Wiele tytułów. Eseje przygodne
“O pożytkach i rozkoszach z czytania płynących” - tak najkrócej można by streścić książkę (dla mnie już kolejną, choć poznawaną achronologicznie?) profesora Koziołka. Albo prościej jeszcze: książka o czytaniu, o przymusie i przywileju czytania; o zaszczycie tworzenia i rozumienia symboli. I czyściec się bowiem z literatury wziął (najpierw Dante, potem papieże!),i obraz della Francesca uzupełnia jedynie biblijny opis literacki z Nowego Testamentu.
Książka jest swoistą polifonią; tematy poszczególnych esejów zdają się dość odległe i trudno by w nich szukać wspólnego mianownika, gdyby nie… literatura. To o niej to wszystko, to ona przyczyną tego zamieszania. Więc to, co początkowo wydaje się wadą książki i potencjalnym polem do tworzenia zarzutu (nim się na dobre rozpędzi, to już kończy i idzie dalej - czasem w dość odległe regiony!),po pewnym przemyśleniu okazuje się może właśnie jej zaletą. Jak komuś rozważania o europejskim egzystencjalizmie nie pasują, to za chwilę porozmyśla o polskich pisarzach dziewiętnastowiecznych; jak nie jest fanem “Chłopów”, to może “Lalka” okaże mu się bliższą; a może chce się zagłębić w “małe ojczyzny” i poznać przemyślenia Autora na tak gorący ostatnio temat “śląskości”? Choć sądzę, że niezainteresowanych kulturą słowa tu nie ma, więc i każdy zainteresuje się niejednym z prezentowanych esejów. A tak bardziej konkretnie?
Zestawia nam tu profesor Koziołek w jednym z esejów postaci Camusa i Sartre’a i pokazuje, jak z ich literaturą obszedł się czas; pierwotnie niedoceniany i obśmiewany pierwszy okazuje się poczytnym i żywym moralnie i intelektualnie i dziś, a ten drugi - król egzystencjalizmu - nie dość że zbiera swymi dziełami kurz na półkach, to i sam okazał się blagierem i egzystencjalistą pozorowanym. Sienkiewicza i Conrada zestawia już nie na zasadzie antynomii, a pewnych paraleli zarówno w warstwie kronikarsko-reporterskiej jak i beletrystycznej; afrykańska mini-przygoda każdego z nich - każdorazowo nieomal przypłacona śmiercią - okazuje się przeżyciem przełomowym i formacyjnym, a ich narracje zaskakująco zbieżne. Tyle że Sienkiewicza wszechmoc białego człowieka na Czarnym Lądzie raczej upaja i zachwyca, Conrada zaś przeraża i brzydzi.
Pisząc o “Lalce” (ależ obsesyjnie krąży wokół tego arcydzieła!),szuka w niej tym razem tropów narodowo-wyzwoleńczych, polską zaś wieś z rejmotrowowskich “Chłopów” czyni terenem eksploracji okruchów narracji narodowościowych, a pomija tradycyjne odczytanie powieści jako wielkiej alegorii o losie człowieka wplecionego w kołowrót zmian pór roku i jego związków z ziemią. Lubi Autor przybierać nowe kąty spoglądania, nowa optykę wymyślać do oglądania przez te aparaty dawno już wyeksplorowanych terytoriów. A przy tym doskonale ma rozeznane tomy opracowań już omawiających zgłębiane tu dzieła; czasem przytacza je by się zgodzić, czasem polemizuje. Może to właśnie oryginalność ujęcia i świeżość spojrzenia na tematy znane i wielokrotnie już brane na literaturoznawcze warsztaty innych jest - jak to u Autora - najbardziej zaskakująca i decyduje o ogólnej ożywczej zawartości książki.
W eseju o “pożegnaniu z Europą” (dla którego powstania powodem pośrednim miałoby być jakieś przegrane 1:27 głosowanie) jawi się podróżujący po Europie (geograficznie i mentalnie: socjologicznie i kulturowo) Koziołek jako kolejny “barbarzyńca” przemierzający nieosiągalny (znów wkrótce) dlań ogród i delektuje się jego zakazanym pięknem. I jest to piękne właśnie. Tylko, że - panie Profesorze - tamta “dama” witana kwiatami już chyba znów przy swoim codziennym obrządku z bydlątkami (a kto wie, gdzie jeszcze wkrótce zechce skierować ją trzecia władza?),a katedry w Geui i Reims jak stały, tak stoją i nawet się nam nie dziwią. Wciąż też jeszcze - jako obywatele strefy Schengen - możemy być przy nich po dwóch-trzech godzinach lotu samolotem. Nie wywalili nas jednak (jeszcze)!
