Od Walta Whitmana do Boba Dylana. Antologia poezji amerykańskiej

Jane Bowles pisze eliptycznie, ostro, precyzyjnie, neurotycznie i nieco nihilistycznie, z pazurem, i – co najważniejsze - nigdy nawet o jedno słowo za dużo. Porównania z innymi pisarzami nie mają sensu. Niby można rozpoznać coś z klimatu samego Paula Bowlesa, może trochę Capote’ego albo Flannery O’Connor, ale Jane Bowles ma swój własny, niepowtarzalny styl. Wielka szkoda, że znana jest głównie jako skandaliczna żona znanego (i również skandalicznego) męża.

„Księga listów” Brunona Schulza powstała dzięki Jerzemu Ficowskiemu wybitnemu poecie, cyganologowi, popularyzatorowi twórczości Schulza. Ficowski poświęcił całe dorosłe życie na tropienie wszelkich śladów i pozostałości związanych z biografią i twórczością drohobyckiego pisarza. Nie jest to prawdopodobnie pełny zbiór korespondencji Schulza ocalałej z wojennej pożogi. Być może gdzieś w poradzieckich archiwach znajdują się jeszcze jakieś teksty pisarza. Schulz twierdził, że to właśnie z korespondencji z przyjaciółmi z lat 20. czerpał natchnienie i pomysły do tworzenia opowiadań powstałych dekadę później. Stanowiły one początek jego twórczości literackiej. Niestety z lat 20. zachował się tylko jeden list prywatny Schulza. Ale w kilku innych, późniejszych możemy dostrzec już nieokiełznaną fantazję autora „Sklepów cynamonowych” i zaczątki pomysłów fabularnych. Właśnie z tego względu warto sięgnąć po "Księgę listów". Większość prywatnej korespondencji Schulza zaginęła, najprawdopodobniej bezpowrotnie. Dla artysty introwertyka, niechętnie opuszczającego Drohobycz, listy do przyjaciół były sposobem na kontakt ze światem zewnętrznym i możliwością nawiązania duchowego porozumienia ponad granicami prowincjonalnego miasteczka. Zapewne już nigdy nie poznamy korespondencji do najważniejszych dla Schulza rozmówców: młodo zmarłego literata Władysława Riffa, filozofki i pisarki Debory Vogel, do narzeczonej Józefiny Szelińskiej (według Ficowskiego, listy te mogły mieć rangę „Listów do Mileny” Kafki) oraz do Zofii Nałkowskiej, protektorki literackiej, z którą początkujący pisarz przeżywał romans. Zbiór korespondencji podzielony został na trzy części – listy pisarza, listy, których był adresatem oraz pisma urzędowe. Większość powstała w latach 30., czyli w okresie literackiego debiutu i sukcesu pisarza. Niewiele zachowało się listów z czasów wojny, gdy „historia zerwana z łańcucha” (określenie Jerzego Stempowskiego),osaczyła twórcę dotychczas żyjącego na marginesach rzeczywistości. Prócz listów ciekawe mogą być pisma urzędowe zamieszczone w tym zbiorze. Interesujące jest np. podanie artysty o przyjęcie do związku zawodowego pisarzy zachodniej Ukrainy, z czasów radzieckiej okupacji. W piśmie tym Schulz składa samokrytykę i deklaruje: „pragnę zgłębiać teoretycznie naukę komunizmu” oraz „pragnę też w miarę sił i na terenie mej własnej pracy współdziałać w dziele budowy przyszłości socjalistycznej ludzkości”. Wraz z niedawno odkrytymi, w dawnej komunistycznej prasie ukraińskiej, socrealistycznymi grafikami Schulza, rzuca to nieco światła na tajemniczy, do tej pory, okres życia artysty. Antykomunistyczni lustratorzy powinni jednak powstrzymać ewentualne zapędy do oskarżania Schulza o współpracę z komunistami. Wspomniane podanie i prace plastyczne są raczej świadectwami „wielkiego strachu” (określenie Juliana Stryjkowskiego). Ów "wielki strach" to atmosfera czerwonego terroru na Kresach, po aneksji dokonanej przez Związek Radziecki we wrześniu 1939 roku. Schulz zmuszony był wtedy pracować dla okupanta – zarówno stalinowskiego, jak i hitlerowskiego, by przeżyć i zapewnić utrzymanie sobie i rodzinie. Był to los wielu, szczególnie żydowskich, artystów. Autor "Sklepów Cynamonowych" dorabiał wtedy, jak sam to określał, „malowaniem rzemieślniczym”. Do legendy miejskiej Drohobycza przeszło komunistyczne święto, podczas którego w strugach deszczu rozpłynął się monumentalny portret Stalina autorstwa Schulza, z czego artysta był bardzo zadowolony. Prace literackie Schulz zmuszony był tworzyć do szuflady (wszystkie w czasie wojny zaginęły),próba publikacji nowego opowiadania, w tych warunkach politycznych, spotkała się z wymowną odmową komunistycznej redakcji: „Nam Proustów nie potrzeba”. Świadectwem losu artysty stały się też przymusowo wykonywane malowidła ścienne dla gestapowca Landaua, odkryte na początku tego tysiąclecia w jego dawnej willi, zrabowane następnie z Drohobycza przez izraelskich agentów Yad Vashem. Z czasów wojennych zachowała się zatem tylko garść listów Schulza, głównie do ostatniej przyjaciółki pisarza, malarki Anny Płockier, z których jednak niewiele dowiemy się o otaczającej go smutnej i groźnej rzeczywistości (m.in. z powodu autocenzury i obawy przed represjami, gdyż listy były kontrolowane),przebija z nich nastrój pogłębiającego się zagubienia, depresji i choroby artysty. W jednym z nich pisarz przyznaje, że nie odpisywał „z śmiesznej przyczyny braku paru groszy na kartkę”. Ostatni znany list Schulza, także adresowany do Płockier i utrzymany w tonie pożegnalnym, powstał 19 listopada 1941 roku, dokładnie rok przed tragiczną śmiercią pisarza z rąk gestapowca na drohobyckiej ulicy. Był też zapewne ostatnim, który adresatka od niego otrzymała. Płockier została zabita kilka dni później w masowym mordzie borysławskich Żydów przez milicję ukraińską w lesie pod Truskawcem nieopodal Drohobycza. Grobu Schulza do tej pory nie odnaleziono. Niech podsumowaniem tej smutnej historii o Brunonie Schulzu będą fragmenty jego listów. W pierwszym bardzo pięknie pisze o swojej ówczesnej narzeczonej Józefinie Szelińskiej, uczącej na początku lat 30. w polskiej Szkole Koedukacyjnej w Drohobyczu: 🔰"Drohobycz, 19.09.1939 r. Ona mnie odkupiła swoją miłością, zatraconego już prawie i przepadłego na rzecz nieludzkich krain, jałowych Hadesów fantazji. Ona mnie przywróciła życiu i doczesności. To jest najbliższy mi człowiek na ziemi (...) To jest punkt zerowy, od którego wznoszę się w górę na skali fantazji." /list do Romany Halpern/ 🔰"Bardzo mi jej żal, nie wiem, co ona porabia po tak ciężkich przejściach, na listy moje nie odpowiada. Żal mi nas obojga i całej naszej przeszłości skazanej na zagładę."- to reakcja pisarza na ich rozstanie.

