lubimyczytać
Wokół książki
Publicystyka
Jak czytać Świat Dysku Terry’ego Pratchetta? Kolejność czytania

Jak czytać Świat Dysku Terry’ego Pratchetta? Kolejność czytania

19.02.2025

Odpowiedź na pytanie, jak czytać Świat Dysku, może być wieloraka. Na przykład nieważne jak, byle czytać. Albo często. Wygodnie leżąc. W domu, kiedy pada. Od lewej do prawej. Pod kocykiem. Z herbatą i ciastkiem na stoliku. Nie w toalecie, proszę. Uważnie. No dobra, to może doprecyzujmy pytanie: w jakiej kolejności czytać powieści Terry’ego Pratchetta należące do Świata Dysku?

Jak czytać Świat Dysku Terry’ego Pratchetta? Kolejność czytania

allysphotos/Unsplash

A może lepiej najpierw odpowiedzieć na pytanie, dlaczego czytać Świat Dysku? Otóż dlatego, że Terry Pratchett to był zwyczajnie świetny pisarz. Nie pisał po prostu książek fantasy. Był wnikliwym obserwatorem rzeczywistości, którą z niezwykłym humorem i w krzywym zwierciadle przedstawiał w swoim zwariowanym cyklu. Na przykład „Ostatni kontynent” jest o Australii. A „Niewidoczni akademicy” o piłce nożnej. Z grubsza.

Pratchett poruszał też takie tematy, jak rewolucja przemysłowa, wierzenia i bóstwa, mechanizmy władzy, zagadki kryminalne, narkotyki, kultura masowa czy śmierć. A raczej ŚMIERĆ. Zawsze okraszając je ciętym, charakterystycznym, nieco abstrakcyjnym brytyjskim dowcipem. I owszem, wśród świetnych tomów zdarzają się te nieco słabsze, siłą rzeczy zresztą, bo pisarz napisał ich ponad czterdzieści. Ale jedno nie podlega dyskusji: Pratchett słusznie dorobił się miana klasyka.

Kim był Terry Pratchett?

Pratchett publikował swoje opowiadania od trzynastego roku życia – wtedy jeszcze w gazetce szkolnej, ale już w wieku piętnastu lat otrzymał swoje pierwsze honorarium za tekst. Od siedemnastego roku życia pracował jako dziennikarz. Pewnego dnia przeprowadzał wywiad z właścicielem małego wydawnictwa i wspomniał, że napisał książkę. W ten sposób, w 1971 roku, ukazała się powieść „Dywan”, niezwiązana jeszcze ze Światem Dysku. Potem były jeszcze „Ciemna strona Słońca” i „Warstwy wszechświata”, aż nadszedł 1983 rok.

Wtedy ukazał się „Kolor magii”, pierwszy tom zaliczany do Świata Dysku. Po opublikowaniu czwartego tomu, „Morta”, rzucił regularną pracę i całkowicie poświęcił się pisarstwu. W sumie zdążył napisać i wydać 41 tomów, zanim przedwcześnie zmarł w 2015 roku, po długiej walce z chorobą Alzheimera. Dzięki swojej twórczości bezspornie uczynił świat bardziej uśmiechniętym. Co więcej, ten efekt wciąż działa i prawdopodobnie będzie działać jeszcze długo – Świat Dysku to bowiem literatura, która się nie starzeje.

O czym jest Świat Dysku?

Świat Dysku to, ściślej rzecz biorąc, płaska planeta położona na grzbietach czterech gigantycznych słoni, które z kolei stoją na skorupie przemierzającego wszechświat ogromnego żółwia A’Tuina. To miejsce wypełnione magią, absurdem i bohaterami, którzy, chcąc nie chcąc, przeżywają niezwykłe, czasami śmiertelnie niebezpieczne przygody.

Świat Dysku – kolejność czytania

Można oczywiście czytać tak, jak się chce, nawet w przypadkowej kolejności, ale nie jest to polecana strategia. Te właściwe są w zasadzie dwie. Pierwsza to czytanie powieści należących do danego podcyklu, zorganizowanych wokół konkretnych postaci. Chociaż zasadniczy opis Świata Dysku znajdziemy w serii o Rincewindzie, to można zacząć od dowolnego podcyklu (może poza rewolucją przemysłową, którą lepiej zostawić na później). Zaleca się jednak czytać książki w ramach danego cyklu chronologicznie, po kolei. Każdy podcykl ma nieco inny charakter, warto więc wybrać na początek ten, który najbardziej będzie pasował do naszego gustu. Na przykład powieści o przygodach Rincewinda spodobają się fanom podszytego humorem fantasy, a seria o Straży Miejskiej z pewnością przyciągnie uwagę miłośników kryminałów. A podcykle mamy następujące.

