Pustostany

Chaotyczny sposób prowadzenia narracji idealnie odwzorowuje tematykę jaką porusza autorka, stany lękowe i ataki paniki bardzo często wprowadzają chaos, a w tym samym czasie zatrzymanie się czasu na parę chwil. Ciężkie przeżycia, z którymi można się utożsamić i może do kogoś to przemówi, natomiast dla mnie taka proza jest 'o niczym' czytam i się zastanawiam co ja mam z niej wyciągnąć, co ta książka ma mi dać 😵‍💫

"Bezmatek" to jedna z tych książek, które czyta się nie dla fabuły, tylko dla emocji, które zostają długo po zamknięciu ostatniej strony. Mira Marcinów pisze w sposób bardzo osobisty, momentami wręcz surowy. To nie jest lekka lektura na wieczór, raczej coś, co zatrzymuje i każe na chwilę zwolnić. Jeśli masz w sobie gotowość na prawdziwe, nieupiększone historie o stracie, to warto wejść w ten świat. To książka o żałobie po matce, ale opowiedziana inaczej, niż można się spodziewać. Bez chronologii, bez klasycznej narracji. To raczej zbiór wspomnień, obrazów, krótkich scen i myśli, które razem tworzą portret relacji matki i córki. Są tu momenty trudne, bolesne, ale też zwyczajne, czasem nawet absurdalne. Dzięki temu ta historia jest bardzo ludzka. Nie idealizuje ani matki, ani samej relacji. Pokazuje ją taką, jaka była naprawdę, ze wszystkimi pęknięciami. To, co robi największe wrażenie, to szczerość. Ta książka nie próbuje nikogo pocieszać ani dawać gotowych odpowiedzi. Raczej pozwala pobyć chwilę w emocjach, które zwykle się wypiera albo upraszcza. Dla mnie to była mocna, ale potrzebna lektura. Jeśli szukasz czegoś, co zostaje w głowie na dłużej i naprawdę coś porusza, to „Bezmatek” jest dokładnie tym typem książki.

Queerowa eseistyka taka jest. Wiele osób pisze, że szczera, otwarta, "bezkompromisowa", że wywala na wierzch prywatność, że podglądamy autorkę. Cały ten luźny esej krąży wokół tytułowego Argo - zmienności wszystkiego, przy jednoczesnym pozostawaniu tym samym sobą. Skoro autorka nie uzależnia siebie, swojego "Ja" od tego co zmienne (wszystko w życiu?),to pisanie o swoim seksie, bliskościach w związku, doświadczaniu ciąży nie odziera z prywatności. Gdy pojęliśmy zmienność ciała i podmiotu, to nasza prywatność znajduje się zupełnie gdzie indziej. M. Nelson snuje autoetnografię - jej teoria ciągle trzyma się doświadczenia. I to też dobrze, w ten sposób nie tracimy z oczu tego, po co w ogóle rozwijamy teorię. Traktowanie tej książki jako autoetnografii, pomaga również w znalezieniu sensu, który łączy wszystkie wątki (jeśli wgl takiego potrzebujemy, żeby coś czytać). Wspólnym sensem jest Nelson i jej odczuwanie.

Jeden z najbardziej wziętych amerykańskich stand- uperów napisał książkę składającą się z autobiograficznych felietonów. Spodziewałam się ironii , złośliwych żartów i opisu Ameryki ok. roku 2020. Po części to dostałam , ale powolutku autor zaczął wprowadzać wzmianki o tragicznych wydarzeniach związanych z jego rodziną. Zapewne o to chodziło - o pokazanie jak sukces miesza się ze smutkiem - to zostało umiejętnie podane. Myślę , że to ciekawa pozycja dla fanów Davida Sedarisa , jednak ja przeczytałam już setki książek o tym , że człowiek potrafi sam siebie zniszczyć więc ta lektura nie przyniosła mi niczego nowego tylko wrażenie smutku. Niewiele poza tym zapamiętałam , a jeśli już to niezbyt pochlebne dla autora rzeczy , jak wydawanie w Tokio ogromnych pieniędzy na dziwaczne , niepotrzebne ubrania , co wprawia go w radosny nastrój. Książka dla kogoś kto chciałby się pochylić nad zaiłością ludzkich losów ale i trochę pośmiać.

