Gertruda i Klaudiusz

Rewelacyjna. Ode mnie osiem gwiazdek.

Rewelacyjna. Ode mnie osiem gwiazdek.

Przy okazji recenzji ,,Gwałtownych pasji” wspominałam, że chciałabym poczytać retellingi sztuk Szekspira. Tym razem padło na powieść w całkiem innym klimacie, czyli ,,Gertrudę i Klaudiusza” Johna Updike’a.

Amerykański pisarz snuje swoją wersję wydarzeń, które doprowadziły do fabuły znanej z ,,Hamleta”. Śledzimy losy przyszłej królowej Gertrudy od dnia, gdy jako młodziutka dziewczyna zostaje zmuszona przez ojca do małżeństwa z surowym i wiecznie nieobecnym Horwendilem. Gertruda rozumie swoją rolę w społeczeństwie i wkrótce uczy się odnajdywać zadowolenie w małżeństwie, tolerować to, że mąż traktuje ją jak element domowego wyposażenia i okazjonalnie sypia z innymi kobietami. Jednak w głębi serca Gertruda marzy o głębokiej, namiętnej miłości znanej z legend i ballad.

Opowiedzenie znanej historii z perspektywy antagonisty oryginału jest chyba najpopularniejszym i najprostszym sposobem tworzenia retellingu. Jednak John Updike szybko wyprowadza nas z błędu, że będzie to schematyczna historia, gdzie dowiemy się, że Klaudiusz był tym dobrym bohaterem, a Hamlet i jego ojciec zasłużyli na karę. Przedstawiona przez niego opowieść jest niejednoznaczna i wielowymiarowa. Poznajemy motywacje naszego ,,złola” oraz niewiernej (w rozumowaniu Hamleta) matki i żony, dowiadujemy się, że zmarły król Danii wcale nie był idealny, ale jednocześnie nie jest to opowieść, gdzie dwoje nieskalanych kochanków walczy ze złym, narzuconym mężem. Klaudiusz kocha Gertrudę, ale jednocześnie pozostaje żądny władzy i z kompleksem starszego brata, szybko też okazuje się, że miłość między tytułowymi bohaterami wcale nie jest tak piękna i bez skazy, a Gertrudę zarówno z mężem, jak i kochankiem łączą mocno skomplikowane więzy. Postacie są bardzo ,,szare”, trudno tu jednoznacznie komuś kibicować, ale jednocześnie każdy ma swoją prawdę, którą próbuje przedstawić czytelnikowi. Tworzy to porywającą i zapadającą w pamięć opowieść, doprawioną bogatym tłem historycznym i dobrym researchem, gdyż autor sięgnął nie tylko do dramatu Szekspira, ale również wcześniejszych sag skandynawskich, które zainspirowały twórcę ,,Hamleta”.

Odnoszę jednak wrażenie, że tytuł jest to nieadekwatny, bo tym, co najciekawsze wcale nie jest relacja z Klaudiuszem (chociaż wątek miłości ludzi w dojrzałym jak na średniowiecze wieku wybrzmiewa oryginalnie),ale sama Gertruda, jej droga od niewinnej, wesołej panny do zmęczonej życiem wdowy. Poznajemy jej wszystkie myśli, uczucia, dzięki czemu jest całkowicie wiarygodną bohaterką, można ją polubić i jej współczuć, nawet jeśli daleko jej do w pełni pozytywnej postaci. Wrażenie robi wątek jej macierzyństwa, do którego Gertruda początkowo nie dojrzewa i przez to czuje się potem niespełniona w relacji z synem, ale przede wszystkim ukazanie jej jako kobiety w świecie mężczyzn. Gertruda akceptuje swoją rolę, toleruje wiele zachowań, które dzisiaj są niewyobrażalne, ale jednocześnie widzi błędy patriarchatu i coraz mocniej ubiera to w słowa… jednocześnie nadal nie będąc emancypantką i nie próbując zmieniać zastanego świata. Myślę, że ta powieść jest idealnym przykładem tego, że można przedstawiać jakieś słusznie minione zjawiska jako normalne dla ludzi z dawnych epok, ale bez idealizowania i romantyzowania ich. Tak naprawdę wady były dla mnie bardziej techniczne: nie do końca rozumiem decyzję autora, by na różnych etapach powieści (książka jest podzielona na trzy części) nazywać bohaterów innymi wersjami imion, a sceny zbliżeń zdecydowanie nie wpasowały się w moje poczucie estetyki.