Cykl o Rincewindzie

Rincewind to tchórzliwy i niezbyt utalentowany czarodziej, którego marzeniem jest nie przeżywać żadnych przygód. Ten bohater najchętniej całe życie z radością przeżywałby nudę. Ale bogowie Świata Dysku mu na to zdecydowanie nie pozwalają, przez co Rincewind raz po raz zostaje zamieszany w ratowanie świata. Poza tym jest przewodnikiem dla pierwszego turysty, Dwukwiata, i jego agresywnego bagażu. Do tego cyklu zalicza się 8 powieści:

Cykl o czarownicach z Lancre

Magia w Świecie Dysku nie jest domeną wyłącznie czarodziejów. Całkiem zorientowane w temacie są także wiedźmy, a przy okazji wydają się mieć więcej zdrowego rozsądku niż ich koledzy wykształceni na Niewidocznym Uniwersytecie. Cykl o Babci Weatherwax i jej towarzyszkach składa się z 6 powieści:

Cykl o Tiffany Obolałej

Zazwyczaj uważa się, że ten cykl przeznaczony jest dla młodszych czytelników, ponieważ główna bohaterka, młoda wiedźma Tiffany Obolała, kiedy ją poznajemy, ma zaledwie 9 lat i dopiero uczy się brania odpowiedzialności za własne czyny. W swoich przygodach, jak to wiedźma, musi wykazywać się sprytem i zdrowym rozsądkiem. Jest to świetne dopełnienie cyklu o wiedźmach z Lancre i sądzę, że dorosły czytelnik także znajdzie tu coś dla siebie. Cykl o Tiffany Obolałej składa się z następujących pozycji:

Cykl o Śmierci

A raczej cykl o ŚMIERCI. Dlaczego piszę to słowo dużymi literami, zrozumie każdy, kto pozna tego nieszablonowego bohatera, wielkiego miłośnika kotów. Śmierć ma też praktykanta, Morta. To zdecydowanie jeden z najciekawszych cykli należących do Świata Dysku. Cóż może być bardziej zwariowanego niż spojrzenie na życie oczami ponurego Żniwiarza? W tym cyklu mamy 5 książek:

Cykl o Straży Miejskiej

Cykl o Straży Miejskiej jest swego rodzaju pomostem między zwariowanymi przygodami Rincewinda a książkami, w których pojawiają się nieco poważniejsze tematy (jak w cyklu o rewolucji przemysłowej). Tutaj magię odstawimy na bok i zejdziemy na ulice, do zwyczajnych ludzi. Chociaż czy którąkolwiek postać żyjącą w Świecie Dysku można nazwać zwyczajną? W każdym razie – poznamy tu kapitana Sama Vimesa i jego zgraję strażników pilnujących porządku w Ankh-Morpork. Cykl o Straży Miejskiej spodoba się miłośnikom zagadek kryminalnych. Cykl o Straży Miejskiej zawiera 8 powieści:

Cykl o rewolucji przemysłowej / Moiście von Lipwigu

Chociaż Świat Dysku jest wypełniony magią, to koleje dziejów są nieubłagane i również tam przychodzi czas na rewolucję przemysłową. Rozwija się sektor bankowy, tworzą się korporacje. A wraz z postępem pojawiają się uprzedzenia, korupcja, wszelkiego rodzaju oszustwa. Żeby nie było łatwo, w cyklu o rewolucji przemysłowej można wyróżnić mniejszy cykl o Moiście von Lipwigu, byłym oszuście, który rozkręca w Ankh-Morpork biznes pocztowy. Cały cykl o rewolucji przemysłowej składa się z sześciu książek, a bohaterem trzech ostatnich jest właśnie von Lipwig:

Do żadnej z powyższych serii nie zaliczają się trzy powieści: „Piramidy”, „Pomniejsze bóstwa” oraz „Zadziwiający Maurycy i jego edukowane gryzonie”. Pierwsze dwie rozbudowują świat wierzeń i religii Świata Dysku, a trzecia przeznaczona jest dla młodszych czytelników.

Kolejność według chronologii wydawniczej

Drugą bardzo dobrą strategią czytania powieści ze Świata Dysku jest zapoznawanie się z kolejnymi tytułami według chronologii ich wydawania. Ma to dwie ogromne zalety – po pierwsze, poznajemy przygody i historie osadzone w świecie położonym na skorupie wielkiego żółwia A’Tuina w takiej kolejności, w jakiej były pisane i wydawane przez samego Pratchetta. Mamy więc świetną okazję obserwowania, jak ten cykl – i opisany w nim świat – się rozwijał. Po drugie, wcale nie bez znaczenia, powieści z różnych podcykli przeplatają się, nie zdążymy więc zmęczyć się żadnym bohaterem czy też grupą bohaterów. Kolejność według chronologii wydawniczej prezentuje się następująco:

Obie strategie mają sens i można je z czystym sumieniem polecić. Ja na przykład z początku postanowiłem przeczytać cały cykl o Rincewindzie, ale tuż przed jego zakończeniem miałem lekki kryzys, potrzebowałem odmiany i rozpocząłem cykl o czarownicach, a w niego z kolei wplotłem pierwszy tom cyklu o Śmierci. W ten sposób mocno zbliżyłem się do kolejności czytania według chronologii wydawniczej.

A wy jaką kolejność czytania preferujecie? Czytaliście już jakieś powieści ze Świata Dysku, a może dopiero się przymierzacie? Dajcie znać w komentarzach.