Domysły współwinnego widza

Tłumaczenie: Zygmunt Ławrynowicz
Książka jest przypisana do serii/cyklu "Biblioteka Więzi". Edytuj książkę, aby zweryfikować serię/cykl.
Wydawnictwo: Biblioteka Więzi, Znak
7,33 (3 ocen i 2 opinie) Zobacz oceny
10
1
9
0
8
0
7
0
6
2
5
0
4
0
3
0
2
0
1
0
Edytuj książkę
szczegółowe informacje
tytuł oryginału
Conjectures of a guilty bystander
data wydania
liczba stron
319
kategoria
religia
język
polski
dodał
kminson

Śmierć, dzięki której wchodzimy w życie, nie jest ucie­czką od rzeczywistości, ale całkowitą ofiarą samego sie­bie, ofiarą implikującą absolutne zaangażowanie w tę rzeczywistość. Ma ona swój początek w wyrzeczeniu się tej złudnej rzeczywistości, w którą przyoblekają się stwo­rzone rzeczy wtedy, kiedy ogląda się je przez pryzmat związku, jaki zachodzi między nimi a sferą naszych pry­watnych...

Śmierć, dzięki której wchodzimy w życie, nie jest ucie­czką od rzeczywistości, ale całkowitą ofiarą samego sie­bie, ofiarą implikującą absolutne zaangażowanie w tę rzeczywistość. Ma ona swój początek w wyrzeczeniu się tej złudnej rzeczywistości, w którą przyoblekają się stwo­rzone rzeczy wtedy, kiedy ogląda się je przez pryzmat związku, jaki zachodzi między nimi a sferą naszych pry­watnych egoistycznych celów. W tych słowach Mertona znajduję odpowiedź na zarzuty krytyków dopatrujących się w nawróceniu autora Siedmiopiętrowej Góry niemę-skiej ucieczki od świata i obowiązków obywatelskich. Nie przypuszczali oni nawet przez chwilę, że ten targany sprzecznymi uczuciami młody globtroter amerykański stanie się głośnym i znakomitym autorem kilkudziesię­ciu książek, których spora część będzie pięknym świa­dectwem głębokiego i żarliwego zaangażowania tego tra­pi sty w skomplikowaną problematykę naszych czasów.

 

źródło opisu: Biblioteka Więzi /Społeczny Instytut Wydawniczy Znak 1972

źródło okładki: Biblioteka Więzi /Społeczny Instytut Wydawniczy Znak 1972

pokaż więcej

Brak materiałów.
książek: 482
Meszuge | 2016-01-24
Na półkach: Przeczytane
Przeczytana: 24 stycznia 2016

Dobrze się zaczęło, bo już dzięki „Słowu Wstępnemu” (tłumacza, Zygmunta Ławrynowicza) upewniłem się, że moje domysły dotyczące znaczenia tytułu były słuszne – nawet jeśli nie bierzemy w czymś czynnego udziału, to i tak, w pewnym sensie i do pewnego stopnia, jesteśmy współwinni tego, co się stało, wydarzyło, zaistniało.
Jeśli nawet czasami mam zdanie podobne (na przykład uważam, że zgoda na zło – rodzi zło), to jednak przyznaję, że jednym z istotnych elementów współczesnego chrześcijaństwa (czyli od około 330 roku), którego nie akceptuję, jest wkręcanie wiernych/wyznawców w niekończące się i nie do uniknięcia poczucie winy. Tak, wiem oczywiście, że człowiekiem obarczonym poczuciem winy i wyrzutami sumienia łatwiej jest sterować, manipulować, ale – choć to skuteczne i wszelkiej władzy przydatne – nadal podobać mi się nie musi.

W „Przedmowie” Merton stwierdza, że „na obecną książkę składają się w istocie rzeczy osobiste refleksje, intuicje, metafory, obserwacje i osądy poczynione na marginesie lektur i wydarzeń” [1], ale zastrzega od razu, że czytelnik nie znajdzie w książce żadnych prywatnych i poufnych zwierzeń. To jak to? Osobiste, ale nie prywatne? Nie rozumiem.

Później często było jeszcze gorzej, jeszcze trudniej.