,,Gertruda i Klaudiusz” to powieść zdecydowanie warta uwagi. Polecam fanom Szekspira.

,, Bez miłości wszyscy umieramy, a w najlepszym wypadku karłowaciejemy.”

Przy okazji recenzji ,,Gwałtownych pasji” wspominałam, że chciałabym poczytać retellingi sztuk Szekspira. Tym razem padło na powieść w całkiem innym klimacie, czyli ,,Gertrudę i Klaudiusza” Johna Updike’a.

Amerykański pisarz snuje swoją wersję wydarzeń, które doprowadziły do fabuły znanej z ,,Hamleta”. Śledzimy losy przyszłej królowej Gertrudy od dnia, gdy jako młodziutka...

Wracam po kilkunastu latach do Gertrudy i Klaudiusza i po raz drugi jestem pod wrażeniem. Odbiór jest oczywiście inny, dostrzegam nowe rzeczy, ale wciąż się zachwycam. Po pierwsze, pomysłem Updike’a na wykorzystanie wątków z Hamleta oraz wcześniejszych pism, z których czerpał sam Szekspir. Po drugie, historią tytułowych bohaterów doskonale wpisaną w ramy miłości dworskiej z jej oddaniem, wyrzeczeniami i namiętnościami. Swoją drogą obraz Edwarda Burne-Jonesa na okładce polskiego wydania bardzo dobrze oddaje atmosferę książki.

Updike bardzo dokładnie wczytał się w źródła i opisał wydarzenia poprzedzające Hamleta. Powieść kończy się przygotowaniami Klaudiusza do wygłoszenia mowy pojawiającej się w pierwszym akcie u Szekspira i jest to tylko jedna z wielu scen, których finał bądź sugestia pojawia się w dramacie. Pisarz również bohaterów dopasował do szekspirowskich wzorców: nieobecny młody książę przedstawiany jest jako rozkapryszony wieczny student, Poloniusz to stary cwaniak, z kolei królowa wydaje się stale czymś zaniepokojona. Tak staranne „wpisanie się” w Hamleta pozwala w rezultacie spojrzeć na rodzinę królewską z nowej perspektywy. Zaręczam, że po przyjrzeniu się relacjom panującym na duńskim dworze ocena głównych bohaterów nie będzie już tak jednoznaczna.

Updike wielokrotnie rozbierał związki damsko-męskie na czynniki pierwsze i tu jest podobnie, ale chyba po raz pierwszy dał mi się poznać jako feminista. Widać to głównie w prowadzeniu postaci Gertrudy – posłusznej, ale świadomej i niezadowolonej z podrzędnej roli kobiet wobec mężczyzn. Trzeba też mieć dużo zrozumienia dla słabej płci, żeby z takim znawstwem opisywać nie tylko stany emocjonalne bohaterki, ale i zawartość jej półki z kosmetykami, dziergany haft czy otrzymaną w prezencie suknię. W powieści królowa stała się wreszcie pełnowymiarową postacią, także dzięki interesującej interpretacji macierzyństwa – Gertruda jest bowiem matką niespełnioną, cierpiącą z powodu domniemanego odrzucenia przez syna. Nie sposób jej nie polubić, choć ma przecież i wady.

To wszystko razem wzięte sprawiło, że powieść Updike’a trafiła na listę moich ulubionych książek o miłości i najlepszych w jego dorobku. W Gertrudzie i Klaudiuszu nie pasowało mi jedno, a mianowicie nieliczenie się z wiekiem bohaterów – tytułowa para jest raczej zbyt dojrzała wiekiem na pewne ekscesy, zwłaszcza biorąc pod uwagę średniowieczne realia. Ale nic to, na drobiazgi można przymknąć oko, choć domyślam się, że autor celowo dodał kochankom wigoru.;)


http://czytankianki.blogspot.com/2016/02/gertruda-i-klaudiusz.html

Wracam po kilkunastu latach do Gertrudy i Klaudiusza i po raz drugi jestem pod wrażeniem. Odbiór jest oczywiście inny, dostrzegam nowe rzeczy, ale wciąż się zachwycam. Po pierwsze, pomysłem Updike’a na wykorzystanie wątków z Hamleta oraz wcześniejszych pism, z których czerpał sam Szekspir. Po drugie, historią tytułowych bohaterów doskonale wpisaną w ramy miłości dworskiej z...