Skarby Ziemi. Sześć surowców, które zadecydują o przetrwaniu naszej cywilizacji

Książka Rosja. Mocarstwo absurdu i nonsensu to fascynująca, choć momentami przerażająca podróż po kraju, który od wieków próbuje pogodzić imperialne ambicje z cywilizacyjnym chaosem. Moja ocena 7/10 odzwierciedla uznanie dla spostrzegawczości autorów oraz ich umiejętności wyłapywania paradoksów, które dla zachodniego obserwatora są niezrozumiałe, a dla Rosjan stanowią fundament codzienności. To lektura, która bawi i przeraża w równym stopniu, oferując wgląd w duszę narodu rozpiętego między nowoczesną technologią a mentalnością z czasów Iwana Groźnego. Kraj nieskończonych sprzeczności Głównym motywem książki jest próba zdefiniowania „rosyjskiego fenomenu”, w którym absurd nie jest błędem systemu, lecz jego kluczową cechą. Autorzy prowadzą nas przez różne sfery życia – od wielkiej polityki Kremla, przez wszechobecną biurokrację, aż po kuriozalne sytuacje na prowincji. Czytelnik dowiaduje się, że w Rosji nic nie jest takie, jakim się wydaje: luksusowe fasady miast często skrywają ruinę, a prawo jest instrumentem używanym wyłącznie wtedy, gdy trzeba uderzyć w niewygodną jednostkę. Najciekawsze aspekty analizowane w publikacji to: Kult jednostki i władzy: Mechanizmy, dzięki którym naród dobrowolnie oddaje wolność w zamian za iluzję mocarstwowości. „Awoś”, czyli rosyjskie „jakoś to będzie”: Dogłębna analiza postawy życiowej, która pozwala przetrwać w warunkach permanentnego kryzysu, ale jednocześnie uniemożliwia budowę stabilnego państwa. Propaganda i alternatywna rzeczywistość: Sposób, w jaki media kreują obraz świata, w którym Rosja jest oblężoną twierdzą, a absurdalne kłamstwa stają się oficjalną prawdą. Styl i czarny humor Autorzy posługują się lekkim, niemal felietonowym stylem, co sprawia, że przez kolejne rozdziały płynie się błyskawicznie. Nie brakuje tu czarnego humoru, który jest jedyną skuteczną bronią w starciu z rosyjską rzeczywistością. Opisy „potiomkinowskich wsi” XXI wieku – jak malowanie trawy na zielono przed wizytą dygnitarza czy budowanie nowoczesnych centrów innowacji w szczerym polu bez dróg dojazdowych – są przedstawione z sarkazmem, który idealnie punktuje nonsensy systemu. Książka świetnie oddaje również rosyjską miłość do skrajności. Z jednej strony mamy niesamowitą gościnność i głębię kultury, z drugiej – brutalność i całkowite lekceważenie ludzkiego życia. To zderzenie sprawia, że lektura jest niezwykle angażująca emocjonalnie. Mamy książkę bardzo dobrą, która stanowi świetne wprowadzenie do zrozumienia współczesnej Rosji. Publikacja unika suchego, akademickiego tonu, stawiając na żywe przykłady i anegdoty. Dlaczego nie wyżej? Momentami autorzy zbyt mocno skupiają się na samym efekcie „szoku i niedowierzania”, co sprawia, że głębsza analiza historyczna czy socjologiczna schodzi na dalszy plan. Niektóre rozdziały mogą wydawać się zbiorem ciekawostek z internetu, co nieco obniża merytoryczny ciężar całości. Rosja. Mocarstwo absurdu i nonsensu to rzetelna i błyskotliwa przestroga przed próbą mierzenia tego kraju zachodnią miarą. To książka o państwie, które jest stanem umysłu – nieprzewidywalnym, dumnym i tragicznie zaplątanym we własne kłamstwa. Solidna siódemka za odwagę w pokazywaniu prawdy ukrytej pod grubą warstwą złota i błota. Lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć, dlaczego w Rosji logika jest towarem deficytowym, a absurd jedyną stałą.

Bardzo byłem ciekaw autora bo, pomimo że znany to jakoś tak do tej pory nie stanął na mojej czytelniczej drodze. I niestety po pierwszej lekturze stwierdzam, że znajomość to będzie krótka. Pozytywy? Jako osoba o znikomej wiedzy o Ameryce Łacińskiej pożywiłem się tutaj niemało, na odcinku historii, rasizmu, przyczyn zjawisk wszelakich nią toczących. Negatywy to niestety styl i poglądy autora, które dominują publikacje. Dzielenie włosa na czworo, obiektywna refleksja, poszukiwanie prawdy, która zazwyczaj leży gdzieś pośrodku, to nie tutaj. Dominuje narracja my kontra oni, po prostu. My jesteśmy dobrzy, wspaniali, czasami niedoskonali ale nie róbmy z tego afery. Po drugiej stronie jest podła i okrutna hydra pozbawiona jakichkolwiek pozytywów. Ta książka to głównie relacja z walki dobra ze złem i to by było jeszcze pół biedy gdyby autor potrafił zachwycić piórem, ilorazem i tym podobnymi przymiotami, które zawsze pomagały mi przymykać oko na, jak mawiali prezydenci, plusy ujemne pewnych publikacji. Niestety autor nie zachwycił mnie na tym polu. Źle nie było, niemniej zachwycająco również wcale. Summa summarum wyszło tak trochę średniawo. Ocenę zawyżam za sporą dawkę wiedzy jaką o Ameryce Łacińskiej, dzięki autorowi, przyswoiłem. Dla mnie w przypadku tej książki to niestety tylko tyle.

