Książki o prowincji. Wsi spokojna, wsi wesoła... Niedoczekanie!

Remigiusz Koziński Remigiusz Koziński
11.09.2021

„Kto twe wczasy, kto pożytki może wspomnieć za raz wszytki?” – to Jan Kochanowski w XVI wieku wzorujący się na starszym o 1600 lat Horacym. Potem mickiewiczowskie pola „malowane zbożem rozmaitem”, nieco mniej wyidealizowana wieś Reymonta, podkoloryzowana jednak młodopolskim zapatrzeniem, a także „Wesele”, czy współcześnie opisywane pod-sandomierskie, melancholijne obrazy Wiesława Myśliwskiego. Jaka jest polska wieś w literaturze?

Książki o prowincji. Wsi spokojna, wsi wesoła... Niedoczekanie!
Reklama

Poetycko… Wieś, która nie śmierdzi. Miasteczka – biedne, wschodnie, magiczne – wprost z Brunona Schulza czy nawet Olgi Tokarczuk. Pocztówkowe… Mile wspominane, jak wakacje u babci… Przecież babcie pochodziły ze wsi lub małych miasteczek. Trzydziestolatkowie protestują? No, dobrze, niech będzie... Jak wakacje u prababci. Bo przecież „wakacje” to synonim bukolicznego nastroju. Aż tu nagle… Jak grom z jasnego nieba (to też, bądź co bądź, wakacyjna okoliczność) pojawiają się książki, których treść rozbija w drobny mak porcelanowe postacie pastereczek i pastuszków oraz radosnej trzódki wokół. Zmierzch w małym miasteczku to nie magia. To puste, pozbawione życia uliczki i niszczejące fasady domów.

Wyniki i diagnostyka

Zapaść Marek Szymaniak„Zapaść”, której autorem jest Marek Szymaniak, to druga po „Urobionych” książka autora, podejmująca tematy niemodne, wyciągająca na pierwszy plan ludzi nie z drugiego, ale któregoś tam rzędu. Tych, których z warszawskiej, krakowskiej czy nawet gdańskiej perspektywy nie widać. Warsztat reportera, punkt widzenia, obiektywizm, oddanie w książce przestrzeni rozmówcom – to chłodna diagnoza, może tylko wyniki badania. Po wyjściu z medycznego laboratorium pacjent trzyma w ręku wydruk, na nim dane, często przedstawione w zestawieniu z normami, w których powinny się mieścić. By je zinterpretować konieczna jest wizyta u lekarza. Tylko on, jeśli w ogóle, wskazuje drogę do ich ewentualnej poprawy: przy użyciu leków, zmiany trybu życia…

„Zapaść. Reportaże z mniejszych miast” jest opisem współczesności z trochę na siłę utrzymywanego dystansu. Marek Szymaniak pilnuje się, aby nie zmącić subiektywnym spojrzeniem wyników swojej pracy (pochodzi z małego miasta – czy to dlatego?). Trochę szkoda…

Reklama

W jednym z wywiadów stwierdza, że tych „dalszych rzędów” nie widzą zarządzający „mainstreamowymi” mediami pięćdziesięciolatkowie, dla których zmiany lat 90. były windą, jazdą w górę, do domów na eleganckich podwarszawskich czy podkrakowskich przedmieściach. Im, w odróżnieniu od siedemdziesięciolatków, prowincja nie kojarzy się z wakacjami u babci. Na wakacje jeździ się wszak, o, pardon, lata – do Hiszpanii, na Kanary czy nawet Zanzibar. Prowincja to świat dużo mniej znany niż afrykańska sawanna czy zaułki Barcelony. Czy chcący to zmienić trzydziestolatek znajdzie w sobie siłę? Czy porwie go „główny nurt”, by po dziesięciu czy piętnastu latach wyrzucić na mieliznę przy podmiejskiej willi?