Część pierwsza, zatytułowana „Sen Bartha”, dotyczy – jak mi się wydaje – polemiki z jakimiś poglądami albo przekonaniami Karla Bartha. Nie miałem pojęcia, kto zacz, więc sprawdziłem, jednak okazało się, że informacja, iż Karl Barth, to, zmarły w 1968 roku, wpływowy szwajcarski teolog ewangelicko-reformowany, niewiele mi pomogła. Wydaje się, że żeby w pełni zrozumieć uwagi i komentarze Mertona, należałoby wpierw solidnie przestudiować dzieła Karla Bartha. Podobnie rzecz się ma z Dietrichem Bonhoefferem. A chwilę później z niektórymi poetami Ameryki Łacińskiej. Merton znajduje coś szczególnego u Carrera Andrade z Ekwadoru i Ernesta Cardenal z Nikaragui, ale ja ich nie czytałem. Manuel Bandeira czy Jorge de Lima też nie są mi znani. Do tego nietłumaczone wstawki w obcym języku…

W tym momencie zorientowałem się, że dalej w ten sposób czytać Mertona się nie da. Postanowiłem koncentrować się odtąd na fragmentach, które rozumiem – bez względu na to, czy się z nimi zgadzam – które w moim umyśle albo może duszy wywołują jakiś oddźwięk, nie zwracając większej uwagi na to, czego pojąć nie mogę.

Oto takie właśnie, intrygujące mnie w różny sposób treści, z komentarzami i uwagami:

„Albo się jest Żydem, albo należy przestać czytać Pismo Święte. Biblia nie może mieć sensu dla kogoś, kto nie jest duchowo Semitą” [2].

Oczywiście. Jezus przyszedł na świat, by wypełniły się pisma Żydów, a nie przeciwko nim.

„Wierzymy nie dlatego, że chcemy wiedzieć, ale dlatego, że chcemy być” [3].

Niby rozumiem, ale… co chwilę, gdy sens próbuję ubrać w słowa, ten mi ucieka. Temat do medytacji!

„Powinniśmy pamiętać, że pewne pragnienia i przyjemności istnieją z woli Boga. Nie jest możliwe życie w prawdzie, jeśli automatycznie traktujemy z nieufnością wszystkie przyjemności i zachcianki. Przyjmując naszą ludzką naturę, dajemy świadectwo pokory, odrzucając – dajemy dowód pychy” [4].

„Pewne” pragnienia? Czyli nie wszystkie, prawda? A kto będzie decydował, które z nich są z woli Boga, a które nie?

„Ameryka jest rajem na ziemi. […] Ale Nowo-Odkryty-Świat był światem bez historii, czyli bez grzechu, ergo był rajem” [5].

Tu ośmieliłbym się nie zgodzić. Ameryka miała swoją historię także przed Kolumbem – tyle, że nie była to historia białych chrześcijan. Negowanie tego faktu wydaje mi się odrażającą pychą i arogancją, ale kilka linijek dalej jest jeszcze gorzej: „…to, co przydarzyło się Indianom, było w pewnym sensie klęską szatana” – ups! Jeśli rdzennych mieszkańców Ameryki uznać za szatański pomiot, to ich eksterminacja (np. misjonarze chrześcijańscy rozdawali Indianom zarażone koce) jest niewątpliwie ciosem zadanym szatanowi. A w ogóle najważniejsze – jak twierdzi Merton – że wszystko to działo się w „dobrej wierze”.

„Mamy u siebie w domu Murzynów, którzy zakłócają spokój raju i usiłują zmusić nas, wbrew naszym słusznym przekonaniom, do ruchu, do zmiany, do kształtowania historii, zamiast nieustannych prób powrotu do czegoś, co już nigdy nie może służyć nam za nowy start” [6].

Segregacja rasowa w USA oficjalnie zniesiona została w 1964 roku. Thomas Merton zmarł w 1968 – dla niego była to kwestia aktualna.

„Dzisiaj więc (mówi się nam) nienawiść do komunizmu stanowi sprawdzian, czy się jest dobrym chrześcijaninem czy też nie. Rękojmią wszelkiej prawdy jest nasza polityczna nienawiść” [7].

No, cóż… ciekawe czasy, ciekawe podejście… Temat Zimnej Wojny wydaje się być stale obecny w rozważaniach Mertona, wraca on do niego wielokrotnie w różny sposób. Obecnie łatwo z tego żartować, ale wówczas, w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych miliony ludzi naprawdę bało się wybuchu trzeciej wojny światowej.


Część Druga. Prawda i gwałt: interesująca era.

„A ten szczególny rodzaj zła właściwy naszym czasom – kontynuuje Bonhoeffer –objawia się nie tyle w grzechach dobrych ludzi, ile w pozorach cnoty ludzi złych. Są to czasy zapamiętałych łgarzy, którzy mówią prawdę, jeśli służy ona interesom takich samych jak i oni kłamczuchów” [8].

To akurat przekonania Dietricha Bonhoeffera, ewangelickiego teologa zamordowanego w obozie koncentracyjnym Flossenbürg w Bawarii, ale odnoszę wrażenie, że Merton się z nim zgadzał. Czy tak jest i dziś? A może jeszcze gorzej?

„Człowiek jest gotów zostać bogiem, a zamiast tego często okazuje się bałwanem” [9].

Znakomite, bardzo mi się podoba!