Świetna książka, doskonale oddająca styl Doroty. Pomimo tego, że autorka opowiada historię swojego dorastania, każdy czytelnik (w mniejszym lub większym stopniu) może utożsamić się z jej przeżyciami. Dzieciństwo i lata nastoletnie nie zawsze są przepełnione radością; zwłaszcza, gdy dorastałxś u schyłku ubiegłego millenium jako autystyczna osoba nieheteronormatywna. Dorota w "Cukrach" dzieli się swoim małym światem, poczuciem niezrozumienia, które tak naprawdę nigdy nie odeszło oraz wyrywkami z życia - tymi dobrymi i złymi. To poruszająca opowieść o przeszłości, relacjach rodzinnych i bytowaniu pośród świata, który nas nie rozumie. Świetna, lekka w czytaniu lektura.

Jeden z moich ulubionych reportaży jeśli nie ulubiony. Książka idealna dla wszystkich, którzy przeczą klimatycznym zmianom. Autor bardzo subtelnie opowiadając historię Islandii i swojej rodziny opowiada też historię naszej planety - również o jej przyszłości.

Bardzo poruszająca i osobista historia.Wzruszająca opowieść (dla mnie) przede wszystkim o pewnej drodze autorki, o pokonywaniu przez nią trudności i o trosce .... (opiece nad osobą, która zawiodła ...) Książka wywołuje wiele refleksji, jest mocna i bardzo szczera.

„Nie mogę obiecać, że gdy wreszcie czas ruszy naprzód, życie nabierze rumieńców. Wszystko ma swoje wady i mało zalet. Wynurz głowę z rejwachu przeszłości. Stamtąd jesteś, ale tam już nie ma nikogo oprócz ciebie. Rozejrzyj się i wyrzuć rzeczy, których twoje dzieci nie będą chciały odziedziczyć. W głowie zrób to samo, choć to znacznie trudniejsze.”(s. 7-8) Mikołaj Grynberg, Poufne, Wyd. Czarne. Wołowiec 2020. „Rejwach”- słowem znaczącym, nie pierwszy raz się pojawia i nie po raz ostatni (zapewne) u Grynberga. Zobacz: zbiór opowiadań Rejwach (2017) Historie opowiadane wraz z dziadkiem, ojcem i samym Mikołajem Grynbergiem. Jak napisze Hanna Krall: „Spieszcie się czytać Mikołaja Grynberga. Następni, kolejni piszący przegapią albo pominą mimochodem”. Czego nie pomija Grynberg?  rozmów o Żydach (na pytanie: dlaczego zawsze rozmawiacie o Żydach?) Odpowiedz może być tylko jedna: „Bo jesteśmy Żydami.”;  poszukiwania i utrwalania indywidualnej tożsamości i rodowych korzeni;  historii wojennych: „Urodził się w kwietniu. A w listopadzie byli już w getcie. We troje”( s.51)  niedzielnego obiadu z rosołem i makaronem domowej roboty, mielonych, purre i sałaty ze słodką śmietaną;  dosadnych sformułowań (żadnych półśrodków): …………. (strony do indywidualnych poszukiwań);  dowcipów o Rosenzweigu: „ …całą noc chodził po domu. Około piątej rano wstaje, wściekła żona i pyta go, co tak chodzi. Chodzę, bo nie mogę spać, odpowiada Rosenzweig. Dlaczego nie możesz spać? Bo jestem winien Hozenduftowi pieniądze. Dużo? Dużo. To zadzwoń i powiedz mu, że nie oddasz…(s. 18).  złotych myśli: „Kłamstwo nie ma krótkich nóg”. Ojciec mówił, że ma..  prozy życia: „U ciebie widzę same tróje i jedną czwórkę z wf- u. Wiesz, co to oznacza? -Wiem- odpowiedział uśmiechnięty syn- Że całe życie będę kopał rowy”. (s. 140) To, co się udaje Grynbergowi:  uczynić opowieści „poufne” dostępnymi szerokim kręgom czytelniczym;  uchwycić (w niezwykle skondensowanej formie) trzy czasy z akcentem na przeszłości, bez której nie istnieje teraźniejszość i przyszłość;  wydobyć bez zbędnych zawirowań i zawiłości stylistycznych na powierzchnię istotę opowiadanych historii;  podnieść do rangi znaczącej opowiadanie jako gatunek literacki (formę wymagającą jasności, klarowności i precyzji). „Poufne” Mikołaja Grynberga – krótka forma w ujęciu doskonałym. 10/10

Do książki podchodziłem dwa razy. Za pierwszym razem czytana na czytniku zupełnie do mnie nie przemówiła, tak że od razu ją odrzuciłem. Gdy dowiedziałem się o śmierci Marcina Wichy "czułem bierny smutek". Jak to, nigdy już nie przeczytam żadnej jego ksiazki? Wtedy przypomniałem sobie, iż jest jedną dość znana, która kiedyś była u mnie w przestrzeni wirtualnej. Kupiłem zatem egzemplarz papierowy i to była już zupełnie inna historia...