Podczas swojego życia jesteśmy zajęci ziemskimi sprawami zaledwie krótką chwilę. Doczesność jest dla naszej duszy schronieniem tylko przez przebłysk wieczności. William Blake da nam wtedy dobrą radę: radujmy się i korzystajmy z danego nam czasu. Gdy pod najczulszym dotknięciem dłoni uświadamiamy sobie szczęście jakie nam sprzyja, to angielski poeta odpowie: cieszmy się, bo to miłość nas trzyma przy życiu. Kiedy w dzieciństwie słyszymy głos nawołujący nas do powrotu przed zmrokiem, Blake nam przypomni: to niewinność wami kieruje i czerpcie z niej do granic możliwości. Takimi przykładami mógłbym zdefiniować angielskiego prekursora romantyzmu, z którego poezji czerpałem ostatnio nowe doświadczenia. Nie będę ukrywać, że sięgnięcie po jego wiersze było dobrym krokiem ku poznaniu kolejnych silnych uczuć, umieszczonych w mojej wyimaginowanej encyklopedii emocji. Nadnaturalne i nadzmysłowe wizje angielskiego poety ogarnęły moją wyobraźnię. Przyjąłem za pewnik, że właśnie taki punkt widzenia stał się centralnym punktem odniesienia dla romantyzmu, tak wielce ceniącego duchowość i intuicję. Również Blake wpisał się wyśmienicie w emocjonalny klimat zmysłowej epoki. Jego refleksja nad życiem oraz wrażliwość, kształtowały czar czasów w których przyszło mu żyć. Za pomocą trafnego osądu, posiadł on umiejętność przemieniania drobnych przypadków, mających niebagatelny wpływ na kształtowanie ludzkich aspiracji do bycia lepszym człowiekiem. W moich oczach widzę Williama Blake'a jako poetę proroczo zapatrzonego w błogie życie pasterza. To twórca chodzący po samotnych ścieżkach melancholii. Kiedy poznałem jego twórczość, to dostrzegłem niezliczone barwy emocji, spiętrzające się nad każdym poruszanym tematem. Groźne i wspaniałe wizje Albionu w uosobieniu potężnego Londynu. Mroczne pustynie Urizena, kroczącego w pełnym bólu smutku. Krwawe proporce z poematu dramatycznego "Król Edward III". Wycinek palety emocjonalnych barw nie odda w pełni tego, co sami możecie zobaczyć biorąc do ręki "Poezje wybrane", przetłumaczone przez Zygmunta Kubiaka. Moją wielką sympatię zdobył słonecznik liczący kroki słońca. Ten słoneczny kwiat stał się wyznawcą tęsknoty do złocistych krain opanowanych spokojem. Tego typu poetyckie motywy będą zawsze przeze mnie mile widziane. Bije od nich jasnością i pewnością beztroski, tak bardzo oczekiwanej w mych progach. Nawet wyhodowana przez Blake'a kłująca róża nie przeszkodzi mi w kontemplacji bo wiem, że za chwilę jej kolce odpadną a ten piękny kwiat zmieni się w równie piękną lilię. Ludzkie możliwości abstrahowania bardzo często stanowią dla mnie temat do rozmyślań. Tym razem w procesie tworzenia bardziej ogólnych pojęć, znacząco pomógł mi William Blake. Z całą pewnością mogę stwierdzić, że czas spędzony w gęstej i romantycznej mgle tego, co przyciąga mnie swoją niematerialnością, nie uznam za stracony.

