Krowy, świnie, wojny i czarownice: zagadki kultury

Znakomita książka amerykańskiego antropologa kultury. W popularnonaukowy sposób autor de-konstruuje powszechne mity świadczące o zacofaniu, duchowości, sacrum, misterium, tajemnicy, prymitywizmie. Dodatkowo w dużym stopniu pokazuje styk idei „duchowych” (religia, mitologia) z polityką. Niby nic nowego, ale ciekawie i przekonywająco oraz w oparciu o dyskusyjne i budzące emocje przykłady.
Podtytuł zagadki kultury jest całkowicie trafny. Marvin Harris udowadnia, że kult świętych krów, wstręt lub afirmacja wieprzowiny w różnych kulturach czy ostentacyjna konsumpcja (u ludów pierwotnych potlacz) są logicznie wytłumaczalne. Co więcej, były uzasadnione w momencie ukształtowania się tych instytucji, w historii jaki nierzadko obecnie, ale tu już z innych przyczyn.
Odrębna historia to racjonalizacja (aczkolwiek budząca oczywisty sprzeciw) polowań na czarownice w końcu średniowiecza i w pierwszej połowie okresu nowożytnego. Tym bardziej, że w środkowym okresie średniowiecza (ok. 1000 roku) kościół odżegnywał się od takich praktyk. Sprzeciw wynika a faktu, że inne było uzasadnienie oficjalne tworzenia histerii dotyczącej owych kobiet, a inne faktyczne, ujawnione przez autora.
Ciekawa jest także interpretacja wydarzeń biblijnych i około-biblijnych w rozdziałach poświęconych prorokom i mesjanizmowi religijno - ... militarnemu. Daleki o oficjalnych wykładni kościelnych, marksistowskich i innych, motywowanych religijnie bądź światopoglądowo.
Oczywiście są to konstatacje autora, z którymi inni mogą polemizować (tak jak on sam z Ruth Benedict). Tym niemniej nie sposób zapomnieć jego argumentów i wyjaśnień oraz przykładów. Szkoda tylko, że niewielkiej bibliografii nie uzupełniono o pozycje wydane po polsku lub chociażby przetłumaczone na nasz język. Tym niemniej książka do polecenia wszystkim zainteresowanym szeroko rozumianą kulturą, w tym społeczną i historią, a przede wszystkim antropologią kulturową.

Znakomita książka amerykańskiego antropologa kultury. W popularnonaukowy sposób autor de-konstruuje powszechne mity świadczące o zacofaniu, duchowości, sacrum, misterium, tajemnicy, prymitywizmie. Dodatkowo w dużym stopniu pokazuje styk idei „duchowych” (religia, mitologia) z polityką. Niby nic nowego, ale ciekawie i przekonywająco oraz w oparciu o dyskusyjne i budzące...

Świetna książka

Świetna książka

Rozdział o krowach i Indiach - ciekawy. Reszt zbyt płytko potraktowana.

Rozdział o krowach i Indiach - ciekawy. Reszt zbyt płytko potraktowana.

Książka stanowi istotny wkład w dziedzinę antropologii kulturowej, oferując czytelnikowi spojrzenie na różnorodne zjawiska społeczne i kulturowe w różnych częściach świata. Autor wykazuje dużą wrażliwość na niuanse ludzkich zachowań, starając się wyjaśnić je za pomocą narzędzi badawczych dostępnych w latach 70. Wprowadza interesujące wnioski, szczególnie dotyczące plemion pierwotnych oraz kultów religijnych, wskazując na głębsze wzorce, które łączą różne społeczności.

Na uwagę zasługują również próby powiązania praktyk kulturowych z mechanizmami władzy i opresji, co pozwala dostrzec, jak głęboko społeczeństwo wpływa na jednostkę. Rozdziały poświęcone kultowi Jezusa czy relacjom między państwem a jednostką oferują interesujące obserwacje, które do dziś mogą być punktem wyjścia do refleksji.

Mimo to książka nie jest wolna od wad. Jej największym problemem jest brak ponadczasowości – tekst jest silnie osadzony w realiach lat 70. XX wieku, a wydarzenia takie jak wojna w Wietnamie czy popularność ruchów kontrkulturowych odcisnęły wyraźne piętno na narracji. W początkowych rozdziałach autor zachowuje badawczy dystans, starając się opisać zjawiska w sposób obiektywny, jednak w końcowych fragmentach, dotyczących kontrkultury, rezygnuje z neutralności na rzecz krytycznego, subiektywnego komentarza. Ta zmiana tonu osłabia wartość książki jako narzędzia analitycznego.