Dość ciekawie przedstawione zapadanie się z Rosji z w miarę normalnego, demokratycznego kraju w państwo coraz bardziej totalitarne, które już obecnie mówi swoim obywatelom co mają myśleć. To z jednej strony straszne, ale z drugiej strony ciągle zastanawia mnie czy z takimi ludźmi jak Polacy też udałoby się zrobić totalitarnemu państwu bezrefleksyjną "masę ludzką". Jestem pewien, że nasz wrodzony gen anarchii i samo decydowania byłby zbyt silny by zrobić z nas ludzkie zombie ale i tak niepokojące jest to, że tuż obok nas istnieje reżim z ponad 140mln mieszkańców, po których spodziewamy się wszystkiego co najgorsze. Reportaż jest napisany z perspektywy szarego człowieka ale jednak pochodzącego spoza tej krainy ciemności więc patrzymy na to niejako swoimi oczami. I może to jest dodatkowy atrybut tej książki.

Bardzo solidna. Napisana prawie jak rozprawa doktorska, bo Autor podaje czytelnikom również mnóstwo przydatnych przypisów. Nie czytałem bio przed lekturą i myślałem, że Pan Łukasz jest amerykanistą, a prawda jest trochę inna. Na przestrzeni kilkunastu miesięcy przeczytałem dwie książki o USA, wcześniej "Ameryka. Kraj podzielony" od Andrzeja Kohuta, i muszę przyznać że są do siebie podobne ale jednak w pewnych obszarach się różnią, uzupełniają oraz dodają inne spojrzenia na ten kraj. Wszędzie dobrze, gdzie nas nie ma, bo jednak te Stany to porąbany kraj i społeczeństwo. Byłem tam dwa razy i też co nieco widziałem i słyszałem.