Historia ze świeżym spojrzeniem

Ludowa historia Polski Adam Leszczyński„Ludowa historia Polski” Adama Leszczyńskiego teoretycznie opowiada historię, jaką każdy z czytelników setki razy przerabiał w szkolnych podręcznikach. Pańszczyzna? No przecież „było na lekcji”. W latach słusznie minionych, pewnie nieraz pracowicie skrobano wypracowania o nędznym losie pańszczyźnianego chłopa. Czy to jednak naprawdę ta sama historia? Autor jako strategiczne przyjmuje daty zmieniające sytuację mieszkańców wsi. Istotny z jego punktu widzenia jest choćby rok 1520, a więc wprowadzenie minimum odrabianej pańszczyzny, czy 1944, a więc tak zwana „reforma rolna”. Adam Leszczyński stara się w obiektywny sposób pokazać aspekty zachodzących w owych latach zmian, oczywiście z perspektywy mieszkańców wsi. Krytykuje też popularne do dziś jednostronne odczytywanie historii pomijające wykorzystywanie przez elity innych grup społecznych. „Nic nowego”, żachnie się ktoś, „lewicujący (co jest prawdą) historyk wyciągnął przykurzony nieco tom «Kapitału» Karola Marksa i wymachuje sztandarem z napisem «walka klas»”.

Reklama

Nie warto strzelać focha. Warto przeczytać i pomyśleć. Autor, zachowując własne spojrzenie na polską historię, stara się bowiem pokazywać różne drogi jej interpretacji: od pozytywistycznej, przez marksistowską, po postmodernistyczną. Rozprawia się przy tym, czasem dość boleśnie, z różnymi mitami postrzegania wsi, Wskazuje obiektywne przyczyny takich, a nie innych relacji między grupami społecznymi. Adam Leszczyński kończy swoją analizę na roku 1989. Tu pałeczkę już po reportersku przejmuje Marek Szymaniak, relacjonując gospodarcze zmiany i ich skutki.

Wydawnictwo RM proponuje całą serię: „Ludowa Historia Polski”. Swoją drogą ciekawe, czy Adam Leszczyński i merytoryczny redaktor serii w wydawnictwie Przemysław Wielgosz wzajemnie się inspirowali, czy po prostu równolegle wpadli na podobny pomysł. Nic zresztą dziwnego. Jeszcze czterdzieści lat temu subtelne przestawienie słów w tytule dałoby gwarancję wysokiego nakładu… Historia Polski Ludowej… Brzmi znajomo?

Bękary pańszczyzny„Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich” Michała Rauszera czy „Śladami Szeli, czyli Diabły Polskie” Piotra Korczyńskiego – pozycje ze wspomnianej wyżej wydawniczej serii – pokazują inną, „oddolną” perspektywę historycznej interpretacji. Robią to w sposób przyjazny dla czytelnika, który niekoniecznie ma historyczne magisterium. Kiedy do tego wszystkiego doda się jeszcze tom „Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa” Kamila Janickiego to widać jak na dłoni interesujący nurt ludowej historii środkowoeuropejskiego kraju. Nic to zresztą nowego – sam Adam Leszczyński na pierwszych stronach swojej książki wspomina o inspiracji, jaką była dla niego „Ludowa historia Stanów Zjednoczonych” Howarda Zinna.

Literatura piękna i ludowa

Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie SzeliWspomniane wyżej pozycje to sfera literatury faktu czy też książek popularnonaukowych lub naukowych wręcz. Co z tak zwaną literaturą piękną? Swoje całkiem poczesne miejsce znalazł w niej Jakub Szela. Patrzy ponuro na czytelników z okładki książki Piotra Korczyńskiego, gdzie jest zresztą postacią niekoniecznie najważniejszą. Miała być jednak beletrystyka… Radek Rak pokazał go w książce „Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” z niezwykłym literackim rozmachem. Pięknie opisane okrucieństwo polskiej dziewiętnastowiecznej wsi jest tej książki kręgosłupem i jednocześnie literackim nawiązaniem do niełatwych rozważań nad historią. Magia jest tu, i piękno, ale nie ma sielanki. Jakub Szela pojawia się też u Macieja Hena w tomie „Deutsch dla średniozaawansowanych”, spinając karpacką klamrą podróż głównego bohatera. Zresztą jeszcze w czasach, kiedy zamiast „ludowej historii Polski” pisano „historię Polski ludowej” – ukazał się absolutnie niezwykły, choć trochę już zapomniany „Janosik” Jalu Kurka.

