-
Artykuły
Crime Story: pierwsze takie wydarzenie autorskie w Polsce
1 -
Artykuły
Wielkanoc z książką i nie tylko – czytelnicze oraz kreatywne pomysły na prezent
3 -
Artykuły
Wielka Wiosenna Wyprzedaż w Matras.pl: tysiące książek nawet 80% taniej
2 -
Artykuły
Jon Frederickson i jego książka „Kłamstwa, którymi żyjemy”, czyli o poznaniu samych siebie oczami psychoterapeuty
2
-
Patronat LC -
Patronat LC
Drugi alfabet literacki. Europa nieznana
Wieloletni kandydat do Literackiej Nagrody Nobla. Jeden z największych poetów wszech czasów. Pełna psychologicznej głębi opowieść o sennym gruzińskim miasteczku. Dzieło życia jednego z najwybitniejszych współczesnych pisarzy holenderskich. W drugiej podróży po świecie literatury czas na literki E–H.
Przed dwoma tygodniami wróciliśmy. W naprawdę niezłym stylu – pozwolę sobie zaryzykować. W pierwszej odsłonie drugiego literackiego alfabetu Lubimyczytać omówiliśmy książki z Albanii, Brazylii, Chile i Dominikany. Naturalną koleją rzeczy przyszła kolej na litery od E do H.
Książki z całego świata po raz drugi
Cieszę się ogromnie, bo mam tu dla was naprawdę piękne rzeczy. Zapraszam was do Estonii, Francji, Gruzji i Holandii.
E jak Estonia – „Kamienie z nieba”, Jaan Kross
Tak blisko, a tak daleko. Niewielu z nas orientuje się w literaturze estońskiej. Trochę szumu narobiła niedawno proza Andrusa Kivirähka, ale nazwiska takie jak Kaplinski, Õnnepalu, Õunapuu raczej nie budzą w nas zbyt wielu skojarzeń. A przecież niewiele brakowało, by Estonia miała swojego noblistę.
Mowa o Jaanie Krossie, którego książki publikowano w polskich przekładach w latach 70. Krossa, zdawało się, pewnego kandydata do literackiego Nobla, zwykło się nazywać jedynym pisarzem bałtyckim o ogólnoeuropejskiej i światowej reputacji. Porównywano go nawet do Thomasa Manna czy Goethego.
Kross był artystą wyjątkowo płodnym. Tłumaczył Szekspira i Balzaca. Pozostawił po sobie dzieła zebrane w dwudziestu tomach. Jego spuścizna wykracza jednak poza tę stricte literacką. Estoński prozaik i poeta, były więzień Gułagu, w swoich utworach propagował ideę ocalenia pamięci narodowej, a dziś wspomina się go jako jedną z najważniejszych postaci, które doprowadziły do odzyskania przez Estonię niepodległości w 1992 roku. Został zresztą posłem i był współautorem projektu konstytucji.
Po polsku znajdziemy pięć książek Krossa, które rozgrywają się w różnych epokach, zawsze jednak w ważnych momentach estońskiej historii – tak by przekazać treści uniwersalne. Warto przyjrzeć się „Czterem wezwaniom z przyczyny świętego Jerzego”, opowiadającym historię powrotu malarza i rzeźbiarza Michała Sittowa do Tallinna na początku XVI wieku.
Mój wybór pada jednak na „Kamienie z nieba”, na które składają się trzy przeplatające się monologi autentycznych postaci: Otto Wilhelma Masinga, pastora i językoznawcy, wybitnego działacza oświeceniowego, wydawcy jednego z pierwszych czasopism w języku estońskim; Kristjana Jaaka Petersona, młodego poety, który przedwcześnie zmarł na gruźlicę; Caroline, pięknej żony pastora.
W swojej twórczości Kross zwykł podkreślać wielość punktów widzenia i „Kamienie z nieba” nie odchodzą od tej zasady. Dzięki monologom Masinga i Petersona, których łączy miłość do ojczystego języka i walka o jego ocalenie, dzielą jednak temperament, wiek i osiągnięcia, otrzymujemy uniwersalny obraz pokoleniowych różnic. A także: ludzkich tęsknot, marzeń i porywów namiętności.
F jak Francja – „Paryski splin”, Charles Baudelaire
Macie pełne prawo zarzucić mi pójście na skróty. Kwestia sporna, ale kto wie, czy to nie Francja wydała na świat najwybitniejszych pisarzy. Starczy wymienić Prousta, Flauberta, Stendhala i Balzaca. A przecież mieliśmy tu podróżować po miejscach, by tak rzec, literacko marginalizowanych.
Francja przeczy tej regule. Przeczy jej też wybór pisarza. Bo gdyby padł na świeżego Vuillarda, no choćby na Boulle’a, u nas nieco zapomnianego, wtedy okej, niech tam – ale żeby Baudelaire? Słyszę wasze argumenty: „Kwiaty zła” znają przecież wszyscy – choćby ze słyszenia, jeśli nawet nie z czytania – nie taki kierunek w tym cyklu obraliśmy. I tak, to wszystko prawda, ale bynajmniej nie wszyscy znają „Paryski splin”. Więcej – mam wrażenie, że słyszeli o nim, jak na klasę tej książki, nieliczni. I wspomnienia tego wyjątkowego dzieła nie mogłem sobie odmówić.