Do utworów Emily Dickinson wróciłam po wielu latach w ramach wyzwania czytelniczego na marzec. Kiedyś ta poezja była dla mnie magiczna, teraz mam pewność, że nadal jest niezwykła i wyjątkowa. 🍀 Poetka żyła w XIX wieku. Jej twórczość znalazła się na pograniczu romantyzmu i pozytywizmu. W tamtych czasach kobiety w przestrzeni publicznej niemal nie istniały (oprócz tych bardzo bogatych). Emily Dickinson próbowała się przebić przez mur tradycyjnego porządku opartego na patriarchacie, społecznych schematach i religii. Jej ojciec był surowym protestanckim kaznodzieją. Z dużą starannością zadbał o edukację córki. Jednak po jego śmierci Emily napisała: "Serce miał czyste i straszne - drugiego takiego chyba nie ma na świecie". W kontekście tej opinii rozumiem, dlaczego matka poetki, wycofała się emocjonalnie z relacji z własnymi dziećmi. Mogę się też domyślić, jak wielki chłód emocjonalny panował w tej rodzinie. Co działo się w zaciszu domowym, że zamiast rozpaczy po śmierci ojca, pojawią się słowa o jego wyjątkowo strasznym sercu? Pozostała już tylko wiara, ale i tu nie było ukojenia. W końcu pojawi się gorzkie podsumowanie i zapowiedź tego, co będzie działo się w jej życiu: "Skoro nie mogłam mieć Wszystkiego - Nie dbałam o brak mniejszych Rzeczy." Stopniowo wycofywała się, pisała do szuflady, wiele lat przed śmiercią przestała opuszczać swój pokój. Jej wiersze są pełne nadziei i równocześnie smutne. Nie brak wśród nich takich, które pokazują jak krytyczną i spostrzegawczą osobą była. Zdarzają się nawet krótkie prześmiewcze fraszki. Emily wiedziała, że jest sama, bez wsparcia. Mogła zgodzić się na jałmużnę i pisać teksty na zlecenie, żeby wydawcy płacili jej za to, co modne i wyczekiwane przez czytelników. Nigdy nie zaakceptowała tej możliwości. Jej życie to smutna historia wyjątkowej kobiety, która nie chciała dostosować się do reguł patriarchalnego porządku. Ale ta historia nie kończy się ostateczną porażką. Jej wiersze (pośmiertnie) doczekały się akceptacji czytelników. Obecnie jest uważana za jedną z najwybitniejszych amerykańskich poetek, twórczynię nowatorskiego stylu poetyckiego. 🍀 Teraz, gdy po latach, znów czytam utwory Emily Dickinson, mogę potwierdzić, że niewiele zmieniło się w moim zauroczeniu tą poezją i osobowością. Ascetyczna forma, oszczędny oraz przemyślany dobór słów, interpunkcji, urwane rymy, przerzutnie i pauzy rozrywające zdania są atutem jej wierszy. Tutaj żadne słowo, znak interpunkcyjny, użycie dużej litery nie jest przypadkowe. Oszczędność wypowiedzi służy budowaniu wieloznaczności, symboli, nieoczekiwanych definicji i metafor. Spotkania z taką poezją nie można zapomnieć. Zachęcam do lektury i zadumy, która się w czytelniku otwiera po przeczytaniu utworów tej wyjątkowej poetki. (1)