Mogę szczerze napisać, że jestem fanem Davida Vanna. Niewielu autorów w tak głęboki sposób dotyka mrocznej części naszej duszy, odkrywa po kawałku człowieka ukazując jego najsłabsze strony, a jednocześnie daje nam jasny sygnał - walka jest bez sensu. Spadasz w głęboką, czarną dziurę, krawędzie są zbyt daleko, żebyś mógł się chwycić, nie masz możliwości żeby się uratować. Jesteś już stracony. Ta wszechobecne poczucie braku nadziei wciąga. Polecam tą książkę!

"Opowiadamy sobie historie, aby żyć". Pisała Joan Didion w Białym Albumie (ang. The White album).1 Należy już do ikon dziennikarstwa. Przenikała swą duszą w tkankę każdego miejsca, w którym była i z rozbrajającą szczerością przelewała na papier swoje wrażenia. Jest postrzegana jako kobieta, która nie bała się pokazywać swojej wrażliwej i dotkniętej bólem duszy. Widziała szczegóły, których inni nie spostrzegali. Zwracała uwagę na wydawałoby się nieistotne elementy i fragmenty rzeczywistości. Choć żyła w świecie kosmopolitycznego Nowego Jorku i Słonecznej Kalifornii, to jak ognia unikała blichu tego życia widząc w nich zło oraz zagubienie. Joan Didion była postacią niesamowitą. Jej wrażliwość objawiała się w tekstach pisanych dla Vogue’a, Life’a, Esquire, The New York Review of Books, The New Yorker’a. Szczere publikacje niczym reporterskie dokumenty pokazywały świat amerykański, w którym przyszło jej żyć. Nie zawsze (a może nawet i częściej) to nie była różowa egzystencja... Cała recenzja na stronie sztukazpaisana.pl

W krótkich rozdziałach, w których Barba demonstruje imponującą kontrolę nad napięciem narracyjnym, "Świetlista republika" oscyluje między mrocznymi insynuacjami protagonisty, a rygorystyczną ekspozycją wszystkich weryfikowalnych faktów. Odrzucone przez społeczeństwo, wychowane w atmosferze skrajnej dekadencji i perwersji, niesławne dzieci z San Cristóbal stanowią niepokojące przypomnienie, że nie wszystko idzie gładko w tej przesadnie kapitalistycznej bańce, w której żyjemy. Dzięki orzeźwiającej oszczędności środków, Barba tworzy mrożącą krew w żyłach atmosferę, gdzie fizyczne i moralne zepsucie mieszkańców staje się trucizną, która ostatecznie zaraża najsłabszych. Niewątpliwie najbardziej przerażającą rzeczą w "potworach" jest rozpoznanie w nich siebie. Skoro dzieci są zwierciadłem dorosłych, nic dziwnego, że bohaterowie "Świetlistej republiki" panicznie boją się własnego odbicia. Odkrycie, jak łatwo stracić niewinność, pozostawia głęboką bliznę, głębokie poczucie wyrwania z korzeniami, straty, dla której nie ma ukojenia. Andrés Barba stworzył mroczną i ponurą powieść, w której słychać nieustanne bicie czarnego serca. Mistyczna, bajeczna, niepokojąca to lektura, której intensywność stopniowo rośnie, aż do oczekiwanego zakończenia, ale które nie traci przez to na wzniosłości.

