Wizja świata. Opowiadania wybrane
Rzadko daje “10” zbiorom opowiadań, ale dla takiego arcydzieła innej oceny być nie mogło.
John Cheever kreśli porażający obraz amerykańskiej średniej klasy średniej oraz wyższej z nowobogackich suburbiów Wschodniego Wybrzeża, mieszkańców kredytowanych domów z samochodem na podjeździe, basenem i idealnie przyciętym trawnikiem. I tylko on jest idealny.
Mamy tu wielką dekonstrukcję amerykańskiego mitu, który zawsze był nieco oszukańczy i mocno nieegalitarny, co dzisiaj rysuje nam się szczególnie wyraźnie.
Z tych tekstów - bezlitosnych dla postaci świata przedstawionego, ale także dla osoby czytającej - jednoznacznie wynika, że American Dream to jedna wielka lipa, choć protagoniści uporczywie trwają w ułudzie, że jest inaczej. “Gości w salonie Farguarsonów zdawało się jednoczyć milczące przeświadczenie, że żadna przeszłość nie istnieje, żadnej wojny nie było – że na świecie nie ma zagrożeń ani problemów”.
Większość bohaterów żyje w wiecznej niepewności, by nie powiedzieć: w strachu, przed utratą stanu posiadania: majątkowego, społecznego, rodzinnego - żadne inne uczucia, a już szczególnie wyższe , nie mają tu racji bytu… A już najgorzej, gdy ktoś, kto wierzy w wieczny wzrost i nieograniczony zysk, spotka się z klęską finansową, która pociąga za sobą wszystkie możliwe i niemożliwe pozostałe.
“Są takie chwile, gdy zmarszczki wokół ludzkiego oka przypominają podmyte półki skalne, a wpatrujące się w nas źrenice mają w sobie coś tak po zwierzęcemu dzikiego, że nie wiemy, co począć”.
Pustka życia tych wzorowych mieszczan, poza miastem mieszkających, poraża - choć rzadko ich samych. Odnajdujemy tutaj to wszystko, co możemy sobie sami wyobrazić: rasizm, obłudę religijną i seksualną, brak jakichkolwiek ideałów - oprócz kultu dolara, odmóżdżającą pracę oraz przede wszystkim: mizoginię.
Kobiety nie mogą się odnaleźć w tym generalnie męskim świecie: “- Mam paskudne wrażenie, że jestem postacią w serialu komediowym – powiedziała. – To znaczy może jestem niebrzydka, nieźle ubrana, dzieci mi się udały, są dowcipne i urocze, ale mam paskudne wrażenie, że jestem czarno-biała i że każdy może mnie wyłączyć. Po prostu mam paskudne wrażenie, że można mnie wyłączyć”.
Nikt tu nie jest szczęśliwy, relacje w małżeństwie to dramat. Mężowie mają zawsze kogoś na boku. Obowiązkowo niepracujące nieszczęśliwie bez reszty żony, nudzą się po całych dniach, wpadając w alkoholizm.
“Wydaje ci się, że panie domu patrzą na ciebie z góry i są nieuprzejme.(...) Taki to już układ. Miało się wrażenie, że zachowują się tym godniej i dostojniej, im więcej piją”.
Dzieci rzadko są kochanymi pociechami, zwłaszcza, że są fatalnie traktowane, nikt nie dba o ich formację, lecz tylko o formę.
Praca - jakakolwiek i gdziekolwiek jest mocno toksyczna, ale i tak lepsze to niż nic:
“— Daliśmy tę pracę komuś innemu, chłopcze — powiedział zachrypniętym, łagodnym tonem, jakby mówił do własnego syna.
— Nie dzwoń więcej. Mamy ważniejsze sprawy na głowie niż odbieranie telefonów. Ten drugi facet po prostu bardziej się nadawał, synku. To wszystko. Nie dzwoń już więcej”.
Toksyczne jest i jedzenie, jak to w Hameryce:
“O pierwszej wrócili do domu na rozgotowane mięso i twarde jak kamień ziemniaki, czyli ich zwyczajowy niedzielny obiad”.
Pułapka kredytowa wisi niemal nad każdym: “Próbował zdobyć pożyczkę, ale ani jego pensja, ani posiadany patent nie stanowiły wystarczającego zabezpieczenia, aby uzyskać kredyt na innych warunkach niż rujnujące”.