Właściwie to mógłbym się podpisać pod opinią użytkownika o nicku Stepan_Astachow - przytaczam ją w całości: "Wybitny poeta. Wielu rzeczy nie skumałem, ale co z tego, skoro czuło się podczas lektury, że ma się przyjemność obcowania z poetą wybitnym?" Ja również maiłem wrażenie, że dane mi jest dostąpić bliskości jednego z największych poetów XX wieku. Celan pisze lapidarnie, nie marnuje słów. Czytając wiersze odnoszące się do czasów wojny, czułem wręcz ból, którym dzielił się ze mną poeta. Dużo było bólu w tym tomie, niemniej jednak warto było przez to przejść. To nic, że niektórych wierszy nie rozumiałem - mój umysł ich nie ogarniał, jestem jednak pewien, że one wcale nie są do rozumienia tylko właśnie do czucia.

Bezpretensjonalność i zwięzłość to dwie siły tej niewielkiej książeczki. Julia Hartwig sprytnie nie rozwija swoich krótkich myśli w wiersze, pozostawia je w stanie skoncentrowania. Smak detalu, celność spostrzeżeń, oryginalność i świeżość przywoływanych obrazów i cytatów sprawiają, że "Błyski" po skończeniu możemy niemal natychmiast czytać jeszcze raz, a i tak doświadczymy jakiegoś olśnienia, oczarowania lub też zwyczajnie coś odświeży nasze spojrzenie na świat.

Modlitwa na stare lata O Boże, strzeż mnie od myśli zrodzonych Tylko z mądrości. Kto śpiewa pieśń mającą przetrwać, Ten myśli szpikiem kości. To jedno godne jest pochwały Z wszystkiego, co się w starcu mieści. Czym jestem, bym nie udał głupca Dla dobra pieśni? I modlę się, bo modne słowo mija, Modlitwa zaś powraca z każdym wiekiem, Niech będę, stojąc już nad grobem, Głupim, namiętnym człowiekiem.