(2021) [The Perfect Police State: An Undercover Odyssey into China’s Terryfying Surveillance Dystopia of the Future] „Niniejsza książka opowiada o tym [co dzieje się w Sinciangu], jak region ten stał się najbardziej zaawansowaną technologicznie inwigilacyjną dystopią na świecie – o tym, jak doszło do »Sytuacji«* i jaki może mieć ona wpływ na naszą przyszłość w epoce szybkiego rozwoju SI, algorytmów rozpoznawania twarzy, monitoringu i innych nowoczesnych technologii [służących analizom ogromnych zbiorów danych (Big Data),śledzeniu kontaktów, transakcji, wyborów konsumenckich, cenzurze]” (str. 17). „W latach 2014-2016 działania antyterrorystyczne w Chinach drastycznie się wzmogły. Rząd sięgnął po stare, sprawdzone metody – policyjną brutalność i »sąsiedzką czujność« […]. W odczuciu władz wciąż było to jednak za mało, aby w pełni rozprawić się z groźbą terroryzmu. W 2016 roku na czele regionalnych władz stanął autorytarny polityk Chen Quanguo, który został sekretarzem partii komunistycznej w Sinciangu [a przedtem piastował to samo stanowisko w Tybetańskim Regionie Autonomicznym]. To on zadecydował o zastosowaniu nowoczesnych technologii do monitorowania i kontroli ludności. Wykorzystując wielkie bazy danych, wprowadził program prewencji policyjnej umożliwiający zatrzymanie podejrzanego, który według SI dopiero miał popełnić przestępstwo [!]. Utworzył też setki obozów koncentracyjnych, w oficjalnej nomenklaturze nazywanych »zakładami przetrzymywania tymczasowego«, »zakładami szkolenia zawodowego« albo »zakładami reedukacji«. Do końca roku 2017 znalazło się w nich półtora z 11 milionów zamieszkujących Chiny Ujgurów. Celem chińskich władz było wymazanie tożsamości, kultury i historii narodu ujgurskiego i całkowita asymilacja liczonej w milionach mniejszości etnicznej. […] I tak właśnie Chiny stworzyły doskonałe państwo policyjne” (str. 18-19)**. „[…] założenie, […] że metody inwigilacji wypróbowane w Sinciangu nigdy się nie rozpowszechnią w większej części globu – trąci naiwnym optymizmem” (str. 364). __________________________ * „W regionie Sinciang w zachodnich Chinach ludzie nazywają swoją dystopijną rzeczywistość »Sytuacją«” (str. 13). ** „Chiny nie zamierzały tolerować buntowniczej i niespokojnej natury mieszkańców regionu. Dlatego stał się on oczywistym wyborem, gdy władze zaczęły szukać poligonu doświadczalnego dla państwowego systemu inwigilacji” (str. 117-118). Dziedzictwo dzikich ludów stepu, spotęgowane naukami islamu oraz obcość etniczna – to kombinacja nad wyraz niepożądana przez gremium KPCh. • Skrupulatne dziennikarskie śledztwo i trafna analiza sytuacji. Przeczytamy tu o represjach, jakie spotykają Ujgurów, oraz nowych technologiach, które w połączeniu z praktykami XX-wiecznych totalitaryzmów stopniowo prowadzą do realizacji marzenia o monoetnicznych Chinach i wszechwładzy reżimu, posiadającego pełną kontrolę nad swoimi obywatelami. Czyta się dobrze, bez większych zgrzytów. Niestety, jako Amerykanin Geoffrey Cain (1986) ma bardzo szczątkowe pojęcie o geografii i historii – mimo zaangażowania w zgłębiany temat, umykają mu zupełnie podstawowe informacje i niuanse, przez co prowadzi czytelnika na niewłaściwe tory. Być może swoje dołożył miejscami tłumacz (Grzegorz Gajek) – fakt, że nie zdecydował się na żadną uwagę, sugeruje podobny stan wiedzy. W kilkunastu miejscach przydałyby się merytoryczne poprawki lub przypisy. Nie ma to wielkiego wpływu na wymowę książki, ale obniża jej walor edukacyjny. Przymykając oko na wtopy kojarzące się z pośpiesznie kleconym wypracowaniem, można dać książce Caina 7/10. Zabrakło wątku dyskryminacji językowej i wpływu chińskiej popkultury. • Póki co tzw. System Zaufania Społecznego (Social Credit System) jest rozproszony na poziomie prowincji, miast i konkretnych branż (np. finansowej),ale nie jest wykluczone, że bazując na już istniejącej infrastrukturze i technologii doprowadzi do iście dystopicznego monitoringu obejmującego większość chińskiej populacji. Fakt, że można zostać osadzonym bez procesu, trafić przymusowo do fabryki Nike i kleić buty, które trafią na eksport, albo pracować niewolniczo na polach bawełny – jest absurdalną powtórką rodem z poprzednich stuleci (XIX i XX). Predykcja (odpowiednik prewencji) – system zapobiega protozbrodniom (jeszcze niedokonanym, ale spodziewanym – nie zawsze słusznie). Od razu staje przed oczami ekranizacja Raportu mniejszości [Minority Report] (2002) Dicka, przywoływana zresztą przez Caina, który wprawdzie nie ma zbyt szerokiej wiedzy na zagadnienia etnograficzne, ale filmy hollywoodzkie zna*. Poza tym cyfrowa cenzura, analiza tendencji społecznych oparta na danych gromadzonych przez prywatne przedsiębiorstwa, monitorowanie mobilności i brak prywatności, zerowa anonimowość, śledzenie każdego kroku, każdego połączenia, postu i wiadomości tekstowej. __________________________ * Masę też ma typowo amerykańską. Książka pisana z myślą o odbiorcy rodzimym (odwołanie do anglofońskiego kręgu językowego bez zrozumienia dla sytuacji na Wyspach Brytyjskich; porównanie do powierzchni Teksasu; do piłki do futbolu amerykańskiego; odwołania polityczne – czytelne z uwagi na światowy wpływ USA, omawiany w codziennych programach informacyjnych). • Losy zaradnego Ujgura „Polata” (pseudonim) możemy prześledzić w Kamieniach wróżebnych Petera Hesslera (2006),a informacje wstępne o kolonizacji Ujgurystanu polski czytelnik znajdzie w dwóch rozdziałach Zakazanych wrót Tiziano Terzaniego (1984). Nieco świeższe spojrzenie oferuje doktor Michał Lubina w Chińskim obwarzanku (2023),a trzy lata przed publikacją Caina ukazała się książka Kaia Strittmattera Chiny 5.0, opowiadająca o budowie nowoczesnego systemu inwigilacji w ChRL. Chiny 5.0. Jak powstaje cyfrowa dyktatura (Die Neuerfindung der Diktatur – Wie China den digitalen Überwachungsstaat aufbaut und uns damit herausfordert, 2018, wyd. pol. 2020) wyszła na rynku polskim tuż przed książka Amerykanina, operuje tymi samymi danymi i przykładami. Dziś, kiedy rozwój AI ruszył z kopyta, problemy sygnalizowane przez niemieckiego dziennikarza (1965) stają się coraz pilniejsze. Mimo ośmiu lat jakie minęły od publikacji, nie zdezaktualizowała się – wręcz przeciwnie, autor prawidłowo wypunktował założenia reżimu i kierunek jaki obrała ChRL pod sterami Xi Jinpinga. Szybkie tempo narracji, duża dawka danych liczbowych, obserwacji i przemyśleń – tworzą wartościową publicystykę polityczną, obnażającą zamordystyczne praktyki chińskiej monopartii, która w oparciu o nowe technologie, zaczyna tworzyć system zaskakująco podobny do rozwiązań z realiów Paradyzji (1984) czy Limes Inferior (1982) Janusza A. Zajdla*. Strittmatter, krok po kroku zwraca naszą uwagę na rozwiązania, które sygnalizują, jak w niedalekiej przyszłości i my możemy stracić prywatność, dotychczasową swobodę i anonimowość**. Po prostu: cyberpunk po chińsku. _________________________ * Których Cain oczywiście nie zna, podobnie jak książki Zamiatina (Мы, 1920-21). Stale odwołuje się do Orwella, rzadziej pisze o Nowym wspaniałym świecie Huxleya (1932). W kontekście cyfrowego charakteru inwigilacji i systemu zaufania społecznego, literatura oferuje ciekawsze prognozy niż Orwell, odwołujący się do swoich czasów. Orwell jest XX-wieczny, zmarły przedwcześnie Janusz A. Zajdel (1938-1985),inspirujący się jego twórczością, wybiegał myślami nieco dalej. ** Właściwie już tracimy. A to co wydarzyło w ostatnim czasie w pracach nad AI, zmienia reguły gry. W zasadzie wszystkie rozwiązania z filmów science fiction, takie jak rozpoznawanie głosu (i odtwarzanie jego brzmienia),przekształcanie na tekst, automatyczne tłumaczenie na dowolny język, czy płynna rozmowa z komputerem, który jak Hal 9000 imituje logiczne myślenie – weszły do użytku za mojego życia (rocznik ’87). Grafiki i filmy AI kreujące realistyczne postacie – to Matrix w czystej postaci. „Jesteśmy bardzo do tyłu. Jeśli chodzi o opracowanie odpowiedzialnych sposobów na zarządzanie technologią, która stała się w naszym życiu tak wszechobecna, że często nie zwracamy już na nią uwagi” (str. 364). Cain i Strittmatter skłaniają do identycznych pytań: kiedy, i w jakim stopniu podzielimy los inwigilowanych obywateli ChRL?; jak możemy się przed tym ustrzec, jakie regulacje cywilno-prawne powinny zostać uchwalone przed upowszechnieniem nowych rozwiązań?; czy nie przespaliśmy przełomowego momentu, czy nie jest już za późno? • „– Kochaj kraj swój, kochaj Partię […]” (str. 27). „Kochajmy naszego przewodniczącego Xi Jinpinga! Kochamy Komunistyczną Partię Chin!” (str. 239). Wymuszona deklaracja, która padła podczas procesu Gulbahar Haitiwaji, Ujgurki osadzonej w obozie reedukacji – „[…] zawsze będę kochała Chiny”* – brzmi podobnie jak podtytuł książki Piotra Bernardyna z 2022: Hongkong. Powiedz, że kochasz