Powieść Filipa Zawady to literackie wyzwanie, które wymyka się tradycyjnym ramom fabularnym, serwując nam historię poszarpaną, trudną i gęstą od emocji. „Zbyt wiele zim minęło, żeby była wiosna” nie oferuje klasycznego początku, środka i końca, lecz jest raczej wiwisekcją toksycznej relacji i wielopokoleniowego traumatyzmu. Fabuła: W kleszczach dziadka i wnuka Głównym bohaterem i narratorem jest Szczepan – mężczyzna, który tkwi w destrukcyjnym klinczu ze swoim dziadkiem. Relacja ta przypomina psychologiczną walkę bokserską, w której ciosy padają niemal w każdym zdaniu. Dziadek to postać despotyczna, wręcz potworna, która swoją obecnością zatruwa powietrze w całym domu. Z kolei Szczepan, choć pozornie jest ofiarą, staje się lustrzanym odbiciem swojego oprawcy. Fabuła koncentruje się na codziennym trwaniu, na drobnych złośliwościach i wielkich upokorzeniach. Przez życie bohatera przewijają się kobiety – każda kolejna próba zbudowania normalnej relacji kończy się jednak fiaskiem, bo Szczepan nie potrafi kochać nikogo, skoro nie potrafi znieść samego siebie. To opowieść o tym, jak nienawiść do przodka staje się paliwem napędowym egzystencji i jak trudno jest wyrwać się z kręgu przemocy, która wrosła w DNA rodziny. Recenzja: Brutalny taniec słów Filip Zawada stworzył książkę, która jest jak uderzenie w splot słoneczny. Nie jest to lektura przyjemna – autor celowo wprowadza czytelnika w stan dyskomfortu. Język powieści jest surowy, pełen dosadności, a momentami wręcz turpistyczny. Krótkie, urywane zdania budują duszny, klaustrofobiczny klimat, w którym brakuje tlenu i wspomnianej w tytule „wiosny”. Największą siłą (a dla niektórych słabością) tej prozy jest jej bezkompromisowość. Zawada nie bierze jeńców; obnaża męskie słabości, kompleksy i prymitywne instynkty. Narracja Szczepana jest przepełniona autoironią, ale jest to humor czarny, gorzki i ostatecznie smutny. To portret człowieka, który został „przemielony” przez wychowanie i historię, a teraz sam nie potrafi zaoferować światu nic poza cynizmem. Mimo tego mroku, powieść fascynuje warsztatem. Zawada potrafi w jednym akapicie przejść od fizjologicznego obrzydzenia do niemal metafizycznej refleksji nad losem. Czytelnik ma wrażenie, że uczestniczy w sesji terapeutycznej, która wymknęła się spod kontroli. Podsumowanie „Zbyt wiele zim minęło, żeby była wiosna” to literatura dla odważnych. To książka o niemożności wybaczenia i o ciężarze dziedzictwa, którego nie da się po prostu odrzucić. Jeśli szukasz pocieszenia, omijaj ten tytuł szerokim łukiem. Jeśli jednak chcesz zobaczyć, jak wygląda literacka autopsja męskiej psychiki, Zawada dostarczy Ci wrażeń, których długo nie zapomnisz.