Jedna z najtrudniejszych lektur w moim czytelniczym życiu. Bardzo wymagająca, ale na szczęście dzięki Krzysztofowi Boczkowskiemu, autorowi wstępu, przypisów i części przekładów możliwa. Wracałem do tej książki co parę tygodni, czasem miesięcy, czytałem znane mi już teksty ponownie, i wciąż zerkałem do egzegezy Boczkowskiego, i w końcu zaczęła się dla mnie ta poezja otwierać. Oczywiste, że w pewnym stopniu, oczywiste, że dobrze byłoby ponawiać lekturę, przed czym, mam nadzieję, nie stchórzę. Boczkowski, sam poeta, ale i naukowiec, ścisłowiec, do tematu ma podejście ścisłe, metodyczne, drobiazgowe i logiczne. Sam Eliot chyba też taki był, więc się obaj panowie dogadują nieźle. Przekłady Boczkowskiego także wydają mi się najbliższe oryginału, jako że tłumacz dołożył wysiłków, by przekazać warstwę filozoficzną tych tekstów, a jednocześnie nie zgubić śpiewności, czyli znowu szedł za poglądami samego Eliota. Udało mu się. A poezja? Nie mnie oceniać postać pomnikową, półboga w świecie poetyckim, do którego, wszakże, współcześni autorzy nie odwołują się zbyt często. Chwali się go jako klasyka, lecz z niego nie korzysta (wprost, bo jego wpływ na całą współczesną poezję zdaje się niewątpliwy). Może po temu trzeba mieć podobną umysłowość, logiczno-artystyczną, nie wiem... W Indiach za to, a przynajmniej w poezji tamilskiej, odwołania do Eliota pojawiają się stosunkowo często, może ze względu na bliskie orientalnemu widzenie świata. No właśnie - dzieckiem będąc trafiłem na buddyzm i, zachwycony, doszedłem do przekonania, że my, moje pokolenie i poprzednie, odkryliśmy filozofię wschodu dla Europy (zaczęło się od podróży Beatlesów do Indii),że nikt przedtem się nią nie fascynował. A teraz widzę, że Eliot, o ileż wcześniej, widział rzeczywistość bardzo podobnie jak Azjaci. W światopoglądzie Eliota znajdujemy chrześcijański mistycyzm, azjatycką, nie tylko buddyjską naukę o pustce, także hinduską Bhagavadgitę, i wszystko to traktowane jest jako droga do tego, co w Azji nazywa się oświeceniem. Czytanie późnej poezji Eliota musi być rodzajem medytacji, jeśli chcemy się w nim zagłębić, tak jak przy studiowaniu filozofii buddyjskiej, hinduskiej lub taoistycznej. "W Margate na plaży Nic niczym nie uwieńczę, Z niczym nie połączę Nic." I jeszcze o Miłości, w najszerszym możliwym znaczeniu tego słowa: "Kto więc udrękę stworzył? Miłość. Miłość Nieznanym jest Imieniem Poza dłoniami, co uwiły Koszulę z ognia, w niej cierpimy, Zdjąć jej moc ludzka nie ma siły."