Po owocach ich poznacie... Odświeżone spojrzenie na historię zaowocowało godnie na drugim brzegu Atlantyku. „Kolej podziemna. Czarna krew Ameryki” Colsona Whiteheada czy „Labirynt pamięci. Wiwat naród brazylijski” Joao Ubaldo Ribeiro ukazały się w świetnych polskich tłumaczeniach (odpowiednio: Rafał Lisowski i Wojciech Charchalis). Może i polskie książki doczekają się równie udanych przekładów. Pytanie tylko czy po lekturze – jednych i drugich – będzie jak skleić potłuczonych, porcelanowych: pastereczki i pastuszków wraz z ich śnieżnobiałą trzódką, nad brzegiem ruczaju...

Reklama

komentarze [40]

Sortuj:
Niezalogowany
Aby napisać wiadomość zaloguj się
Ania 20.09.2021 20:08
Czytelniczka

A co by Państwo powiedzieli o motywie wsi w powieściach Olgi Tokarczuk. Czy Noblistka wg was wyposaża tę wieś w cechy regionu, w którym się rzecz dzieje? Czy to rzeczywiście polska wieś, czy tylko wyobrażenie autorki o wsi?

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
sulibrat 20.09.2021 10:36
Bibliotekarz


"Wsi spokojna, wsi wesoła". Czy ktoś pamięta taki program System 09? Kontrowersyjny był i zdjęto go z anteny. Nie? To ja przypomnę odcinek 4 "Poza systemem": https://www.youtube.com/watch?v=89OzXQH6Vjw
Co jakiś czas salon warszawski przypomina sobie o wsi a chłopomania wraca falami. To dość żenujące jest dla mieszkańca wsi (lub kogoś kto się ze wsi wywodzi). W Polsce cały...

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post więcej
sulibrat 21.09.2021 13:50
Bibliotekarz

Informacja z dzisiaj :) https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2021-09-21/jarocin-zaklocanie-ciszy-nocnej-przez-koguta-policja-zakonczyla-czynnosci/?ref=slider

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Niezalogowany
Aby napisać wiadomość zaloguj się
Irek 14.09.2021 14:20
Czytelnik

Na prowincji

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
 Na prowincji
Vilemo 13.09.2021 09:01
Czytelniczka

Bardzo ciekawy trend, a i sam artykuł. Mnie zachęca do sięgnięcia po te pozycje. Chętnie zajrzałabym do Ludowej historii Polski. Baśń o wężowym sercu już przeczytałam - genialna. 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
almos 14.09.2021 03:40
Bibliotekarz

@Vilemo, ciekawy, ważny i potrzebny trend, już przeczytałem  Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich - bardzo dobra. Czytam  Ludowa historia Polski - na razie świetna. W kolejce czekają 
  Chamstwo ...

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post więcej
 Bękarty pańszczyzny. Historia buntów chłopskich  Ludowa historia Polski  Chamstwo  Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa
Niezalogowany
Aby napisać wiadomość zaloguj się
Anetka P 12.09.2021 22:42
Czytelniczka

Brakuje w zestawieniu  Chamstwo Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa :)

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
 Chamstwo  Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa
Remigiusz Koziński 13.09.2021 15:57
Redaktor

To prawda, nie dałem rady już ich przeczytać, ale nadrobię. BTW - pokazują, ze trend jakiś jest, prawda ?
 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Marzena 13.09.2021 18:49
Czytelniczka

Jestem ciekawa opinii co do Pańszczyzny. U mnie czeka w kolejce do przeczytania.

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Anetka P 13.09.2021 22:13
Czytelniczka

Oj jest trend, jest! I bardzo się cieszę. :) Tym bardziej, że osią historii jakiej mnie uczono w szkole (jestem z rocznika 89) i jaka będzie też wtłaczana w głowy dzieciaków w najbliższych latach, jest wciąż niestety patriarchalno-nacjonalistyczno-katolicka historia elit. 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Anetka P 13.09.2021 22:14
Czytelniczka

Obiecująco zapowiada się też  Zniewolona Rosja. Historia poddaństwa  :)

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
 Zniewolona Rosja. Historia poddaństwa
almos 14.09.2021 03:31
Bibliotekarz

W temacie Rosji już jest znakomita 'Rosja carów' Pipesa, który sporo pisze o tamtejszym systemie pańszczyźnianym.