Chiny. Opresyjna miłość pragmatycznej Partii, egzekwująca uczucia gwałtem i represjami, konsekwentnie umacniająca przestarzały reżim, ma do tego teraz nowe narzędzia oraz sztuczną inteligencję rodem z futurystycznych dystopii. Ta polityka ma również drugą stronę medalu, wpisaną w fałszywość i dwulicowość reżimu, który poprzez działania subtelniejsze niż makabryczne ludobójstwo, stara się obniżyć dzietność i wchłonąć Ujgurów, tak aby maksymalnie pomniejszyć ich liczbę. Chiny marzeń Xi Jinpinga to kraj monoetniczny i jednorodny kulturowo. Europejczykowi kojarzy się to jak najgorzej z nazistowskimi planami III Rzeszy i inżynierią społeczną Związku Sowieckiego**. __________________________ * Rozenn Morgat, Gulbahar Haitiwaji, Ocalała z chińskiego gułagu, Warszawa 2022. (Historia Haitiwaji jest przykładem tego, że do obozów trafiają także osoby bierne politycznie, w przepadku których obciążającym jest sam fakt życia poza granicami kraju). ** The Uyghurs Tragedy: Inside China's quiet Genocide | Investigate Asia [2025] https://www.youtube.com/watch?v=dPvfORR_qSQ • UWAGI MERYTORYCZNE (2024, tłum. Grzegorz Gajek): Str. 24 – „[…] region zamieszkały głównie przez muzułmanów […]” – już nie, skoro w chwili pisania książki Chińczyków było tyle samo co Ujgurów*, nawet wliczając w to muzułmańską mniejszość Hui. Str. 31 – „W latach po zamachu z 11 września [2001] obserwowałem, jak Chiny, […] zaczynają powoli sięgać na zachód poprzez region zwany Sinciangiem” – można by rzec, że Chiny robią to od stuleci… Str. 32 – „Ujgurzy należą do grupy ludów turkijskich i mają wspólne korzenie z założycielami Kazachstanu, Kirgistanu, Azerbejdżanu i trzech innych państw” – założycielami trzech wymienionych byli Sowieci. Przy takiej narracji lepiej byłoby mówić o tworach sprzed ekspansji carskiej Rosji, np. Chanatach Buchary, Kokandu i Chiwy. Poza tym, ciężko oddalić myśl, że jako Amerykanin autor nie ma bladego pojęcia o historii i geografii. O tym, że większość Azerów mieszka w Iranie, na terenie Azerbejdżanu Południowego (vel Irańskiego, od 15 do 30 milionów; w niepodległym Azerbejdżanie żyje 9,5 miliona) i że ogromna część rosyjskiego Powołża oraz Syberii zamieszkana jest przez ludy tureckie, takie jak Tatarzy, Baszkirzy, Jakuci, Ałtajczycy czy Tuwińcy... Str. 33 – „[…] ludy te wywędrowały ze stepów Syberii i Azji Centralnej i zeszły do Eurazji” – może „rozpierzchły się po Eurazji”? Rozeszły na wszystkie strony świata, opuszczając mityczny Turan, kolebkę ludów turkijskich? Tak Syberia jak i Azja Centralna znajdują się w Eurazji… Str. 57 – „Miłuj prezydenta Xi Jinpinga” (przewodniczącego). W jednym z przypisów znajdziemy informację, że ChRL używa w angielskich komunikatach terminu „prezydent”, i najwyraźniej niektórym się to fałszowanie rzeczywistości udziela. Str. 230 – „Mao ogłosił rewolucję kulturalną […] – narodził się kult jednostki” – rewolucja kulturalna stanowi apogeum kultu jednostki w ChRL, a nie jej początek. Ten wystartował jeszcze przed ustanowieniem komunistycznych Chin, a zyskał na sile szczególnie podczas Wielkiego Skoku Naprzód (1958–1962). Str. 136 – „W zamożnej niegdyś Eurazji również rozgorzały wojny, fanatyzm religijny, a region popadł w ruinę” – Eurazja to ogromny kontynent, a nie jakiś konkretny region (jak np. Azja Centralna, Bliski bądź Daleki Wschód itd.). Na terenie Eurazji, na przestrzeni tysiącleci, powstało kilka kręgów cywilizacyjnych, którym powodziło się z różnym szczęściem, gorsza sytuacja w jednym z nich nie musiała odbijać się na innych… Co autor miał na myśli? Str. 230 – Tybet „[…] zwany czasem »dachem świata« ze względu na masyw Himalajów […]” – bardziej z uwagi na fakt, że Płaskowyż Tybetański jest najwyższym terenem na Ziemi (przejął to miano po Pamirze). Str. 238 – „[…] do celi o powierzchni 30 metrów kwadratowych, czyli rozmiarów nie za dużego salonu” – ciekawe czy Geoffrey zdaje sobie sprawę, że mieszkania wielu ludzi liczą mniej, lub mają niewiele więcej… Amerykański punkt widzenia, oderwany od europejskich standardów. Str. 317 – „Ludzie pochodzenia turkijskiego nazywają go Atatürk, co znaczy »ojciec Turków«” – zdanie brzmi tak, jakby Atatürk był tytułem honorowym, przydomkiem, istotnym dla całej panturkijskiej społeczności. Fakty są takie, że jest to nazwisko, które Mustafa Kemal wybrał sobie sam, po części kierowany pychą, po trosze dlatego, że jak można domniemywać, chciał zapisać się w historii jako mąż narodu, symbol – co z resztą mu się udało, i choć Turcja odeszła w pewnym stopniu od jego ideałów, wciąż funkcjonuje jako tamtejszy Piłsudski. Autor nie rozumie, że jego bohaterka, marząc o niepodległym Turkiestanie Wschodnim, odwołuje się myślami do Republiki Tureckiej jako nowoczesnego, sprawnego państwa wymodelowanego na wzorzec zachodni. Postrzega Atatürka nie tyle jako jakiegoś lidera Wielkiego Turanu, ale światłego człowieka, który trzeźwo zerwał z przeszłością, budując nową Turcję na miarę swoich czasów, zdolną współistnieć z sąsiadami i prowadzić z nimi dyplomatyczny dialog. Tego, który uleczył „chorego człowieka Europy” i skierował jego oczy na Zachód. „Kemal jako pierwszy przywódca w świecie islamu dokonał oddzielenia prawa islamskiego od świeckiego, co uczynił 4 października 1926 roku wprowadzając wzorowany na szwajcarskim kodeks cywilny, w którym prawa kobiet i mężczyzn w sprawach takich jak dziedziczenie i rozwód zostały zrównane. Okres jego rządów był też okresem rozwoju kultury tureckiej. Sam Kemal uważał, że »kultura jest podstawą Republiki Tureckiej«. W 1927 roku otworzył Muzeum Sztuki i Rzeźby, w którym znalazł się szereg rzeźb, które dotychczas w islamskiej Turcji były wykonywane bardzo rzadko (w islamie były one uważane za bałwochwalstwo). W połowie lat 20. przeprowadził dalszą reformę edukacyjną, która zakładała upaństwowienie szkół. W ramach dalszej europeizacji wprowadził kalendarz gregoriański, alfabet łaciński, przeprowadził reformę języka tureckiego, usuwającą z niego słowa pochodzenia arabskiego i wprowadził nazwiska. Sam wybrał dla siebie nazwisko: »Atatürk«, czyli »Ojciec Turków«, którego nie wolno było nosić żadnemu innemu Turkowi” (https://pl.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%Bcrk). Współczesna Turcja rości sobie prawo do roli lidera państw turkijskich, i stawia się jako wzorzec. Stąd też jej zażyłość z bratnim Azerbejdżanem i wsparcie w likwidacji ormiańskiej republiki Górskiego Karabachu. Str. 363-364 – na liście dystopii (a właściwie antyutopii) zabrakło klasycznej powieści My Zamiatina (1920-21),napisanej przez Rokiem 1984 (1949) i Nowym wspaniałym światem (1932). Str. 384 – „[…] prodemokratyczne powstanie na placu Tiananmen w czerwcu 1989” – nie powstanie, a pokojowy protest, brutalnie stłumiony przez reżim. Str. 387 – „[…] »turkijskiego świata«, którego oazy, step i góry ciągną się od zachodnich Chin przez Azję Środkową i obszar pomiędzy Morzem Kaspijskim a Morzem Czarnym aż po Turcję” – ludy tureckie zamieszkują również Syberię i Powołże. Autor nie ma o tym najwyraźniej pojęcia, nie wie, że na terenie FR, w jej europejskiej części, znajduje się Tatarstan i Baszkiria, a za Uralem Tuwa (dawny Urianchaj) i Jakucja (Republika Sacha, największa na świecie jednostka terytorialna obejmująca 3 083 523 km² – co odpowiada prawie dziesięciokrotnej powierzchni Polski),oraz szereg innych terenów zamieszkałych przez ludy turkijskie. UWAGI TECHNICZNE I WARSZTATOWE: W cytacie z Kirkus, po wewnętrznej stronie okładki, po opuszczonym fragmencie tekstu, oznaczonym wielokropkiem w nawiasie kwadratowym – powinna być kropka; str. 84 – stu procentową (stuprocentową); str. 102 – proroka (tu: guru, mistyka); str. 178 – tracie (trakcie); str. 203 – 2 x informacja o tworzeniu profili genetycznych Ujgurów i Kazachów; str. 206 – czytamy o „[…] najważniejszych mniejszościach etnicznych w Chinach: Ujgurach, Kazachach i Kirgizach” – co stanowi o ich kluczowości?, wedle jakiego kryterium dokonano tego wartościowania?; str. 213 – doświadczeniu (doświadczenie); str. 267 – „star-” i „tup” – niewłaściwe rozbicie przy przeniesieniu do kolejnego wersu (błąd zecerski); str. 305 – „Cały ten rok, od końca 2016 do 2017 roku […]” – no to nie rok, tylko kilka miesięcy (cały ten czas?); str. 320 – „Krążyły plotki, że Huawei – firma nie tylko […]” (Krążyły plotki, że firma Huawei – nie tylko…); str. 340 – „łamanie i nadużywanie praw człowieka” – nadużywanie!?; str. 342 – „spół-” i „ek” (błąd zecerski); str. 349 – władzy (władze); __________________________ * Wedle danych z roku 2000, na osiem milionów Ujgurów przypadało osiem milionów Chińczyków: Stanley Toops, Demographics and Development in Xinjiang after 1949. East-West Center, 2004 (https://web.archive.org/web/20070716193518/http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/EWCWwp001.pdf).