Z chaosu wychodzę I zmierzam ku sztuce Depresja mym wozem Pożądanie kucem [Księga tęsknoty, s.1] Autor zdaje sobie więc z tego sprawę - być może wskutek rady przyjaciółki z młodości, która już w wieku 15 lat powiedziała mu, by "nie był bałwanem i traktował swoje pożądanie poważnie"? Każdy mężczyzna powinien to chyba usłyszeć... Największe wrażenie zrobiły na mnie rysunki - nie znałem Cohena jako rysownika. To nawet wygląda na linoryt. Akty wychodzą mu najlepiej, zaś autoportret to temat najbardziej obsesyjny. Świetny motyw stempla-medalu, którym Cohen niczym Japończycy (tzw. hanko) oznacza swe grafiki - w formie 2 nałożonych serc, które zarazem tworzą coś jakby zaokrąglony znak żydowskiej gwiazdy. Wśród wierszy - wiele erotyków, niektóre dość śmiałe, ale i w piosenkach Cohen potrafił być bardzo bezpośredni. Niektóre z tych wierszy i zapisków stały się zresztą piosenkami, jak świetna "Aleksandra odchodzi". Nieliczne daty przy wierszach i zapiskach wskazują, że materiały te powstawały od 1973 do ok, 2006 roku. Mimo wszechobecnej erotyki i wyznania, że wiele kobiet, także mężatek, powierzało mu swoje tajemnice i dzieliło z nim intymność, autor zwierza się: Moja reputacja Bawidamka to żart Gorzko się z niego śmiałem przez dziesięć tysięcy samotnie spędzonych nocy [Tytuły, s.159] Wydaje się być jednak pogodzony pod koniec życia ze sobą, także z procesem własnego starzenia się. W Leonardzie Cohenie jest wiele niekonsekwencji, lecz zarazem jakaś bezpośrednia szczerość: przyznaje otwarcie, że sympatyzując w młodości z marksizmem błądził, że zbyt mocno zachwycały go buddyjskie mniszki, by zostać oświeconym... Wobec siebie i poszukiwaczy absolutu ma wiele ciepłej ironii: "Chociaż owady cenią swoje życie i chociaż ich nie słabnąca pracowitość jest wzorem dla nas wszystkich, nieczęsto myślą o śmierci, a kiedy im się to zdarza, refleksjom owym nie towarzyszą silne emocje, jak w przypadku ciebie lub mnie. One ledwie odróżniają życie od śmierci. W tym sensie przypominają mistyków i podobnie jak mistycy, wiele z nich ma właściwości trujące."(s.24). Cohen zdecydowanie wybiera życie i jego uroki. Tylko przez chwilę słabości (10 lat...) oddał się promieniom "Obrzydliwego Oświecenia", by wrócić do swej "religii Poezji".(s.31) Bo zawsze chce się "znaleźć w środku jedynego miejsca, w którym nie ma podziału na wewnątrz i zewnątrz" (Niepokój o poranku, s.39). Trudno uwierzyć, że jego buddyjskie imię, którym się w książce podpisuje - Jikan (Cichy) - ma jakiś związek z jego osobą. I choć z piosenek może czasem wynikać, że autor jest romantykiem, ja wolę uwierzyć jego własnym słowom: "Marny ze mnie miłośnik księżyca. Od razu widzę go w całości i to wszystko, jeśli chodzi o mnie i o księżyc". [Księżyc, s.46] Mimo wszystko wierzę także, że może chodzić tylko o 2 rodzaje kreski z 3, gdy Cohen pisze: the truth of the line overhelms all other considerations (prawda kreski góruje nad innymi względami). Kreska rysunku i nulla dies sine linea, ale nie kreska kokainy. Do najlepszych wierszy tego tomu zaliczam: Gdybym mógł ci pomóc, Najlepsze, Niewierna żona, Tytuły, Troski ludzi starszych, Zmrok napływa, Teraz jeszcze, Obietnica, Za sprawą kilku piosenek, Twój niepohamowany głód nowych perspektyw, Wchodzimy w okres (to ostatnie brzmi jak jakieś proroctwo). Cała reszta jest na: leonardcohenfiles.com leonardcohen.com sonymsic.pl/cohen

Rzadki zbiór poezji Ginsberga jest godny uwagi nie tylko ze względu na ciekawy i nieoczywisty dobór tekstów, lecz także z powodu wybitnych osobistości polskiej literatury, które przetłumaczyły wiersze na język polski. Dzięki Julii Hartwig, Arturowi Międzyrzeckiemu, Andrzejowi Szubie oraz Piotrowi Sommerowi (który jest także autorem drobiazgowego posłowia) możemy całymi sobą zanurzyć się w całym przekroju poezji Ginsberga. Tomik zawiera zapisy narkotycznych wizji, liryczne scenki z dnia codziennego, wspomnienia z życia uczuciowego Ginsberga oraz błyskotliwe teksty poświęcone twórczości artystów z grona poety lub jego mistrzów. Choć poezja Ginsberga sama w sobie jest specyficzna i raczej ciężkostrawna, powyższa pozycja stanowi dobry wstęp do jego twórczości z uwagi na różnorodność prezentowanych tekstów.

Dotychczas Julia Hartwig była mi zupełnie obca, tak samo jak jej poezja. Na 'Wiersze wybrane' trafiłem zupełnie przypadkowo i wiersz 'Narodziny' był czymś niesamowitym. Po przeczytaniu wiedziałem, że muszę zapoznać się z całością. Nie zawiodłem się, a poezja Hartwig urzekła mnie swoją dwuznacznością. Poruszyła serce, wyobraźnię i zapadła w pamięć. Gorąco polecam!