“- Jeśli mam być całkiem szczery, bardzo się martwię o pieniądze. Wcale nie jestem pewien przyszłości. Zresztą nikt nie jest. Gdyby coś mi się stało, dostaniesz ubezpieczenie, ale to w dzisiejszych czasach na długo nie starczy”.
Autor miał silne poczucie ironii: “Zachodzę w głowę, czemu w tym najzamożniejszym, najsprawiedliwszym i najznakomitszym ze światów, gdzie nawet sprzątaczki ćwiczą w wolnym czasie Chopinowskie preludia, wszyscy wyglądają na tak zawiedzionych”.
Nie może się obyć bez rodaków: “Gotowała nam wynajęta na lato Polka, Anna Ostrowik. Była wspaniała – wielka, gruba, serdeczna kobieta, która swoją pracę traktowała poważnie. Lubiła gotować, lubiła, gdy się jej posiłki jadło i doceniało”.
Jedno jest tam, o czym sam się przekonałem: wspaniałe: awifauna: “Śpiewały ptaki - kardynały i ostatnie drozdy wędrowne” (BTW: rybołowy wszędzie, gdzie tylko jest woda, nie to co u nas - ok. 70 par…).
Największe natężenie frustracji, złych emocji, czyli wzajemnej nienawiści w rodzinach, występuje w opowiadaniu “Mąż na przedmieściach”.
W kolei w “Ten o piątej czterdzieści osiem” przykładna lekcja dla mobbera z nowojorskiej firmy, który wykorzystał młodą pracownicę, dojeżdżająca tak jak ona jednym z dziesiątków “commuter trains” z suburbiów… I tenże pociąg staje się niewidoczną dla innych sceną zemsty
Obraz mężczyzn jest tu dość jednoznaczny:
“– Nie będę z tobą rozmawiać przez dwa tygodnie. Czyli do dziewiętnastego. (...) Po fizycznych wdziękach- jedynych, jakie miała do zaoferowania – nie było śladu. (...) Poróżnił się z małżonką – jak każdy mężczyzna z kobiety zrodzony. Ot, ludzka natura”.
“Wiele spośród poznanych kobiet wybrał, ponieważ brakowało im poczucia własnej wartości”.
“Życie wszystkich innych ludzi wyobrażała sobie chyba jako wspanialsze, niż było w rzeczywistości.
Mieszkała w pokoju, który jemu wyglądał raczej na szafę”.
“Kiedy jakąś godzinę później wkładała po tym ubranie, płakała. Zbyt mu było miło, ciepło, sennie, by się szczególnie przejąć jej łzami. (...) Kiedy wyszła na lancz, zadzwonił do kadr i kazał ją zwolnić. I wziął wolne popołudnie”.
“Odsiecz nadejdzie już za minutę, myślał Blake; (...) ale pociąg się zatrzymał, ludzie wsiedli, wysiedli, a Blake wciąż był na łasce tej kobiety. Z ewentualnością, że odsiecz nie nadejdzie, nie umiał się zmierzyć”.
“Ucisk lufy na brzuchu trochę zelżał.
- Od życia chciałam zawsze tylko odrobinę miłości - powiedziała”.
W “Olbrzymim radiu” zamiast programu ze studia, słychać to, co dzieje się w mieszkaniach sąsiadów. "Podsłuchała przejawy niestrawności, miłości fizycznej, bezdennej próżności, wiary i rozpaczy. (...) Dobywający się tego ranka z urządzenia bezpośredni, czasem nawet brutalny język zdumiewał ją i wprawiał w zakłopotanie".
Wstrząsający jest tragikomiczny “Pływak” - bezwzględnie najlepsze opowiadanie zbioru. Neddy Merrill - nieświadomy że to podróż w ciemność - wraca do domu w luksusowej miejscowości, raz idąc, a raz płynąc przez kolejne baseny swoich sąsiadów. Tam i wtedy baseny poszczególnych posesji oddzielały tylko żywopłoty (sic!).
“Jak gdyby w jednej chwili dojrzał – okiem kartografa – ów sznur basenów, półpodziemny strumień, przebijający się krzywizną przez całe hrabstwo. Poczynił odkrycie, oto jego wkład w nowożytną geografię; strumień postanowił nazwać Lucinda, na cześć żony”.