Porusza mnie i podoba mi się esej o śląskości i rozumieniu tych kwestii własnej tożsamości przez profesora Koziołka (szczególnie w powiązaniu z “dwureligijności” rodziny i pięknym opisie własnych autora babek z tym powiązanym); wierzę mu bardziej niż Twardochowi i Rokicie, choć mam na myśli ich telewizyjne wypowiedzi (w “Czarno na białym” niedawno na przykład) o tożsamości, bo tak w ogóle, to literaturą spójnie mówią i ów krótki esej zbieżny jest i z narracją “Kajś”, i z ulubionym moim “Drachem”. Może więc jednak pisarze powinni się wypowiadać głównie poprzez literaturę, a nie na szklanym ekranie?
Autor tej pozycji uważa, że słowo ma moc. Może nie przerobi nas - zjadaczy chleba - od razu w aniołów, ale choć odmieni nam jakość debaty, przyda nam empatii. Czy to nie naiwne aby? Mnie przekonuje pogląd, że to humanizm jest tym, co w człowieku byłoby interesujące i dla obcej cywilizacji (no przecież nie matematyka, która u kosmicznych przyjaciół byłaby jakaś tam taka sama z grubsza!); to tam też pewnie należy upatrywać ostatniego bastionu obrony człowieka w konflikcie z AI (polecam odcinek 200. Radia Naukowego na YouTube). Z pewnością zaś przykłady wokół nas liczne na to, iż “nie ma granic dla permatywości i każde słowo może stać się ciałem, czyli urzeczywistnić się jako byt lub zdarzenie”.
Trudnością, jaką stawia przed nami pozycja jest jej język, który precyzyjny, literacko piękny choć i o akademickość zahaczający - do łatwych nie należy. By go zrozumieć - potrzeba skupienia i spokoju. Profesor Koziołek godzi niezgadzalne: z jednej strony pisze książkę popularną dla dość jednak szerokiego czytelniczego grona, a z drugiej strony - traktując nas z szacunkiem - zawiesza poprzeczkę na wysokości naszych ramion (czasem może obojczyków, jak kto niższy trochę). Prawdziwe ucztowanie, prawdziwe rozsmakowywanie się w słowie.
Nie dziwią wszędy porozkładane tropy literackie; uważny i dociekliwy czytelnik odnajdzie z Profesorem jednię we współobcowaniu z Rilke’m, Mannem i Remarque’m (a inni jeszcze i z Tolkienem). Szczerze jednak podziwiam grację, z jaką Autor porusza się po licznych innych polach kultury (kino, serial, literatura - wiadomo!, poezja i obraz),ale czyni to w dostępnym i naszemu poznaniu zakresie pojęciowym (a jeśli nie do końca, to obejrzenie “Młodego papieża” czy stosownego odcinka cyrku Monty Pythona nie będzie taką znów karą czy torturą). Bardziej więc to o kulturze słowa i znaku, niż czysto o literaturze; Koziołek porusza się po myślach i słowach Sloterdijka, Agambena, Brzozowskiego, Arendt. Gdy zaś staje wraz z nami w swej opowieści przed stadionem PGA Arena w Gdańsku, to i tam ma nam do ukazania pewne tropy kultury słowa. Nam zaś udowadnia, że ta cała literatura, ta cała miłość słowa może być i o naszej codzienności.
A jeszcze ile nowych lektur przybywa na półce “do przeczytania” po lekturze tej niezwykłej pozycji; życia nie starczy, Panie Profesorze! Choć w jednym się Pan myli, opisując losy francuskiego egzystencjalizmu: jazz nie umarł; zdawać by się jeszcze niedawno mogło, że gdzież mu tam do Zenona czy Sławomira, a teraz - tamtych niesławnych panów już nie ma, a jazz (w tym i nasz rodzimy jaki dobry!) wciąż jest i ma się nieźle.
Wielka to przyjemność - móc wysoko ocenić pozycję nie beletrystyczną, a z dziedziny eseju czy reportażu. Objętość książki wam tego nie zapowie, okładka nie zasugeruje, a to ogromna i strasznie potężna księga! Księga zaklęć, grubsza może niż Biblia.
Szukamy ofert...
1678 
179 
Nominacja w Plebiscycie 2019 
OPINIE i DYSKUSJE o książce Jaremianka. Biografia
Bardzo ciekawie opisana historia tego okresu międzywojennego i po-wojennego, sztuki i trudności w tamtych czasach. Smutna historia Jaremianki, niestety.