Kenneth Koch „Jeden pociąg może zasłonić drugi” (napis na przejeździe kolejowym w Kenii) „W wierszu jedna linijka może zasłonić drugą linijkę Tak samo jak na przejeździe jeden pociąg może zasłonić drugi. (…) W rodzinie jedna siostra może zasłonić drugą, Dopiero, kiedy uderzysz w konkury, W przeciwnym razie przychodząc do jednej, możesz zakochać się w drugiej. Jeżeli jesteś kobietą, któryś z ojców albo braci może Zasłonić mężczyznę, na którego ze swoją miłością czekałaś. Zatem zawsze coś stoi przed rzeczami, uczuciami i ideami. Jedno pragnienie może zasłonić drugie. I czyjaś reputacja może zasłonić Inną reputację. Jeden pies na trawniku może zasłonić Innego, więc jeśli umkniesz jednemu, wcale nie musisz być bezpieczny”. (…) s. 579 Piotr Sommer O krok od nich, Przekłady z poetów amerykańskich z reprodukcjami obrazów Jane Freilicher. Karakter, Kraków 2018. Tytuł wiersza z uwagą dotycząca miejsca napisu – bezcenny! Podobnie jak dedykacja: „ i tobie i tobie i tobie” (James Schuyler) Warto też powtórzyć: „Zatem zawsze coś stoi przed rzeczami, uczuciami i ideami”. Potężny zbiór amerykańskiej poezji w przekładzie Piotr Sommera liczący ponad siedemset stron formatu A4 to pozycja dużego kalibru. Wydana z reprodukcjami J. Freilicher -to uczta dla Czytelnika i miłośnika obrazów (jest ich niewiele, ale tworzą klimat). Uczta w sferze ducha, której nie sposób przeżyć ani w jeden, ani w dwa wieczory … nie pomoże nawet liczba „trzy”. Zaczniesz jesienią, przejdzie zima (324 strona),wiosna (471strona),lato zatrzyma cię na 589 stronie, czeka cię kolejna jesień… aż „O krok od nich” znajdzie się w zasięgu twojej ręki, przechodząc na własność. Będziesz panem pamięci i słów amerykańskich poetów od J. Ashber`ego, J. Berrymana, przez E.E. Cummingsa, K. Kocha, R. Lowella F.O` Hary, D. Schuberta…. do Jane Freilicher. Poezja amerykańska ma moc. Jak napisze tłumacz: „A martwi tylko to, że książka ponad miarę spuchła (zakazów nie wprowadzamy, ale w sumie nie ma powodu czytać wszystkiego na raz)”. Słowo ma literacką wagę, a strony ją pomnażają. Poezja amerykańska może wiele… Zacytujmy fragment z wiersza: „Portret kobiety w łóżku” Williama Carlosa Williamsa „Pracować nie pójdę A pieniędzy nie mam No i co z tym zrobisz? - ani biżuterii (cholerni idioci). Ale mam dwoje oczu I gładką twarz i jeszcze to! Spójrz! Jest wysokie! Jest tam mózg i krew – nazywam się Robitza! Do diabła z …(…)( s.114) 10/10