Zaskakująco osobista książka, choć bynajmniej nie ekshibicjonistyczna, poświęcona głównie niełatwym relacjom z matką. No i z mężczyznami - w takiej kolejności, nie tylko chronologicznej… Zapewne będę w mniejszości, gdy napiszę, że mimo całej błyskotliwej narracji, mojej ulubionej przewrotnej ironii pełnej, bardziej jednak do mnie trafiła poprzednia rzecz Gornick, czyli “Kobieta osobna i miasto” - i to nie tylko dlatego że tam było więcej Nowego Jorku. Tu największą wartością są gorzkie-słodkie dyskusje narratorki z matką (niestety, dość toksyczną osobą),które niekiedy przekształcają się w całkiem niezłe awantury i wzajemne obrażania się. To bardzo dynamiczna relacja. “Nieraz przez kilka lat panuje między nami coś w rodzaju zmęczonego odprężenia. Potem wraca gniew jasny i gorący”. Inna rzecz, że obie strony mają nieco racji w tej odwiecznej sztafecie pokoleń kobiecych. “– Dlaczego nie znajdziesz sobie sympatycznego mężczyzny, z którym byłabyś szczęśliwa? - pyta mnie mama. – Prostego i dobrego, nie intelektualistę ani filozofa”. Matka to dla niej “wytrawny miejski piechur, (ale i łowczyni miejsc siedzących w metrze)”. Dla mnie nad wszystkim dominuje tu jednak pięknie plastyczny obraz żydowskiego życia w Bronxie sprzed kilkudziesięciu lat, z niezwykłymi typami ludzkimi, ekscentrykami, dziwakami, przemocowcami. Tę część uważam za najlepszą, ukazującą niełatwe bogactwo ówczesnej mieszanki rasowo-narodowościowo -kulturowej. “Bronx był mozaiką etnicznych księstewek najechanych przez obcy element: pięć kwartałów, gdzie dominowali a to Włosi, a to Irlandczycy, a to Żydzi, ale każdy rewir żydowski miał swoją mniejszość irlandzką, a włoski żydowską”. “W naszej kamienicy mieszkali sami Żydzi, nie licząc irlandzkiej rodziny na parterze, rosyjskiej na drugim piętrze i polskiego dozorcy. Rosjanie byli wysocy i milkliwi, wchodzili i wychodzili w aurze tajemnicy. Wszyscy Irlandczycy byli chudzi, mieli jasne włosy niebieskie oczy, wąskie usta i zamknięte twarze. Oni też przemykali wśród nas jak cienie. Podobnie dozorca i jego żona trzymali się na uboczu. Nigdy do nikogo nie odzywali się pierwsi. Oto główny, jak mi się zdaje, efekt bycia w mniejszości: człowiek cichnie”. A to jeszcze te czasy, i środowiska, gdy kobieta jest funkcją swojego mężczyzny i głównie pod tym kątem oceniana. “Matka jest prawdziwym więźniem swojego środowiska, swoich czasów, które zakazywały kobietom samorealizacji”. Córka jest już zupełnie innego pokolenia, dla którego najważniejsza jest samorealizacja. I to zarzewie nieusuwalnego konfliktu towarzyszy nam w zasadzie przez wszystkie lata, które razem z nimi przeżywamy. “Nie mam dobrej relacji z mamą, a niekiedy, w miarę jak powiększa się nasz życiowy bagaż, zdaje się ona jeszcze pogarszać. Tkwimy uwięzione w ciasnym tunelu bliskiej, intensywnej znajomości”. Fascynujący jest portret sąsiadki Nettie, która sama kształtuje swoje życie, co u kołtuńskich mieszkańców kamienicy wywołuje przewidywalne reakcje. “Jej krok był niespieszny i rozmyślny. Ruszała raz jednym, raz drugim udem, kołysząc biodrami. Dla każdego było jasne, że ta kobieta donikąd nie idzie, że chodzi dla chodzenia, by poczuć efekt, jaki wywiera na przechodniach. Jej chód stale przypominał o ciele ukrytym pod ubraniem. Mówił: +To ciało ma moc budzenia apetytów+. Nie było drugiej takiej jak ona”. “Zarówno mężczyźni, jak i kobiety patrzyli na nią chciwie. To było straszne. Emocje, jakie wzbudzała, stanowiły raczej karę niż nagrodę. Przerażało mnie to, jak ludzie na nią patrzą – mężczyźni okrutnie, kobiety gniewnie. Wydawało mi się, że grozi jej niebezpieczeństwo”. “Ona sama, rzecz jasna, nie znała strachu. Erotyczna perfidia tkwiła w niej głęboko nierozerwalnie. (..) Budzenie pożądania było jedynym znanym jej sposobem na poprawę własnego samopoczucia. Wiedziała, że kiedy kołysze biodrami, unosi leniwie powieki albo przeciąga zmysłowo dłonią po rudych włosach, w męskich lędźwiach budzi się nadzieja. Wiedziała tylko tyle i aż tyle”. Po latach Nettie pada ofiarą raka… – Ona gniła od środka – oznajmiła mama. – Przeżarło ją. Ci mężczyźni ją przeżarli. – Mamo, na litość boską! Naprawdę w to wierzysz? Uważasz że, można dostać raka od seksu? – A n a c o u m a r ł a, j a k n i e n a r a k a?”. Albo taka piękna rozmowa matki z córką: “– Co robią homoseksualiści? – To samo co ty, mamo. – To znaczy? – Bzykają się tak jak ty. – Ale jak oni to robią? Gdzie? – W tyłek. – To musi boleć. – Czasami tak. Zazwyczaj nie. – Czy oni się żenią? – pyta ze śmiechem. – Niektórzy. Większość nie. – Czy są samotni? – Tak samo jak my mamo”. “Pamiętasz Druckerową? Mówiła że gdyby nie papieros w trakcie stosunku z mężem, wyskoczyłaby z okna. A Zimmermanową, tą po drugiej stronie? Wydali ją za mąż, jak miała 16 lat, szczerze faceta nie znosiła(...) Mężczyźni z Europy. To były zwierzęta. Po prostu zwierzęta”. “Przez 25 lat nie mogłam się pozbyć wrażenia, że mama nic nie robi, tylko leży w półmroku na kanapie, trzyma rękę na czole i mamrocze: +Nie wytrzymam+. Co zresztą okazało się nieprawdą”. “Miało się wrażenie, że pracuje wyłącznie po to, by móc się pod wieczór oddać rozpaczy, wiernie jej oczekującej na końcu obowiązkowej przeprawy przez trudy dnia codziennego. W weekendy, rzecz jasna, depresja trwała nieprzerwanie”. Wiele zmienia nagła śmierć ojca Autorki. “Wdowieństwo otworzyło mamie drogę do wyższej formy istnienia.(...) Opłakiwanie taty stało się jej zawodem, jej tożsamością, jej maską społeczną”. “To mama była centralną postacią tego dramatu, reszta kręciła się na obrzeżach. Można powiedzieć że jej spektakularna strata pochłonęła nas wszystkich; z pełnoprawnych żałobników zmieniliśmy się w świadków cudzej żałoby (...) Śmierć taty stała się religią, źródłem obrządku i doktryny. Figura kobiety, która utraciła miłość swojego życia, stała się dla mamy nową ortodoksją, której przestrzegała z talmudyczną dokładnością”. BTW: Tym bardziej było to nienormalne, że po śmierci ojca musiała spać z matką przez rok w jednym łóżku…. “Wołała wtedy moje imię i krzyczała: +Sierota! Mój Boże, jesteś sierotą!+ Nikt nie miał odwagi jej przypomnieć że według tradycji żydowskiej sierotą zostawało się po śmierci matki; dziecko bez ojca było tylko półsierotą”. Niestety, matka miała poważne kompleksy wobec wykształconej córki. “Ilekroć zaczynałam zdanie, którego nie dało się skończyć bez trzykrotnego złożenia, w jej oczach pojawiały się iskry zwierzęcej chytrości. Te iskry wzniecały w niej gniew, który rozpalał się w szał.(..) +Mów do mnie po ludzku!+”. “Zawsze po cichu liczyła, że tym razem będzie inaczej że wreszcie usłyszy ode mnie historię przypominającą jej własną, taką, które ją pokrzepi, a nie wprawi w zdumienie i zakłopotanie”. Pokornie upraszam o wybaczenie, ale część o nieudanym małżeństwie Autorki to chyba najnudniejszy fragment książki. “Teoretycznie zgadzaliśmy się co do wszystkiego, lecz w codziennym życiu jakoś nigdy się nie zdarzało, abyśmy równocześnie pragnęli tej samej rzeczy”. Reszta narracji to opisywanie, czy raczej: analizowanie, relacji z kolejnymi facetami, co także nie wydało mi się porywające. Wyciszający koniec nieco elegijny, gdy “Mama nie wygląda ani młodo, ani staro; wydaje się co najwyżej pochłonięta grozą widoku. (...) - Całe życie przeleciało – mówi cicho. Mój ból jest tak wielki, że nie mam odwagi go poczuć.(...) Potem siedzimy w milczeniu, dwie kobiety niezaplątane w supeł rozmowy, lecz jedynie patrzące w półmrok bezpowrotnie mi utraconego życia”. “Bez końca włóczymy się razem po ulicach Nowego Jorku. (...) Nie przepadamy za sobą podczas tych spacerów, czasem się na siebie gniewamy, ale nasze włóczęgostwo trwa w najlepsze. (...) Nie znosi jedynie teraźniejszości; gdy tylko teraźniejsze staje się przeszłością, mama z miejsca się w niej zakochuje. Opowieść za każdym razem jest taka sama i jednocześnie inna, bo jestem coraz starsza i zawsze przychodzi mi do głowy pytanie, którego nigdy wcześniej nie zadałam”. “Nie zależy nam już tak bardzo jak dawniej na sprawiedliwości. Nasza animozja stała się mniej zajadła”.