Bardzo ciekawie opisana historia tego okresu międzywojennego i po-wojennego, sztuki i trudności w tamtych czasach. Smutna historia Jaremianki, niestety.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toDzięki tej lekturze zrozumiałem, dlaczego w dziełach Marii Jaremy królował zawsze ruch.
Bo ona zawsze gdzieś biegła, zawsze gnała. Było jej pełno.
Ważny literacki pomnik postawiony jednej z najważniejszych artystek w naszej historii. Ze skrupulatnie oddanym życiem towarzyskim krakowskich uliczek, trudnościami z jakimi mierzyli się ówcześnie artyści i ukazaniem, jak prywatne życiowe wybory Jaremianki złożyły się na jej portret artystyczny.
Czytanie zwane biegiem, ale jest to dystans gwarantujący mnóstwo ciekawych wrażeń.
Dzięki tej lekturze zrozumiałem, dlaczego w dziełach Marii Jaremy królował zawsze ruch.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toBo ona zawsze gdzieś biegła, zawsze gnała. Było jej pełno.
Ważny literacki pomnik postawiony jednej z najważniejszych artystek w naszej historii. Ze skrupulatnie oddanym życiem towarzyskim krakowskich uliczek, trudnościami z jakimi mierzyli się ówcześnie artyści i ukazaniem, jak...
Maria Jarema, czyli tajemnica.
Mimo upływu czasu, przeczytanej biografii, obejrzanych dzieł wciąż jest dla mnie zagadką. I to komplement. Fotografia z okładki bardzo oddaje wszystko to z czym kojarzy mi się twórczość Jaremianki: moc, sekret, misterium, eteryczność.
Rzeźbiarka, malarka, kostiumografka. Emancypantka, aktywiska, pionierka.
Czasy, w których żyła determinowały zdarzenia i decyzje, kroki i posunięcia: kolejne wojny, okupacja, zmiany granic, kryzys, bieda, polityka i przeobrażenia ustrojowe.
Urodzona w Starym Samborze życie spędziła (w większości) w Krakowie. Tam obcowała z z wielkimi świata sztuki nazwiskami: od Gottliebów czy Dunikowskiego po Kantora. Współtworzyła Grupę Krakowską, awangardę tamtych czasów.
Miała wyraziste poglądy na sztukę i życie. Wykreowała i wierzyła w obraz artysty, który ma prawo eksperymentować i ryzykować. Ta postawa nie raz sprowadzała na Jaremiankę kłopoty, zarówno z władzami, jak i krytykami sztuki. Wierność sobie - ta dewiza chyba najmocniej oddaje twórczy kanon Artystki. Takie proste i takie trudne zarazem.
Autorka skrupulatnie i z oddaniem relacjonuje poszczególne etapy życia swojej Bohaterki. Sięga do źródeł, udaje się nawet w podróż śladami paryskimi Jaremianki, szuka odpowiedzi na pytania. Wiele pytań.
I, mimo wielkiej pracy i mocy faktów jakimi dysponowała, niestety, nie raz skręciła w drogę domysłów i fabularyzowanie tego co niedostępne: myśli, konkretnych wyborów i zachowań. To niedopuszczalne w biografii. Przypuszczenia ubrane w pewność (nieznanego pochodzenia) osłabiają moc tej publikacji.
Maria Jarema, czyli tajemnica.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toMimo upływu czasu, przeczytanej biografii, obejrzanych dzieł wciąż jest dla mnie zagadką. I to komplement. Fotografia z okładki bardzo oddaje wszystko to z czym kojarzy mi się twórczość Jaremianki: moc, sekret, misterium, eteryczność.
Rzeźbiarka, malarka, kostiumografka. Emancypantka, aktywiska, pionierka.
Czasy, w których żyła...
Solidna biografia, przedstawiająca losy nie tylko Marii Jaremy, lecz także całego pokolenia artystów z tzw. Grupy Krakowskiej, którego była dumną i zasłużoną reprezentantką. Niestety, pozycja ta nie jest wolna od wad (jak np. pourywane wątki (choćby w przypadku historii teatru Cricot)),a moim największym zastrzeżeniem jest niekontrolowane i mocno self-insertowe podejście Daukszy do komentowania ważnych wydarzeń z życia Marii na zasadzie "na pewno tak było, musiała tak to widzieć; zapewne tak myślała, zapewne tak zrobiła".