„Na dalszą metę nikt nie jest w stanie wykazać innemu jego błędu, dopóki ten drugi nie jest przekonany, że jego krytyk przede wszystkim dostrzega i kocha dobro, które on nosi w sobie” [10].

Czy przypadkiem nie znamy czegoś podobnego w grupie przyjaciół i znajomych? Dobre!

„Przywiązanie współczesnego Amerykanina do swego samochodu i symbolicznej roli, jaką odgrywa ten samochód przy całym swym agresywnym i lubieżnym kształcie, bezużytecznej mocy…” [11].

Lubieżny kształt? Proszę! Bez kleszej durnoty…

„Każdy z nas jest święcie przekonany, że niczego tak bardzo nie łaknie, jak prawdy. I nie ma w tym nic dziwnego. Jest rzeczą naturalną, że człowiek, istota inteligentna, łaknie prawdy. W rzeczywistości nie tyle o prawdę chodzi nam w naszych pragnieniach, ile o posiadanie racji” [12].

Zdecydowanie też tak uważam. Dobrze gada.

„…zaczynamy rozumieć, jak mógłby wyglądać świat odmieniony przez zasady polityczne uduchowione Ewangelią. Byłaby to próba wydźwignięcia człowieka, bez względu na to, czy jest on wyznawcą Chrystusa, czy też nie…” [13].

Merton jakby zapomina, że coś takiego próbował jego Kościół zrealizować – z rdzennymi mieszkańcami obu Ameryk, rękami konkwistadorów. Tak właśnie wyglądała polityka podporządkowana religii. Gdyby żył obecnie, mógłby zastanowić się, jak działa polityka podporządkowana religii w Państwie Islamskim.

„Każdy rezygnuje z prawości osobistej (wolności duchowej) na rzecz bezpieczeństwa, ambicji, przyjemności, względnie po to, aby go zostawiono w spokoju” [14].

Tak, to prawda. Może trochę smutna, ale właściwie nic w tym dziwnego.

„Powinieneś wyrzec się i zrezygnować z aprobaty, która jest niczym innym, jak tylko łapówką kupującą twoje poparcie dla zbiorowej ułudy” [15].

Pięknie, tylko ilu ludzi na to stać?

„Najwyższą formą złożenia siebie w ofierze było teraz paść w boju pod znakiem Krzyża. W XII wieku nawet zakonnicy chwytali za miecz i składali daninę posłuszeństwa, ginąc w boju przeciw niewiernym, przeciw heretykom. Na nieszczęście walczyli oni także z innymi zakonnikami…” [16].

Mocne! Wyrzynanie katarów, albigensów, patarenów, waldensów, dulcynian i innych zakonników chrześcijańskich nie było za bardzo w porządku, ale niewiernych można było sobie mordować milionami bez skazy na chrześcijańskim honorze? Ups!

„Największą pokusą, która napastuje chrześcijan jest to, że w praktyce dla większości z nas Ewangelia przestała być nowiną. A jeśli nie jest nowiną, nie jest Ewangelią…” [17].

I aż do końca części drugiej Merton porusza ten właśnie temat. Rzeczywiście, w ten sposób nigdy nie myślałem, ale coś w tym jest. Ludzie, którzy dostają dobrą nowinę (jak nazwa wskazuje, jest to wiadomość nowa) cieszą się. A gdzie radość i szczęście u polskich katolików? Dobra nowina i te ponure, zacięte, przygnębione polskie mordy? Może Polacy nawet i są religijni, ale czy są chrześcijanami?

Część Trzecia. Duch nocy i oddech świtu.

„Boże, dopomóż człowiekowi, który sądzi, że wie już wszystko o sobie” [18].

Niby zabawne, ale przecież w pełni prawdziwe.

„Nawet gdybym miał na swoim koncie jakieś dobre uczynki, wolałbym nie pokładać w nich zbytnich nadziei” [19].

Bóg jest w pełni suwerenny, a to oznacza, że człowiek nie może Go zobowiązać do niczego w żaden sposób, nawet dobrymi uczynkami.

„Kryzys osobisty zachodzi wtedy, kiedy człowiek zdaje sobie sprawę z istnienia przeciwieństw w sobie, których prawdopodobnie nie da się pogodzić” [20].

Intryguje mnie to, ale mam wrażenie, że sens mi umyka. O co tu może chodzić, o jakie przeciwieństwa?


Część czwarta. Na rozstaju.

