszych umysłach pamięci o największej światowej tragedii, jakiej doświadczyła ludzkość w XX wieku, powinna być przestrogą nawet dla tych, którzy tego rodzaju tragedii nie doświadczyli...

Do książki sięgnęłam po entuzjastycznej relacji przyjaciółki, zachwyconej autorem i jego dziełem. Szczerze mówiąc, odstręczyłby mnie sam tytuł - nasuwa mi jednoznacznie poradnikowe skojarzenie, a wszystkie poradniki potraktowałabym jak przystało na przedstawiciela świętej inkwizycji - na stos z nimi!;) Po namowie przeczytałam książkę i... nie żałuję.
V. Frankl opisując swoje doświadczenia z obozów koncentracyjnych, ukazuje sposób odnalezienia sensu życia nawet w najbardziej ekstremalnej sytuacji, gdy godność i człowieczeństwo przyjmują jedynie rozmytą, mglistą postać. Pierwsza część książki momentami może wycisnąć z oczu łzy; autor cudownie opowiada o miłości do żony. Druga część dotyczy nowego nurtu w psychologii, logoterapii, polegającej na wskazywaniu pacjentom możliwości czy zadań, które mają do wykonania w przyszłości. Poprzez ukierunkowanie człowieka na przyszłość, wyrywa go z teraźniejszości i charakterystycznego dla niej stanu "dzikości" i odczłowieczenia. Oprócz tego opisane są proste techniki, które po ich zastosowaniu, zmieniają nasze podejście do problemów.
To książka dla tych, którzy chcą na nowo przewartościować swoje życie, mają ochotę na chwilę refleksji i do której powinno się wracać w każdej ciężkiej chwili.