„gdy wolność je się na śniadanie gdy prawda złu i dobru służy gdy kretowiskiem szczyt się staje - długo dość (choć ni chwili dłużej) byt będzie płacić czynsz złudzeniem banda talentów- kpić z geniuszy a woda będzie czcić płomienie” (…) Z tomu 50 wierszy (1940) (s.215). e. e. cummings, 150 wierszy. poems w przekładzie Stanisława Barańczaka. Wyd. Literackie, Kraków 1994 (wyd. dwujęzyczne). Cummings – amerykański poeta: • studia: Harvard (greka i języki nowożytne); • w czasie I woj. światowej zaciąga się do pomocniczych korpusów sanitarnych, znajdzie się we Francji; na froncie jako kierowca ambulansu; • tu ma miejsce wydarzenie, które wywrze istotny wpływ na późniejszą twórczość poety; • jak napisze S. Barańczak w „ e.e. cummiings: instynkt, ironia, indywidualizm”: „francuski cenzor wojskowy zwraca uwagę na listy, wysyłane do rodziny przez najbliższego wówczas przyjaciela Cummingsa, Williama S. Browna (również kierowcę wojskowego ambulansu),jako zawierające wątki pacyfistyczne i zdradzające „brak należytej nienawiści do Niemców”; • przyjaciel zostanie aresztowany, a wraz z nim Cummings, obaj zostaną osadzenie w obozie koncentracyjnym; • za sprawą ojca Cummings wraz z przyjacielem znajdą się ponownie w Nowym Jorku w grudniu 1918r. O poezji Cummingsa (w ocenie Barańczaka) słów kilka: • pacyfizm (to nie tylko wynik lekcji wynikającej z doświadczeń I wojny światowej),to protest przeciwko zbiorowej histerii, usuwającej na bliżej nieokreślony plan wartość życia jednostki jako rzeczy najcenniejszej; • miłość i śmierć - dwie obsesje poety; • ironia- podstawowa zasada poetyckiego mówienia; • typografia - unikanie dużych liter, nietypowe użycie znaków przestankowych. „w górę w ciszę w zieloną ciszę z białą ziemią w środku będziesz (pocałuj mnie) szła w dal w poranek w młody poranek z ciepłym wiatrem w środku (pocałuj mnie) będziesz szła naprzód w słońce czyste słońce z jędrnym dniem w środku będziesz szła (pocałuj mnie w dół w twoją pamięć w twoją pamięć i pamięć i pamięć będę) pocałuj mnie (szedł)” (s. 219) Cummings – poeta – nowator w liście do ojca z 1920 r. „To jest największa rozkosz – poczucie, że się PIERWSZEMU coś zrobiło”. (s. 12). 150 wierszy edwarda estlina cummingsa- lekturą wyjątkową! 10/10

Może i trochę nie po drodze mi z poezją, ale urzekło mnie oko do szczegółów, a w wielu utworach utożsamianie się z opisywanymi "obiektami", rys przyrodniczy i marynarski (dorastanie na Long Island musiało owocować poznaniem kultury marynarskiej i morskim ciągotkom). Wyzwanie LC kwiecień 2025 - imię i nazwisko autora na literę W.

Aż dziwię się, że Świrszczyńska była autorką wierszy i opowiadań dla dzieci. Jej poezja jest tak szczera, że chce się ją czytać. Poza tym niesamowite okazuje się ujęcie mało atrakcyjnych tematów dla poezji (niektóre z nich są dość mocne, np. poród czy gwałt) w w bardzo ciekawy sposób. To dopiero nazywa się 'poezja kobieca' - pisana przez kobietę dla kobiet, bez motyli, kwiatków i romantycznej miłości. Jestem zdecydowanie na tak.

Pewnie, gdyby nie wyzwanie czytelnicze, nie sięgnęłabym po ten tomik. Ostatnio bardzo rzadko sięgam po poezję. Czytanie wierszy Emily Dickinson to powrót do nastoletnich czasów, kiedy to zaczytywałam się jej twórczością, a nawet próbowałam ją samodzielnie tłumaczyć. Po parunastu latach, twórczość Emily Dickinson nadal zachwyca. To nie jest twórczość wydumana, kwieciste poematy. Z pozoru zbitek prostych słów, które tworzą niesamowitą głębię, prowokują do przemyśleń. Zadziwiające jest to, że kobieta która przez ostatnie dwadzieścia lat swojego życia nie wychodziła z domu, potrafi przedstawić w tak wiarygodny sposób ludzką psychikę, emocje. Myślę, że ten krótki zbiór jest idealnym wstępem do dalszej twórczości poetki, choć mi osobiście zabrakło mojego ulubionego wiersza "Jestem nikim..." emocje logiczne.blogspot.com IG:@mamazaczytana

Julia Hartwig - "Dzikie brzoskwinie" Genialny tytuł, soczysty, który oddaje to co dzieje się w środku. Najciekawszy wydaje się fakt zamieszczenia w antologii późniejszej noblistki Louise Gluck, z jej wyśmienitym wierszem Eros, tłumaczonym przez samą autorkę antologii. Trzeba przyznać że Hartwig tłumaczy tak jak sama pisze, z elegancją, wyważeniem i tym napięciem, które za każdym wersem woła cię po więcej. Ps. Zabrakło jedynie Elizabeth Bishop, której spadkobiercy nie wyrazili zgody na dołączanie do antologii stricte kobiecych. Ów brak Hartwig nadrabia posłowiem.