Solnit jak zawsze w mocnej femistycznej odsłonie, ale tym razem nie tak agresywnej jak w "Mężczyźni objaśniaja mi świat", więc w moim odczuciu jest to pozycja, która może być kierowana do szerszego grona. Zbiór różnorodnych esejów (przez co niektóre treści powtarzają się). Precyzyjnie opisana kultura gwałtu, jej mechanizmy, proces wiktymizacji, a także ruch na rzecz zmian. Coraz więcej i głośniej w tej tematyce i widać światełko w tunelu pozytywnych zmian, choć do pełnej transformacji jeszcze daleko. Potrzeba nie tylko zmiany legislacji, ale przede wszystkim mentalności (starych 'dziadów' pewnie nie sposób zmienić, ale powinni chociaż zostać pociągnięci do odpowiedzialności, co powoli się dzieje). Będąc w temacie, warto zaznajomić się z bezprecedensowa sprawą Gisèle Pelicot, która nie tylko stawiła czoła sprawcom w otwartym procesie, ale także przyczyniła się do ogromnej zmiany społecznej w postrzeganiu ofiary. Pozycja świetnie opisuje również mechanizmy działania kultury patriarchatu, zaniżanie wartości, marginalizowanie potrzeb i ambicji, jak również agresywne mechanizmy kompensacyjne własnych braków lub próby odreagowania traum.