Książka Dipo Faloyina, Afryka to nie państwo, to błyskotliwa i bezlitosna intelektualna chłosta wymierzona w zachodnią ignorancję. Autor nie prosi o uwagę – on jej żąda, rozbijając w pył kolonialne mity, które od dekad więżą cały kontynent w klatce krzywdzących stereotypów: biedy, safari i niekończących się wojen. Moja ocena 7/10 odzwierciedla uznanie dla tej potężnej lekcji pokory i pasji autora, choć zaznaczam, że pod względem strukturalnym jest to publikacja nieco nierówna. Już sam tytuł jest manifestem. Faloyin z furią i dużą dawką ironii punktuje zachodnią tendencję do traktowania Afryki jako jednej, homogenicznej masy. Autor przypomina, że mówimy o 54 krajach, tysiącach języków i kulturach tak odmiennych, że wrzucanie ich do jednego worka jest nie tylko błędem, ale formą współczesnego neokolonializmu. Kluczowe punkty, które Faloyin poddaje analizie, to: Konferencja Berlińska (1884): Moment, w którym europejskie mocarstwa narysowały mapę Afryki od linijki, dzieląc grupy etniczne i łącząc wrogie sobie społeczności w sztuczne twory państwowe. Biały Zbawca: Krytyka celebrytów i organizacji pomocowych, które budują swój wizerunek na „ratowaniu” kontynentu, często pogłębiając jego problemy. Popkultura: Analiza tego, jak Hollywood (od Króla Lwa po kino wojenne) utrwala obraz Afryki jako dzikiej krainy bez historii sprzed kolonizacji. Styl i energia Faloyin pisze z ogromną energią. Jego język jest nowoczesny, dynamiczny i często zabawny – szczególnie w rozdziałach poświęconych rywalizacji o to, który kraj robi najlepszy ryż jollof. To właśnie te fragmenty, pokazujące żywą, dumną kulturę miejską, są najmocniejszą stroną książki. Autor pozwala nam poczuć rytm Lagos czy Akry, odchodząc od martyrologii na rzecz celebracji życia. Mimo że misja autora jest szczytna, książka cierpi na pewne problemy kompozycyjne. Fragmenty dotyczące historii politycznej bywają przeładowane faktami, co sprawia, że tempo narracji drastycznie spada po energicznym wstępie. Niektóre rozdziały wydają się nieco powtarzalne – autor tak bardzo chce udowodnić swoją rację, że wielokrotnie wraca do tych samych argumentów. Dla czytelnika zorientowanego w tematyce, część wniosków może wydać się oczywista. Afryka to nie państwo to potężny głos w dyskusji o tożsamości. Faloyin nie tylko wytyka błędy Zachodowi, ale przede wszystkim oddaje głos samym Afrykanom. To książka, która uczy pokory i każe nam zrewidować spojrzenie na mapę świata. Choć momentami nierówna, jest niezbędną odtrutką na dekady uproszczeń. Solidna siódemka za burzenie murów ignorancji.