Dodatkowym minusem jest nierówność w opracowaniu poszczególnych tematów. Na przykład, wątek czarownic, choć fascynujący, został zaledwie zarysowany i pozostawia wiele niedopowiedzianych kwestii. Jednocześnie styl pisania, który mógł być atrakcyjny dla czytelników w czasach publikacji, dziś wydaje się momentami ciężki i miejscami chaotyczny, co utrudnia odbiór książki.

Podsumowując, książka pozostaje ważnym dokumentem swojej epoki, który otwiera czytelnikowi drzwi do refleksji nad różnorodnością ludzkich kultur i społeczeństw. Nie jest to jednak dzieło ponadczasowe. Osoby zainteresowane antropologią i historią społeczną znajdą tu wartościowe spostrzeżenia, ale powinny podchodzić do niej krytycznie, mając na uwadze zarówno kontekst jej powstania, jak i ograniczenia metodologiczne. To książka, która więcej obiecuje, niż dostarcza, ale mimo wszystko pozostawia czytelnika z pytaniami, na które warto szukać odpowiedzi.

Książka stanowi istotny wkład w dziedzinę antropologii kulturowej, oferując czytelnikowi spojrzenie na różnorodne zjawiska społeczne i kulturowe w różnych częściach świata. Autor wykazuje dużą wrażliwość na niuanse ludzkich zachowań, starając się wyjaśnić je za pomocą narzędzi badawczych dostępnych w latach 70. Wprowadza interesujące wnioski, szczególnie dotyczące plemion...

Pozycja klasyczna dla antropologii kulturowej. W sposób intrygujący ukazuje wybrane zjawiska kulturowe i zachowania społeczne w kilku rejonach świata. Niestety dość mocno się już zestarzała. Powstała w roku 1974, gdy USA starły się wydostać z Wietnamu, a ruch New Age był popularny wśród młodzieży amerykańskiej. Wyraźnie odcisnął się na tekście rys epoki oraz miejsca powstania. O ile Harris w początkowych rozdziałach pozostaje obserwatorem operującym narzędziami metodologii i starającym się zrozumieć (choć jej wnioskowanie nie przedstawia tu pełnego kontekstu zjawisk),to pod koniec, gdy opisuje kontrkulturę zarzuca zupełnie obiektywizm badawczy na rzecz czysto osobistych ocen i prób jej ośmieszenia.

Pozycja klasyczna dla antropologii kulturowej. W sposób intrygujący ukazuje wybrane zjawiska kulturowe i zachowania społeczne w kilku rejonach świata. Niestety dość mocno się już zestarzała. Powstała w roku 1974, gdy USA starły się wydostać z Wietnamu, a ruch New Age był popularny wśród młodzieży amerykańskiej. Wyraźnie odcisnął się na tekście rys epoki oraz miejsca...

Książka niezwykle ciekawa, wręcz fascynująca. Tezy w niej stawiane są dość kontrowersyjne, zwłaszcza na lata 70-te, w których została napisana, jednak jest to niezwykła analiza społeczeństw i społeczności, dostrzegająca podobieństwa tam, gdzie chyba nikt wcześniej ich nie widział.

Książka niezwykle ciekawa, wręcz fascynująca. Tezy w niej stawiane są dość kontrowersyjne, zwłaszcza na lata 70-te, w których została napisana, jednak jest to niezwykła analiza społeczeństw i społeczności, dostrzegająca podobieństwa tam, gdzie chyba nikt wcześniej ich nie widział.

Dobra pozycja, jeśli czujesz, że po prostu chcesz wiedzieć o świecie nieco więcej ;) Moje ulubione zagadki dotyczyły plemion pierwotnych i kultu Jezusa. Szkoda natomiast wątku o czarownicach, który choć niesamowicie ciekawy, został przedstawiony zbyt pobieżnie.

Sam sposób pisania (a może to tłumaczenie?) niestety momentami męczący, toporny i bez większych uzasadnień.