Nie będę rozpisywał się zanadto. „Paryski splin” to poematy prozą, pendant do „Kwiatów zła”, o którym sam Baudelaire pisał tak: „Jestem dość zadowolony z mojego Splinu. To w sumie znowu Kwiaty zła, ale więcej w nim swobody i szczegółu, i kpiny”.
Z okruchów paryskiej codzienności stworzył Baudelaire poezję prozy, która łączy, jak pisał w jednym z listów do matki, „grozę z groteską i czułość z nienawiścią”. „Splin”, jak podkreślał w przedmowie do polskiego wydania nieodżałowany Ryszard Engelking, jest medytacją o kondycji ludzkiej i mrocznych zakamarkach duszy. Dojrzałym, choć niedokończonym (ze względu na chorobę i śmierć) dziełem, w którym bohater szuka ideału w Bogu, kobiecie, brudzie, złu, narkotykach, wreszcie – śmierci.
Z całą dostępną mi mocą zachęcam was do sięgnięcia po niekończące się, skazane na porażkę zmagania Poety z Pięknem.
G jak Gruzja – „Basen”, Tamaz Cziładze
Problemy, jakie rodzi analizowanie gruzińskiej literatury, omawiał w tekście Gruzja i książki. Co Gruzini czytają w swoim języku? Remigiusz Koziński. W artykule, w którym starał się odpowiedzieć na pytanie: kogo winniśmy traktować jako gruzińskiego pisarza (Akunin? Okudżawa?), nie pada nazwisko Tamaza Cziładzego, prozaika, poety i dramaturga, starszego brata niemniej znanego w Gruzji Otara, uznałem więc, że to dobra okazja, by wspomnieć zmarłego w 2018 roku twórcę.
Po polsku znajdziemy dwie książki Cziładzego, zbiór opowiadań „Pałac Posejdona” i „Basen”, psychologiczno-obyczajową powieść, której akcja toczy się w nadmorskim gruzińskim miasteczku.
Cziładze był zafascynowany ludzką samotnością. Jego bohaterowie to ludzie zagubieni, uciekający w świat fikcji, którym trudno się przystosować. Tak też jest w „Basenie”, trzeciej powieści jego autorstwa, wydanej na początku lat 70. Prezentując liczne zbliżenia psychologiczne, autor maluje przed nami ciche dramaty mieszkańców sennego miasta, a epizody z ich życia, zdawałoby się, niepowiązane ze sobą, składają się na pełną refleksji opowieść.
Cziładze, jak podkreślono w polskim wydaniu powieści, przenika jak gdyby w głąb zastałej wody basenu. Prowadzi przy tym narrację nasyconą klimatem prawdziwej Gruzji.
H jak Holandia, „Odkrycie nieba”, Harry Mulisch
Książka uznawana za opus magnum Harry’ego Mulischa, jednego z największych współczesnych pisarzy holenderskich, członka Wielkiej Trójki niderlandzkiej literatury (wraz z Willemem Frederikiem Hermansem i Gerardem Revem). O ile książki wspomnianej dwójki trudno znaleźć w polskim przekładzie (wyjątkiem jest „Ciemnia Damoklesa” Hermansa), o tyle Mulisch nieźle przyjął się nad Wisłą.
Wspominam „Odkrycie nieba”, bo jeśli poznawać niderlandzką literaturę, to czemu nie zacząć od książki, którą w ogólnokrajowym czytelniczym plebiscycie wybrano niderlandzką powieścią wszech czasów? Krytycy przekonywali, że „Odkrycie nieba” wyprzedza nasze czasy, a dzieło było porównywane do arcydzieł literatury, „Czarodziejskiej góry”, „Fausta” czy twórczości Roberta Musila.
O czym opowiada? O przyjaźni Maxa Deliusa i Onno Quista. Ale konia z rzędem temu, kto zdoła streścić powieść Mulischa w kilku zdaniach. Dyskusje mężczyzn, których z pozoru dzieli wszystko, są odbiciem najważniejszych filozoficznych i teologicznych sporów. Max i Onno zastanawiają się nad sensem życia w postmodernistycznym świecie, a potem – cóż, jest tylko ciekawiej.
Obydwaj przyjaciele są zakochani w kobiecie imieniem Ada. Wkrótce rodzi się Quinten Quist, który, jak się okazuje, jest wysłannikiem niebios, a jego zadaniem jest zabranie z ziemi tablic z dziesięciorgiem przykazań. Tak oto ma się zakończyć przymierze człowieka z Bogiem. W dodatku nie wiadomo, który z przyjaciół jest jego ojcem.
Wspomniałem, że „Odkrycie nieba” porównywano do dzieł Manna, Goethego czy Musila. Dzieło życia Mulischa przywodzi też na myśl „Boską komedię” – jako próba podsumowania ludzkiej myśli. Wszystko to na – bagatelka – blisko 800 stronach.
Tagi i tematy
komentarze [24]
Widzę, że dla mnie same nowości, nie znałam wcześniej tych tytułów, ale myślę, że z chęcią się z nimi zapoznam
Czytelnicy oznaczyli ten post jako spam