„Wielka wojna o chipy” Chrisa Millera to – ujmując to jednym zdaniem – wielka encyklopedia walki o dominację w technologii. To potężny zbiór historii o tym, jak niepozorne układy scalone stały się fundamentem naszego codziennego życia. Książka skupia się na nieustannym wyścigu o to, jak zmniejszyć rozmiar chipów, zwiększyć ich moc i ściąć koszty. Świetnie oddano tu zaciętą geopolityczną rywalizację, w której USA, Japonia, Korea i Chiny próbują wygryźć się nawzajem z rynku. Jednak najmocniejszym punktem tej opowieści wcale nie jest krzem, a ludzie. To ich determinacja, nieszablonowe myślenie i marzenia pozwoliły dokonać niemożliwego (genialnie opisano tu choćby narodziny prawa Moore'a czy koncepcję "odwrotności mikroskopu"). Wymagająca, ale fascynująca lektura pokazująca, na czym naprawdę opiera się dzisiejszy świat.

Doskonała kronika najbardziej szokujących, bulwersujących, a czasem wręcz przełomowych momentów w najnowszej historii z mediami społecznościowymi jako iskrą zapalną czy siłą napędową. Opisano genezę rozpoznanych problemów, od powstania i hermetyzacji Doliny Krzemowej i wczesnego Internetu, przez 4Chan, Reddit, aż po Facebook, Twittera czy YouTube, wykonano wzorowy przegląd dziesiątek, jeśli nie setek badań socjologicznych i psychologicznych, z dostarczeniem wyciągniętych wniosków i wpisaniem ich w kontekst omawianej tematyki. Bardzo składne tłumaczenie przełożyło się na świetny popularnonaukowy język, który lekko prowadzi nas przez meandry wpływu social mediów na nasze poglądy, wybory i uśpione instynkty, uwypuklając niepokojące trendy, które raczej nie rysują przed nami spokojnej przyszłości. Idealne uzupełnienie dla "Turbopatriotyzmu" Napiórkowskiego i "Wieku kapitalizmu inwigilacji" Zuboff, które powinno być obowiązkową lekturą każdego internauty.

Okropnie trudna emocjonalnie. Czytanie tego w wersji elektronicznej, pisząc teraz te opinie na telefonie, człowiek aż czuje ciężar posiadania tego wszystkiego. Warto przeczytać i poznać obrzydliwą rzeczywistość o której tak mało się mówi publicznie. Mnie, pokonanie tej książki zajęło miesiąc. Kończąc ją, czuję pewien rodzaj ulgi. Nie dlatego, że to zła książka. Tak emocjonalnie mnie wykończyła, wprawiła w takie poczucie marazmu, że ciężko to opisać. Zachęca do refleksji. Zastanawiałam się, czy jest to książka, która chce oceniać przez pryzmat gwiazdek. Częściowo - wydawało mi to dziwne, wręcz nie na miejscu. Jednak, chcąc zachęcić innych do sięgnięcia po to, ostatecznie dam ich max . Czytajcie to. Zapoznajcie się z krwawą rzeczywistością, która pozwala nam na trzymanie telefonów w rękach i jeżdżenie elektrycznymi samochodami.

Bardziej przypadła mi do gustu biografia Steva Jobsa, chociaż może dlatego, że Apple i Pixar jest bliżej mojemu sercu, niż to co robi Musk. Co nie zmienia faktu, że książka jest napisana w bardzo godny pochwały sposób. Autor pisze w takim stylu, że chce się to czytać i czytać, nie ma ani chwili nudy, chociaż pewnie to też i zasługa postaci, o których pisze. Bardzo żałuję, że książka została tak wcześnie wydana, w momencie jak ją czytałam - kwiecień 2026 minęły juz 3 lata od publikacji, i zmieniło się tak wiele. Mam nadzieję, że kiedyś zostanie zaktualizowana o dalsze poczynania Muska.

Jest to już moja trzecia książka tego autora. Publikacja w przystępny sposób przybliża geopolityczne znaczenie przestrzeni kosmicznej i pokazuje, jak rywalizacja mocarstw może wpłynąć na przyszłość świata. Choć poruszane zagadnienia są ciekawe i aktualne, momentami książka bywa powierzchowna i powtarzalna, a część wniosków wydaje się dość oczywista. Mimo wszystko osoby zainteresowane geopolityką, mogą dowiedzieć się czegoś więcej na temat rywalizacji mocarstw w kosmosie.