Lubię transparentnie napisane biografie, w których autor/ autorka nie ma tendencji do wchodzenia w myśli opisywanej postaci historycznej i kreślenia za nią ścieżek refleksji jedynie na bazie szeroko zakrojonych przypuszczeń; tutaj, niestety, miało to miejsce nagminnie przez co trudno było się chwilami zorientować, które oceny zjawisk czy przemyślenia są wytworem samej Jaremianki, a które - Daukszy; często zresztą różnorakie wtrącenia odautorskie przypominały nadinterpretację w szczegółach, którym, w mojej ocenie, aż tyle uwagi poświęcać nie należało, zaś gdzie indziej, głównie podczas przedstawiania istotnych momentów, brakowało obiektywnej, pogłębionej analizy, która ubarwiłaby tło.
Z pewnością autorce należą się oklaski za wspaniałą deskrypcję niepokojów społecznych lat 30., które czytałam chyba aż z wypiekami na twarzy, pełna zaangażowania i zaciekawienia. Daukszy udało się również świetnie sportretować rozliczne konflikty artystyczne rozmaitych grup twórczych oraz ścieranie się nurtów stylistycznych, mające swoje apogeum tuż przed wybuchem II wojny światowej oraz kontynuację tych nurtów w czasach socrealizmu i odwilży. Zresztą cała otoczka faktograficzna zasługuje na wyróżnienie, bardzo unaocznia skrupulatność researchu autorki.
Ogółem więc: polecam mimo że pozycja jest nierówna i choć rekomenduję książkę nie na 100%, a na, powiedzmy, 85%. :D
Solidna biografia, przedstawiająca losy nie tylko Marii Jaremy, lecz także całego pokolenia artystów z tzw. Grupy Krakowskiej, którego była dumną i zasłużoną reprezentantką. Niestety, pozycja ta nie jest wolna od wad (jak np. pourywane wątki (choćby w przypadku historii teatru Cricot)),a moim największym zastrzeżeniem jest niekontrolowane i mocno self-insertowe podejście...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toGdzie jest Maria?
„ Marysia – Mama, tak o niej w rodzinie mówili. I tak też do niej się zwracali. Z tej perspektywy będzie to opowieść o Marii ze Starego Sambora na Kresach, córce nietypowych rodziców, siostrze siedmiorga rodzeństwa, od 1929 roku, gdy przeniosła się do Krakowa, partnerce, później żonie i matce. Będzie to opowieść o wielopokoleniowym domu, różnorodności, wspólnych tradycjach, wzajemnych inspiracjach, podróżach, emigracji, wieloletniej korespondencji, zaufaniu, rozczarowaniach, smutku, miłościach, chorowaniu i konsekwentnym wsparciu. Brzmi banalnie? Ten portret rodzinny w żadnym momencie nie ciąży ku ckliwości. Nie znam dziwniejszej rodziny niż Jaremowie. Pełno tu niejednoznacznych wyborów, nietuzinkowość niekiedy ociera się o szaleństwo. Zwyczajność idzie w parze z nagłymi zwrotami, życiowe eksperymenty mają wysoką stawkę”.( s. 10)
Agnieszka Dauksza, Jaremianka. Gdzie jest Maria? Biografia, Wyd. Znak, Kraków 2019.
Kim była Maria Jarema?
Z biografii opracowanej przez A. Daukszę Czytelnik dowie się, że była:
• jedną z najzdolniejszych i najbardziej charyzmatycznych artystek XX wieku,
• dziewczyną ze Starego Sambora na Kresach,
• mieszkanką Krakowa,
• studentką ASP (studiowała pod kierunkiem Xawerego Dunikowskiego),
• współtworzyła Grupę Krakowską i teatr Cricot (najchętniej współpracował z nią Tadeusz Kantor),
• prywatnie żoną Kornela Filipowicza,
• matką Aleksandra,
• przyjaciółką Różewiczów, Sternów, Przybosiów,
• w obliczu nieuleczalnej choroby- pracowała w zapamiętaniu, by namalować kolejny obraz.