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Marzena 14.09.2021 10:08
Czytelniczka

@almos Do książek Pipesa w bibliotece mam trudniejszy dostęp aniżeli do książki "Popielec".Co nie jest zabawne 😖 .

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Aguirre 14.09.2021 11:44
Czytelnik

@almos @Marzena Swoją drogą ciekawe, czemu nikt nie wznawiaPipesa. Ostatnio wydało go ponad 10 lat temu wydawnictwo Magnum, przejęte przez Bellonę. 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
almos 14.09.2021 12:07
Bibliotekarz

@Aguirre kiedyś kupiłem jego ebooki, sprawdziłem teraz, nie są dostępne, prawdopodobnie licencje wygasły...

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Niezalogowany
Aby napisać wiadomość zaloguj się
Fidel-F2 12.09.2021 13:21
Czytelnik

Polecam w temacie Drogę przez wieś Wincentego Burka.  

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
almos 12.09.2021 01:51
Bibliotekarz

Brakuje mi w tym zestawieniu znakomitego a niedocenionego 'Popielca' Kłaczyńskiego, który pokazał jak wojna i okupacja zdemoralizowała polską wieś. 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Marzena 12.09.2021 06:08
Czytelniczka

Aż się skuszę na tego Popielica skoro tak zachwalasz. Dziękuję za rekomendację.

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
almos 12.09.2021 08:44
Bibliotekarz

Polecam, ale ostrzegam: książka jest bardzo trudna do zdobycia.

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Marzena 12.09.2021 09:36
Czytelniczka

Moja biblioteka publiczna ma katalog dostępny dla czytelników internetowo. Już sprawdziłam. Mają na stanie 2 egz. z lat 80 - tych . O ile więc nie zaginęły bądź nie wypożyczył ich ktoś na wieczne oddanie ,to uda mi się tę pozycję wypożyczyć.Zdarzalo mi się już bowiem, że książka była w katalogu ale fizycznie na półce jej nie mieli. Bywa i tak. 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
almos 12.09.2021 09:41
Bibliotekarz

To masz szczęście, bo we Wrocławiu nie ma jej w żadnej bibliotece publicznej  😕

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Aguirre 12.09.2021 09:52
Czytelnik

W mojej dzielnicowej bibliotece ma ją tylko jedna wypożyczalnia. I też planuję przeczytać. Pamiętam serial z lat 80-tych w świetnej obsadzie. Z filmwebu dowiedziałem się, że jego współscenarzystą był Wiesław Myśliwski.

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Marzena 12.09.2021 10:01
Czytelniczka

@Aguirre Ty w Warszawie masz targi, a ja na prowincji książki , które się cudem ostały. Jakaś sprawiedliwość musi być na tym świecie. A tak w ogóle to żartuję.

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Aguirre 12.09.2021 10:12
Czytelnik

@Marzena à propos sprawiedliwości - Tym wyjaśnia: https://www.youtube.com/watch?v=68xLyczccaQ#t=1h25m20s

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Marzena 12.09.2021 12:29
Czytelniczka

@Aguirre Rozbawiłeś mnie. Szkoda, że dziś nie ma kogoś takiego jak Bareja. Materiału miałby zatrzęsienie.

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Remigiusz Koziński 13.09.2021 15:59
Redaktor

"Popielec" - jak rozumiem z lat osiemdziesiątych? Czyli szansa na ebooka lub jakąś elektroniczną wersję żadna ?

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Aguirre 13.09.2021 17:09
Czytelnik

Dokładnie tak. Jest wydanie Iskier z 1988 r. z fotosem z filmu na okładce. Podobno jeszcze to wydanie: Popielec[/span], ale wydawnictwo https://lubimyczytac.pl/wydawnictwo/7528/profi-med/ksiazki wydało tylko dwie książki autora. 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
 Popielec
Irek 13.09.2021 22:45
Czytelnik

Książka zostala też wydana w 2009 przez profi-med ale mozna poszukać w antykwariatach. Jest do zdobycia. 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Irek 13.09.2021 22:47
Czytelnik