„Człowiek, uważający siebie po cichu za kompletnie wolną, autonomiczną jednostkę o nieograniczonych możliwościach, znajduje się w ogromnie kłopotliwym położeniu. On jest Bogu podobny i stąd wszystko znajduje się w jego zasięgu. Ale oto okazuje się, że wszystko to, co udaje mu się zdobyć z popędu własnej woli, właściwie nie jest warte posiadania. To, czego on naprawdę szuka i potrzebuje – jak miłość, autentyczna tożsamość, życie które, posiada istotne znaczenie – nie daje się osiągnąć przez samo chcenie i przez podejmowanie odpowiednich kroków, aby zapewnić sobie ich posiadanie. Żadna pomysłowość nie kupi nam tych rzeczy – żadna psychologiczna i socjologiczna manipulacja nie obejmie ich, żadna budująca samopomoc religijna, żadna technika ascetyczna, żaden narkotyk nic tu nie pomoże!” [21].

Dalej pisze Merton, że te rzeczy dostajemy w darze, że to łaska. Czy wszyscy dostajemy i czy zawsze i czy na zawsze?

„Mam blisko 48 lat. Mam kawał roboty do zrobienia: osiągnąć wolność w samym sobie, pozdejmować z siebie sznury i nawyki myślowe, moje skóry odzieżowe (jak gdybym mógł tego dokonać na własną rękę)” [22].

Ja też młodziak nie jestem, ale czy osiągnąłem te cele? I czymże jest ta „wolność w samym sobie”? Czy to coś, co ja chcę?

„Powiedział ktoś, że pierwsza sesja Drugiego Soboru w Watykanie stanowiła już koniec epoki kontrreformacji” [23].

W 1939 roku Pius XII wyraża poparcie dla hitlerowskiej napaści na Polskę. Takich aktów było zresztą więcej…
Ano właśnie, Sobór Watykański Drugi. Rok 1962 i dalsze… W 1965 zmieniono nazwę Świętej Inkwizycji na Świętą Kongregację Nauki Wiary. Bóg – z karzącego sędziego – zmienił się w czystą miłość… Merton pisze dalej o problemach z mszą, którą odtąd trzeba było odprawiać przodem do ludu i po angielsku, a nie po łacinie.


Część piąta. Wariat pędzi na wschód.

„Kto wie, może powinniśmy bardziej krytycznie spojrzeć na to pojęcie życia duchowego. Tak długo, jak długo myśl i modlitwa nie znajdują pełnego odzwierciedlenia w działalności, która je podtrzymuje i daje im słuszny wyraz, serce ludzkie przepełnione będzie zduszoną wściekłością, frustracją i poczuciem nieuczciwości” [24].

Wiele lat potrzebowałem, żeby pojąć, że duchowość jest praktyczna i codzienna. Może gdybym to przeczytał wcześniej… Ale z drugiej strony, czy wtedy zauważyłbym to i jakoś zrozumiał? Wątpię.

„A jednak jeśli dając odpór zwątpieniu przekonujemy siebie, że naprawdę znamy Boga, wówczas straciliśmy kontakt z rzeczywistością, bowiem jak mówi św. Tomasz: Najwyższy szczebel ludzkiej wiedzy o Bogu to wiedzieć, że się nie zna Boga” [25].

Czyli jednak Bóg, jakkolwiek Go nie pojmuję. I w dziwny sposób mnie to uspokaja.

Trudna lektura…

--
1. Thomas Merton, „Domysły współwinnego widza”, przekład Zygmunt Ławrynowicz, Społeczny Instytut Wydawniczy, 1972, s. 13.
2. Tamże, s. 21.
3. Tamże, s. 26.
4. Tamże, s. 28.
5. Tamże, s. 36-37.
6. Tamże, s. 42.
7. Tamże, s. 47.
8. Tamże, s. 68.
9. Tamże, s. 69.
10. Tamże, s. 71.
11. Tamże, s. 76.
12. Tamże, s. 78.
13. Tamże, s. 83.
14. Tamże, s. 85.
15. Tamże, s. 95.
16. Tamże, s. 100.
17. Tamże, s. 116.
18. Tamże, s. 143.
19. Tamże, s. 147.
20. Tamże, s. 203.
21. Tamże, s. 220.
22. Tamże, s. 249.
23. Tamże, s. 259.
24. Tamże, s. 264.
25. Tamże, s. 278.

Pokaż wszystkie opinie o tej książce
Już teraz nowa funkcja: pakiety. Dowiedz się więcej jak kupić kilka książek w najlepszej cenie >>>
Trwa wyszukiwanie najtańszych ofert.
Moja Biblioteczka
Jeżeli chcesz dodać książkę do biblioteczki, wybierz półkę, oceń lub napisz opinię.
Przeczytane
loading

Opinie czytelników


O książce:
Mechaniczna księżniczka

Ufff jakże się cieszę, że skończyłam tą serię, żadna książka od bardzo dawna nie zmęczyła mnie jak ta, ale skoro serię zaczęłam to chciałam skończyć....

zgłoś błąd zgłoś błąd