Sięgając po książkę „Człowiek, który zniszczył kapitalizm”, spodziewałem się czegoś zbliżonego do klasycznej biografii. Tymczasem mamy tu do czynienia raczej z analizą idei zapoczątkowanej przez „Neutronowego Jacka” i kontynuowanej przez jego licznych naśladowców. W tekście przewija się wiele postaci, które mogą być mniej znane współczesnemu czytelnikowi, a które miały ogromny wpływ na gospodarkę amerykańską lat 80., 90. i przełomu wieków. Autor stopniowo przechodzi od tych postaci do bardziej rozpoznawalnych dziś gigantów technologicznych, cały czas poruszając się w kręgu największych korporacji, takich jak Boeing, General Electric czy Chrysler. To bardzo dobra lektura, by zrozumieć, jak działa bezwzględny – a wręcz skrajny – kapitalizm z perspektywy ludzi na najwyższych stanowiskach oraz jakie niesie on skutki dla zwykłych pracowników. Choć Jack Welch bez wątpienia był opanowany żądzą zysków dla inwestorów, odniosłem wrażenie, że autor staje jednostronnie po drugiej stronie barykady. Sugestie dotyczące narzucania wyższych podatków dla najbogatszych czy redystrybucji zysków na pracowników brzmią dobrze, ale można się zastanawiać, czy nie są to jedynie chwytliwe hasła. Warto pamiętać, że postacie mające tak potężny wpływ na globalną gospodarkę rzadko są jednowymiarowe. Moim zdaniem książka jest zdecydowanie warta przeczytania. Pozwala zrozumieć, jak USA ze słynnego „amerykańskiego snu” stopniowo przechodzi w „amerykański sen tylko dla wybranych”... a może już dawno w nim tkwi?

Wpadła mi na Legimi jako rekomendacja — sięgnąłem po nią, bo lubię książki o tematyce ekonomicznej. Początkowo byłem sceptyczny, ale zaryzykowałem i zdecydowanie nie żałuję. Znacząco poszerzyła moją wiedzę na temat rynku towarowego, który w dyskursie publicznym pozostaje praktycznie niewidoczny, zwłaszcza w porównaniu z rynkiem finansowym. Autorzy w przystępny sposób tłumaczą złożone zagadnienia, unikając nadmiernie skomplikowanej terminologii, dzięki czemu lektura jest przyjemna.

Tytułowe "wojny handlowe" to wbrew temu, co może podpowiadać nam intuicja, nie tylko stosowanie wysokich ceł przez najpotężniejsze państwa świata oraz ograniczenia w eksporcie czy imporcie. To także (a może przede wszystkim) ciągłe przepływy gotówki od biedniejszych do bogatszych społeczeństw powodowane wieloma czynnikami o charakterze ekonomicznym, politycznym, a także historycznym. Autorzy książki - M. Klein i M. Pettis próbują przedstawić nam obraz globalnej gospodarki bez pudru - jako areny, w której najwięksi gracze w imię dominacji w konkretnych sektorach zaniedbują interesy często własnych obywateli. A tymi "największymi graczami" są USA, Europa i Chiny, które nieustannie rywalizują zarówno w obszarze swoich rynków wewnętrznych, jak i zagranicznych. Czy ta rywalizacja o pozycję nr 1 na świecie jest warta rosnących nierówności, pogłębiania deficytu i frustracji społecznej? Ocenicie sami po lekturze tej jakże interesującej książki wydawnictwa "Prześwity".

Pierwsze trzydzieści stron lektury, było dosyć ciężkie, jakieś akademickie rozważania na temat teorii ekonomii i je wpływu na rozwój państw. Nie mam wykształcenia w tym kierunku, więc podejrzewałem, że lektura będzie 'uciążliwa'. Na szczęście myliłem się. Drugi rozdział przeczytałem jednym tchem, dotyczył mojego ulubionego okresu w historii Polski, czyli Polski szlacheckiej. Jako fan RPG, prowadziłem kiedyś system 'Dzikie Pola' więc uważałem, że jakąś wiedzę na temat tego okresu posiadam. Po lekturze moje wyobrażenie legło w gruzach. Był to chyba najgorszy okres w naszych dziejach, gdzie krótkowzroczność, niekompetencja i głupota wymazały nas z map świata, ale jak można wyczytać między wierszami, wyszło nam to na plus, bo kraj został zreformowany, gdzie bez 'pomocy' z zewnątrz, sami byśmy tego nie ogarnęli. Jeszcze gorzej wypadliśmy chyba w okresie międzywojennym, wracając do wszystkich 'złych nawyków', które nie pozwalały nam się rozwijać. Zmianę na lepsze przyniosło dopiero nadejście komunizmu, które na zawsze (chyba?) wymazało wszelkie złe historyczne naleciałości i stworzyło podwaliny nowego państwa, które ruszyło z kopyta po upadku reżimu. Co by złego nie powiedzieć o tym okresie, koniec końców okazał się on pozytywny dla Polski. Przynajmniej do takich wniosków przekonał mnie autor, rysując jednocześnie alternatywną wizję Polski po '45 roku, jako kraju kapitalistycznego, któremu jednak się nie powiodło, przez zaszłości historyczne i mentalność elit. Taka Adamczycha 2.0. Lekturę traktowałem bardziej jako fan historii i powiązania tego z gospodarką, niż czystej ekonomii, ale pewnie każdy znajdzie tu coś dla siebie. Polska jaka jest każdy widzi sam.

To moja pierwsza książka z serii amerykańskiej. Na zmianę czytałam i słuchałam, chcąc koniecznie podążać za historią dynastii Sacklerów i ich opioidowego imperium. Bardzo bogate przedstawienie całej historii rodu, od ambicji i zaradności młodego Artura przez jego ewolucję w biznesmena, który nie chce widzieć ciemnych stron i kosztów swojego sukcesu, aż po cała plejadę członków rodziny bez zawahania projektujących system, który przynosi im korzyści, powodując plagę uzależnień zabijającą setki ludzi każdego dnia, przez ponad 20 lat. Fantastycznie napisany reportaż.