Książka która mnie zmiażdżyła emocjonalnie, głównie za sprawą tego, ze narracja prowadzona jest z perspektywy dziecka. W dodatku dziecka, żyjącego w nietypowych okoliczniściach, które akurat mi są bliskie i znane, a mianowicie na farmie. Historia tej dziewczynki jest skrajnie smutna, śmierć brata już wystarczy do załamania relacji rodzinnych, a tutaj kumuluje się jeszcze z tematem pryszczycy, który w recenzjach słabo wybrzmiewa i jestem w stanie to zrozumieć. Dla ludzi niezwiązanych z rolnictwem może być nie do końca zrozumiały, ale to nie jest tylko strata ekonomiczna, to koniec życia, koniec bezpieczeństwa, totalna katastrofa. W zeszłym roku mieliśmy próbkę w Polsce, na szczęście obyło się strachem. Kiedy więc w rodzinie bohaterki nie rozmawia się o trudnych sprawach, a rodzina ta jest niemal fanatycznie wierząca, umysł dziecka nie może sobie z tym poradzić. Wstrząsająca książka, bardzo do mnie dotarła i wiele pokazała.

“W 1982 roku, po spotkaniu w manhattańskim ratuszu poświęconym wsparciu dla polskiego związku zawodowego +Solidarność+, podczas którego Susan nazwała komunizm odmianą faszyzmu, zaskoczyła ją gwałtowność, z jaką została zaatakowana” - ten cytat najlepiej charakteryzuje bezkompromisowość Susan Sontag, nieortodoksyjnej feministki, pisarki, eseistki, aktywistki. To moja druga książka Autorki po “Przyjacielu” i muszę przyznać, że tamta była jednak bardziej interesująca i mocniej do mnie trafiła. Sam jestem nieco zaskoczony taką konkluzją, ale tak to odebrałem. Dodatkowo mam wrażenie, że zaglądamy tu głęboko w prywatność Susan. Wprawdzie nie ma tu jakichś jaskrawych naruszeń w tym względzie, niemniej jednak czasami czułem się trochę jak nie mimowolny podglądacz. Rozumiem, że takie nastały czasy, iż mówi się (trzeba powiedzieć?) niemal wszystko, ale jednak mam wątpliwości. A portret Sontag co najmniej uproszczony, by nie powiedzieć pobieżny. Cóż, może oczekiwałem po prostu, a może właśnie nie po prostu, czegoś więcej o niej samej, niż opinie, które mogą świadczyć, że Autorce zależało głównie na pokazaniu tzw. zwykłego dnia z niełatwym geniuszem spędzanym (z ekspozycją samej siebie w tle). A chodzi o codzienność z matką jej chłopaka, bo cała trójka razem mieszkała przez jakiś czas w nowojorskim penthousie Sontag. Na szczęście zerwanie z jej synem i z nią samą opisane dosyć powściągliwie (dziś pewnie nie wypadałoby przemilczeć mocnych szczegółów). “– David mówi, że chcesz się wyprowadzić, i to z mojego powodu. (...) Nie przemyślałaś tego porządnie. Nie można nagle z pary mieszkającej razem stać się parą mieszkającą osobno. “I tak byśmy zerwali. Ale na pewno zostalibyśmy z sobą dłużej. Ale ostatecznie i tak by nam nie wyszło. Susan mogłaby mieszkać na Księżycu, a mnie i Davidowi by się nie układało”. Na szczęście jest nieco cytatów do przytoczenia. “Wspominała swoje dzieciństwo jako czas absolutnej nudy i dodawała, że nie mogła się doczekać się jego końca”. “Jej matka stała się postacią wręcz legendarną: zimną, samolubną, narcystyczną, okrutną kobietą, która nigdy nie okazywała czułości, nigdy nie wspierała utalentowanej córki i chyba w ogóle nie zauważyła, że ma tak zdolne dziecko”. “Była feministką, ale często krytycznie podchodziła do innych feministek, tak również traktowała większość feministycznej retoryki, uważając ją za naiwną, sentymentalną i antyintelektualną”. “Z irytacją stwierdzała, że towarzystwo nawet bardzo inteligentnych kobiet nie jest zwykle równie interesujące, jak towarzystwo inteligentnych mężczyzn”. “Potrafiła być wroga wobec tych, którzy narzekali, że kobiety są niedoreprezentowane w świecie sztuki czy wyganiane z kanonu, niedelikatnie przypominając wówczas, że kanon (podobnie jak sztuka, geniusz, talent czy literatura) nie jest pracodawcą zachowującym parytety”. “Ekscytowała ją za to twórczość Europejczyków, takich jak Italo Calvino, Bohumil Hrabal, Peter Handke czy Stanisław Lem”. “Nie wolno traktować samego siebie zbyt poważnie, bez względu na to, kim jesteś, w tych, który tak robią, jest coś komicznego a nawet żenującego.(...) Ale traktowała siebie bardzo poważnie”. “Jedna książka dziennie to wcale nie za wysokie wymagania”. “Bardzo niechętnie przechodziła od płyt winylowych do kompaktowych. Była sceptyczna wobec nowoczesnych gadżetów i urządzeń elektronicznych. Odczuwała dumę, że nie testuje nowych technologii”. “Twierdziła, że pisarza nie powinny obchodzić recenzje – ani pozytywne, ani negatywne”. “Jej zdaniem, sen, podobnie jak dzieciństwo, to strata czasu”. “Często narzekała też na pary: bez względu na to, jak interesujące były dwie osoby oddzielnie, to gdy spotykało się je wspólnie, zawsze okazywały się nudne”. “Jeśli rozpłaczesz się raz, ludzie będą ci współczuć. Ale jeśli będziesz płakać codziennie, ludzie uznają cię za histeryczkę”. “Często wspominała, jak bardzo uwielbia przepraszać. – Zawsze później czuję się wspaniale. Ale nigdy nie słyszałam, by przepraszała albo wyrażała żal z powodu swoich wybuchów złości”. “Ludzi należało karcić. Ale ona karciła ich w niemiły sposób i również w obecności innych. Była masochistką i sadystką. Jej zachowanie w restauracjach uważałam za bardzo lekkomyślne. Nie słyszała nigdy o zemście kelnera?”. “Chyba myślała, że ma prawo ganić ludzi. Mężczyzna, który zachowywałby się tak jak Susan, nauczyłby się już dawno temu, zapewne z pomocą pięści innego mężczyzny, co nieco na temat szacunku dla ludzi”. “Nazywała siebie melancholiczką, ale to zbyt blade i mizerne słowo, by opisać, co jej doskwierało”. “Susan była koszmarną malkontentką”. “Była rozgoryczona. Była pełna gniewu. Była wściekła na świat. Była Joem Louisem, który chciał zrobić komuś krzywdę. (...) “Była gotowa zrobić cokolwiek. Chciała robić wszystko”.