Jak przeczytamy:
„W 1950 roku powstają między innymi obrazy: „Teatr”, „Przelot- ptaki” i „Skrzydła motyla”- jedne z bardziej cenionych prac Marii.(…) Julian Przyboś określił malarstwo Jaremianki jako „widzenie ruchu”, a Wojciech Krauze dodawał, że „rytm uchwyconych w przelocie form może być w każdej chwili przerwany, zburzony”. Helena Blum widziała w tych pracach eksperymentatorskie próby „przedstawienia plastycznego pojęć czy zjawisk z zakresu fizyki”, zaś Tadeusz Kantor przekonywał, że „obrazy Marii Jaremy przypominają żonglera: przedmioty dematerializują się, stają się kształtami w ruchu, uzyskujemy w końcu ich czyste wrażenie”.( s. 420-421)
Warto też zapamiętać fragment wystąpienia M. Jaremy w Zachęcie z 1954r.:
„ Artysta musi mieć prawo do eksperymentowania, bo czymże jest sztuka, jeśli nie nieustannym płodnym eksperymentowaniem? Trzeba ryzykować sto prób nieudanych, aby jedna dała rezultat, który coś wniesie do sztuki, a tym samym do życia.” (s. 461)
Jak napisała M. Grzebałkowska:
„Autorka złapała mnie za gardło już pierwszym zdaniem
i trzymała do końca – czytałam te książkę ze ściśniętym sercem”.
Jak brzmiało pierwsze zdanie?
Czytelniku, do dzieła!
Tekst wyjątkowy,
poruszający do głębi.
10/10
Gdzie jest Maria?
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to„ Marysia – Mama, tak o niej w rodzinie mówili. I tak też do niej się zwracali. Z tej perspektywy będzie to opowieść o Marii ze Starego Sambora na Kresach, córce nietypowych rodziców, siostrze siedmiorga rodzeństwa, od 1929 roku, gdy przeniosła się do Krakowa, partnerce, później żonie i matce. Będzie to opowieść o wielopokoleniowym domu, różnorodności,...
Absolutnie genialna biografia. Nie wiedziałam dotąd o Jaremiance NIC, ale lubię sobie sprawiać takie niespodzianki i pożyczyłam ją od koleżanki po czym totalnie przepadłam. Jak to jest napisane, jaka inspirująca to postać, jak dużo można się od niej nauczyć, to ja nawet nie.
Absolutnie genialna biografia. Nie wiedziałam dotąd o Jaremiance NIC, ale lubię sobie sprawiać takie niespodzianki i pożyczyłam ją od koleżanki po czym totalnie przepadłam. Jak to jest napisane, jaka inspirująca to postać, jak dużo można się od niej nauczyć, to ja nawet nie.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toksiążka jest dość obszerna, ale czyta się bardzo dobrze. sięgnąłem po nią dość przypadkowo, a bardzo mi się spodobała.
książka jest dość obszerna, ale czyta się bardzo dobrze. sięgnąłem po nią dość przypadkowo, a bardzo mi się spodobała.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toFascynujący portret malarki
Fascynujący portret malarki
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWciągneła mnie, jak dawno żadna biografia. Gdy zbliżałam się do końca zaczełam się ociągać z czytaniem, rozciagać je w czasie jak bym mogłą wydłużyć tym książkę. Bo wiedziałam jak się zkończy a tak bardzo chciałam żeby sie nie kończyła, żeby był ciąg dalszy, szczęśliwy drugi tom.
Wciągneła mnie, jak dawno żadna biografia. Gdy zbliżałam się do końca zaczełam się ociągać z czytaniem, rozciagać je w czasie jak bym mogłą wydłużyć tym książkę. Bo wiedziałam jak się zkończy a tak bardzo chciałam żeby sie nie kończyła, żeby był ciąg dalszy, szczęśliwy drugi tom.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toBardzo lubię biografie, ponieważ wiele mnie uczą. Wyznaję zasadę, że najlepiej uczyć się na cudzych błędach, bo własne bardziej bolą i są czasem nieodwracalne. Autorka chyba nie do końca przemyślała, o kim tak naprawdę chce napisać. Tytułowej Jaremianki prawie nie ma. Tak naprawdę na ponad 600 stronach dostajemy bardzo szczegółowy opis epoki, biografie wielu ludzi, którzy towarzyszyli tytułowej postaci. Niektóre bardzo nudne i podane bez uzasadnienia. Chwilami miałam wrażenie, że główną postacią jest Kornel Filipowicz.
Może jednak komuś się spodoba.
Bardzo lubię biografie, ponieważ wiele mnie uczą. Wyznaję zasadę, że najlepiej uczyć się na cudzych błędach, bo własne bardziej bolą i są czasem nieodwracalne. Autorka chyba nie do końca przemyślała, o kim tak naprawdę chce napisać. Tytułowej Jaremianki prawie nie ma. Tak naprawdę na ponad 600 stronach dostajemy bardzo szczegółowy opis epoki, biografie wielu ludzi, którzy...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to