Nexus autorstwa Yuval Noah Harari to ciekawa refleksja nad tym, jak przepływ informacji kształtował społeczeństwa i nadal wpływa na naszą przyszłość. Książka skłania do myślenia i oferuje wiele interesujących wniosków, choć nie wszystkie argumenty są jednakowo przekonujące.

Chiński obwarzanek to reportaż historyczno-polityczny o ,,niechińskich” Państwach/ regionach/ krainach historycznych, które mają osobliwe i skomplikowane relacje z Chińską Republiką Ludową. Tereny przynależne raz do Państwa Środka już na zawsze powinny do niego należeć- przynajmniej w rozumowaniu władzy w Pekinie. Te specyficzne zaszłości autor przybliża w swojej książce na przykładzie Tajwanu, Honkongu, Makau, Tybetu, Mandżurii i Mongolii. Część tych terytoriów jest silnie związana z Chinami, inne mniej, ale próby podporządkowania lub wręcz przejęcia powinny obawiać się wszystkie. Najciekawszy rozdział o Mongolii.

„To nie jest tylko opowieść o hakerach; to kronika narodzin pierwszego na świecie cyfrowego państwa mafijnego” – to zdanie najlepiej podsumowuje śledztwo, które Geoff White opisuje w książce Wielki skok Grupy Lazarus. Autor, uznany dziennikarz śledczy BBC, zabiera nas w podróż śladami najbardziej zuchwałej grupy hakerskiej współczesności, która na zlecenie Korei Północnej wykrada miliardy dolarów z globalnego obiegu finansowego. Moja ocena 8/10 odzwierciedla uznanie dla mistrzowskiego połączenia thrillera technologicznego z głęboką analizą geopolityczną. Cyberwojna w służbie reżimu White nie ogranicza się do opisu linijek kodu. Wielki skok to przede wszystkim opowieść o tym, jak odizolowany, totalitarny kraj stworzył elitarną jednostkę cybernetyczną, by finansować swój program zbrojeń atomowych. Autor prowadzi nas przez najważniejsze operacje Grupy Lazarus: Atak na Sony Pictures (2014): Zemsta za komedię o Kim Dzong Unie, która pokazała światu siłę północnokoreańskich hakerów. Skok na Bank Bangladeszu (2016): Próba kradzieży miliarda dolarów, która nie powiodła się tylko przez jeden literowy błąd w przelewie. Wirus WannaCry (2017): Globalny atak ransomware, który sparaliżował brytyjską służbę zdrowia i tysiące firm na całym świecie. Narracja jak w kinie akcji Największym atutem książki jest sposób, w jaki Geoff White tłumaczy skomplikowane procesy technologiczne. Nawet czytelnik, który nie odróżnia bitcoina od serwera proxy, zrozumie mechanizmy „prania” skradzionych pieniędzy przez kasyna w Makau czy giełdy kryptowalut. Autor pisze z werwą, budując napięcie tam, gdzie hakerzy ścigają się z czasem i czujnością bankowców. White świetnie kreśli sylwetki zaangażowanych postaci – od agentów FBI, przez niezależnych badaczy cyberbezpieczeństwa, aż po północnokoreańskich „pracowników” wysyłanych do Chin, by tam w spartańskich warunkach generować zyski dla reżimu. To rzuca światło na tragiczny los samych hakerów, którzy są jedynie trybikami w nieludzkiej maszynie Kim Dzong Una. Książka otrzymuje wysoką notę za rzetelność i tempo. White nie spekuluje – opiera się na twardych dowodach, raportach wywiadowczych i wywiadach z ludźmi z pierwszej linii frontu cybernetycznej wojny. Nie jest to jednak 10/10, ponieważ pod koniec autor nieco zbyt mocno skupia się na technicznych aspektach kryptowalut, co może nieco nużyć osoby szukające wyłącznie warstwy polityczno-historycznej. Ponadto, specyfika tematu sprawia, że wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi, co zostawia u czytelnika poczucie niedosytu, choć jest to całkowicie niezależne od warsztatu autora. Wielki skok Grupy Lazarus to lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć, jak bardzo bezbronni jesteśmy w obliczu zorganizowanej, państwowej cyberprzestępczości. Geoff White udowadnia, że współczesne bitwy nie toczą się tylko na poligonach, ale przede wszystkim w światłowodach łączących kontynenty. To fascynujący, momentami przerażający portret świata, w którym klawiatura komputera jest potężniejszą bronią niż karabin. Solidna ósemka za odarcie hakerstwa z hollywoodzkich szat i pokazanie jego brutalnego, politycznego oblicza.

Lektura porusza szeroki, ale jednocześnie raczej podstawowy zakres wiedzy na temat AI. Autor ma dość pesymistyczne podejście do tematu sztucznej inteligencji i możliwych efektów jej rozwoju dla ludzkiej cywilizacji - momentami wręcz ocierające się o fatalizm. Rozumiem, skąd może się to brać (jak każdy, kto widział „Terminatora”),ale mam wrażenie, że mimo wszystko jest tu sporo wróżenia z fusów. Trudno dziś przewidzieć, w jakim kierunku ta technologia faktycznie się rozwinie i jakie będą jej realne konsekwencje. Sama książka napisana jest w interesujący sposób, przystępnym językiem - nawet bardziej techniczne kwestie są tłumaczone prosto i zrozumiale (czyli dokładnie tak, jak powinny być, zgodnie z podejściem Einsteina). Na plus na pewno anegdoty i kulisy rozwoju AI - w końcu autor jest jednym z twórców DeepMind - i to są naprawdę wartościowe fragmenty. Natomiast jeśli chodzi o przewidywania na przyszłość, to jak pisałem wcześniej: mogą się sprawdzić… albo kompletnie nie.