Dobra pozycja, jeśli czujesz, że po prostu chcesz wiedzieć o świecie nieco więcej ;) Moje ulubione zagadki dotyczyły plemion pierwotnych i kultu Jezusa. Szkoda natomiast wątku o czarownicach, który choć niesamowicie ciekawy, został przedstawiony zbyt pobieżnie.

Sam sposób pisania (a może to tłumaczenie?) niestety momentami męczący, toporny i bez większych uzasadnień.

Książka jest z 1975 roku, co jednak jej nie umniejsza. Obszar jaki opisuje jest dość rozległy, gdyż pierwsze rozdziały to Pacyfik (krowy, świnie, wojny),Europa (czarownice) i Bliski Wschód. Jeśli zastanawiałeś się jeden z drugim, dlaczego muzłumanie uważają świnie za "nieczyste" zwierzę to znajdziesz tam odpowiedź.

Książka jest z 1975 roku, co jednak jej nie umniejsza. Obszar jaki opisuje jest dość rozległy, gdyż pierwsze rozdziały to Pacyfik (krowy, świnie, wojny),Europa (czarownice) i Bliski Wschód. Jeśli zastanawiałeś się jeden z drugim, dlaczego muzłumanie uważają świnie za "nieczyste" zwierzę to znajdziesz tam odpowiedź.

Najciekawsze rozdziały o dziwo dotyczą świń i krów. Reszta jest potraktowana po łepkach, płytko i bez wgłębiania się w zagadnienia - zwłaszcza rozdziały dotyczące czarownic. Są całkowicie rozczarowujące i wykazują elementarne braki w wiedzy i orientacji w temacie autora.

Najciekawsze rozdziały o dziwo dotyczą świń i krów. Reszta jest potraktowana po łepkach, płytko i bez wgłębiania się w zagadnienia - zwłaszcza rozdziały dotyczące czarownic. Są całkowicie rozczarowujące i wykazują elementarne braki w wiedzy i orientacji w temacie autora.

Autor tej książki wychodzi ze słusznego założenia, że jeśli czegoś nie rozumiemy, to wcale nie znaczy, że coś jest głupie, a ponadto stara się wykazać racjonalność pewnych ludzkich zachowań. I docieka. Wychodzi to, prawdę mówiąc, różnie. Moim zdaniem książka ta to zbiór różnych ciekawostek, ale na pewno nie praca o poważnym charakterze. Wystarczy zerknąć na dobór bibliografii... O ile jeszcze na temat ludów prymitywnych Harris pisze dużo i ciężko mi tutaj jakoś sensownie odnieść się do jego wywodu, to już pozostałe rozdziały są zwyczajnie słabe. Dla przykładu: indyjski kult krów. Autor odwołuje się tu do współczesnych obliczeń ekonomicznych, a milczy choćby na temat ogromnej roli krowy w prehistorycznej wspólnocie indoirańskiej i całym religijnym aspekcie tej sprawy. Kult krowy nie jest wynalazkiem XX wieku, a przecież starożytnym Hindusom raczej nie o to chodziło w tym kulcie, aby 300 milionów mieszkańców wsi indyjskiej nie musiało emigrować do miast... Słabo wypada też rozdział o mesjanizmie żydowskim (Harris nie zna doktryny o dwóch mesjaszach judaizmu?!),a jego zestawienie z tematem czarownic jest lekko mówiąc naciągane. Co najciekawsze, na koniec dochodzimy ni stąd ni zowąd do wojny w Wietnamie, która podobno jakoś się ma do mesjanizmu i czarownictwa. Może z antropologicznego punktu widzenia to wygląda dobrze, ale dla mnie Autor jest nieprzekonujący przez dopasowywanie argumentów pod tezę i nieuwzględnianie wielu problemów przebadanych już przez historyków czy religioznawców.

Tomasz Babnis

Autor tej książki wychodzi ze słusznego założenia, że jeśli czegoś nie rozumiemy, to wcale nie znaczy, że coś jest głupie, a ponadto stara się wykazać racjonalność pewnych ludzkich zachowań. I docieka. Wychodzi to, prawdę mówiąc, różnie. Moim zdaniem książka ta to zbiór różnych ciekawostek, ale na pewno nie praca o poważnym charakterze. Wystarczy zerknąć na dobór...