Czy można polubić bohaterkę negatywną? Oczywiście! I już od pierwszych stron tej króciutkiej powieści Ida zdobyła moją sympatię, chociaż nie jestem przekonana, czy chciałabym mieć taką siostrę. O siostrzeństwie wiem niewiele - mam brata. Tu zaszło zresztą nieporozumienie, bo nie prosiłam o brata, tylko o psa, co powtarzam wielokrotnie, bo nie jest miło być tą starszą i dobrze Idę rozumiem. Marthe jest młodszą siostrą Idy. Razem z mężem i jego córeczką z poprzedniego związku tworzą rodzinę. Norwegowie uwielbiają swoje letnie domki, fiordy, łódki i właśnie w takiej atmosferze siostry postanowiły uczcić sześćdziesiąte piąte urodziny mamy, a rodzinne spotkania jak wiadomo, najlepiej udają się w reklamach różnych marketowych promocji, którymi telewizja karmi nas intensywnie, szczególnie w okolicy świąt. W realnym świecie wystarczy kilka dni razem, żeby wypłynęło wszystko, co codzienne zabieganie pozwala trzymać ukryte gdzieś głęboko, pod pozorną kontrolą. Urazy z dzieciństwa, niezaspokojone pragnienia, niespełnione marzenia i bolesna, wstydliwa zazdrość o to, że innym trafia się bez trudu to, na co usilnie i bez skutku staramy się pracować. Zdążyłam już zatęsknić do tak dobrze napisanej powieści, więc trochę zdziwiły mnie jej niewysokie oceny. Jest krótka, ale bardzo nasycona emocjami bohaterek. Poruszająca i niejednoznaczna, zadaje pytania o rodzinę, o miejsce jakie wyznacza bezdzietnej singielce i o jej konfrontację z własnymi uczuciami. Mimo trudnych tematów czyta się świetnie, a bohaterowie są wyraziści i kontrastujący. Może będzie Wam bliżej do trochę kapryśnej Marthy albo do jej męża Kristophera, a może tak jak ja polubicie Idę. Warto się było przekonać i co prawda niedługo, ale trzymała mnie mocno ta historia.

Trochę jakbym czytała dwie książki, druga część to retrospekcja wyjaśniająca niejako część pierwszą. Niekiedy przerost formy nad treścią, zawijasy stylistyczne, niektóre zdania musiałam czytać dwa razy, żeby zrozumieć ich sens. Nie rozumiem też tak mocnej inspiracji zbrodnią połaniecką - jak gdyby autor nie umiał wymyślić swojego scenariusza.

#rodzinnewyzwanie2025 "Łyski liczą do trzech" Olga Hund Bardzo ciekawa książka, historia, opowiadanie. Opowieść o buncie Caaaków - trójokich ludzi - w zasadzie naszych sąsiadów. Ciekawe spojrzenie na genezę buntu, walki o wolność naszą i waszą ;)