Sorry , powtorzylem Aguirre. A z antykwariatów tohttps://tezeusz.pl/popielec-wlodzimierz-klaczynski Kupowałem ju tutaj i wszystko OK

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Irek 13.09.2021 22:58
Czytelnik

A jak ktoś ma ochotę to http://tbc.tarnobrzeg.pl/dlibra/docmetadata?id=4770&from=publication 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Marzena 14.09.2021 00:37
Czytelniczka

@lrek Masz niewidoczne konto. Nie wiem czy to tak ma być ? Pytam bo znajoma mnie oświeciła że mam niewidoczne konto o czym nie wiedziałam. Dopiero musiałam poszperać w ustawieniach żeby to zmienić. Przepraszam że się wtrącam jeśli jednak tak miało być. Tak pytam bo lubię podpatrzeć co inni mają na półkach. Pozdrawiam

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Irek 14.09.2021 05:05
Czytelnik

Nie, nie ma tak być. Dzięki za uwagę. Zmieniłem, myślę, że teraz jest ok.
  

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Marzena 14.09.2021 10:12
Czytelniczka

@Irek Tu połowa ludzi nie wie, że ma niedostępne konta. Nie wiem co na to administrator. Chyba lepiej żeby ludzie ustawiali swoje konta na niewidoczne aniżeli co do zasady mieli konto automatycznie przy założeniu ustawione jako niewidoczne. Dziwna sprawa z tymi ustawieniami. 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Marzena 14.09.2021 10:16
Czytelniczka

@Irek Ps. Twoje konto już jest widoczne. Widzę tam fajne książki . 😄

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Niezalogowany
Aby napisać wiadomość zaloguj się
SLigiaKallina 11.09.2021 17:43
Czytelniczka

Ciekawe i ironiczne (w kontekście tego artykułu) jest to, że "Zapaść" uświadomiła mi, jak bardzo małe polskie miasteczko - w którym kiedyś się działo, a teraz już się nie dzieje - jest znacząco odmienne od współczesnej polskiej wsi. I właśnie dlatego średnio mi pasuje ten reportaż w powyższym zestawieniu. Małe miasto to nie wieś, a wieś to nie małe miasto, chociaż i na...

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post więcej
Remigiusz Koziński 11.09.2021 19:27
Redaktor

Skoro Pani tak twierdzi... Nie mogę się nie zgodzić. Różnice w postrzeganiu wynikają z trywialnego: "Punkt widzenia zależy od punktu siedzenia". Należałoby więc także Brunona Schulza "eksmitować". Napisałem, jak napisałem - ale dzięki temu zyskałem komentarz, który dał mi do myślenia, za który dziękuję.

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Niezalogowany
Aby napisać wiadomość zaloguj się
czytamcałyczas 11.09.2021 10:27
Czytelnik

Większość pisarzy ,piszę o wsi.Z wygodnego fotela w centrum Warszawy lub Krakowa. Proponuję pojechać na wieś.I zobaczyć jak ona dziś wygląda. Na pewno kilka rzeczy jest to poprawki. Ale nie w duchu lewacko -liberalnym. Mi się podoba wiejski konserwatyzm.I dziewczyny ze wsi.Jakby bardziej normalne.Niż feministki z wielkich miast.

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Anna-Maria 11.09.2021 10:08
Czytelniczka

Jak prowincja to musi być Bruno Schulz z jego niepokojącym Drohobyczem. Albo Redliński i jego Taplary z "Konopielki"- wieś, w której nie słyszano o tym, że ziemia jest kulą, a wszelkie próby ucywilizowania kończą się buntem i ośmieszeniem reformatora. Warto to przeczytać choćby dla finałowej sceny, kiedy Kaziuk przekonuje się do nowoczesności dopuszczając możliwość innego...

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post więcej
Remigiusz Koziński 11.09.2021 19:28
Redaktor

Bruno Schulza wspomniałem. Redlińskiego już nie, chciałem, jak najwięcej miejsca zostawić dla tych najnowszych książek, które pokazują ciekawy trend w historycznej eseistyce, beletrystyce również. 

Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam Zobacz ten post
Niezalogowany
Aby napisać wiadomość zaloguj się
zgłoś błąd