“Była to jedna z tych niedziel w samym środku lata, gdy wszyscy mówią: +Za dużo wczoraj wypiłem+”.
“Szwankowała mu pamięć? Czy też tak ją wytrenował w wypieraniu nieprzyjemnych faktów, że uszkodził sobie zmysł prawdy? Obstawał jednak przy własnej oryginalności i miał niejasne słynne poczucie, że jest postacią legendarną”.
“Wracając do domu inną trasą niż zwykle, czuł się jak pielgrzym, odkrywca, człowiek niesiony przeznaczeniem, a wiedział że na całym szlaku znajdzie przyjaciół”.
I nagle przyjemność staje się drogą przez mękę, nie tylko fizyczną. Raz basen jest pusty, a woda spuszczona, gdzie indziej wymagane są specjalne identyfikatory. Ned musi też przejść w slipkach autostradę. W jednym z domów ignorujący go czemuś “przyjaciele” milionerzy; w innym dawna, rozczarowana kochanka. “Wciąż by tylko gadała o pieniądzach. To jeszcze gorsze niż jedzenie groszku nożem”.
Bohatera nie opuszcza jednak nadzieja - o pardon: wiara w obowiązkowy sukces. “Miłość – a raczej łóżkowa kotłowanina – to najwspanialszy eliksir, środek przeciwbólowy, kolorowa tabletka, która przywróci jego krokom sprężystość, jego sercu radość życia”.
“Czemu czuł, że musi ukończyć przeprawę, choćby zagrażała jego życiu? W którym momencie ten dowcip, ten żart, ten wygłup przerodził się w coś poważnego.(...) Zawrócić nie mógł (..) Mniej więcej w godzinę pokonał taki dystans, że powrót stał się niemożliwy. Przepłynięcie całego dystansu okazało się zadaniem ponad jego siły– skąd jednak mógł o tym wiedzieć”. A gdy już stanie przed swym domem……
Od razu obejrzałem ekranizację tej noweli z lat 60., z Burtem Lancasterem w roli tytułowej. I przekonałem się po raz tysięczny, że jednak to, co najważniejsze, nie jest dostępne kinomanowi, w przeciwieństwie do czytelnika…
To trzecia moja książka Wydawnictwa Czarne z serii “opowiadania amerykańskie” - po znakomitych “Ci, co nieśli” Tima O’Briana oraz “Instrukcji dla pań sprzątających” Lucii Berlin, a jeszcze od nich lepsza. Następne przede mną.
PS Tłumacz używa gdzieś zwrotu “Salopczycy” - pojęcia, którego nie ma go w Internecie, czyli coś takiego zapewne nie istnieje (nie chodzi chyba o ludzi w salopkach, po cóż byłaby wtedy wielka litera). Ponadto kolejny tu przypadek bezsensownej przedmowy - i to samego Juliana Barnesa. Nie tylko mogłoby jej nie być, ale nawet i powinno….
Szukamy ofert...
153 
148 
OPINIE i DYSKUSJE o książce Kronika w kamieniu
„Kronika w kamieniu” Ismaila Kadare to dzieło, które wymyka się prostym klasyfikacjom gatunkowym, stanowiąc fascynujące skrzyżowanie sagi rodzinnej, powieści o dojrzewaniu oraz onirycznego reportażu z wnętrza miasta-twierdzy. Albański mistrz pióra zabiera nas do Gjirokastry – swojego rodzinnego miasta, które w tej opowieści przestaje być jedynie tłem, a staje się pełnoprawnym, surowym bohaterem. Kadare wykazuje się tu kunsztem wnikliwego obserwatora świata, a czyni to w sposób wyjątkowy, oddając głos dziecięcemu narratorowi. To właśnie to naiwne, a zarazem niezwykle bystre spojrzenie małego chłopca pozwala nam dostrzec życie w martwej materii; dla dziecka kamienne mury, dachy i strome uliczki nie są tylko budulcem, lecz istotami, które zdają się oddychać, pamiętać i cierpieć wraz z mieszkańcami.
Siłą tej powieści jest przede wszystkim jej niezwykła poetyckość prozy. Autor operuje językiem gęstym od metafor, w którym dziecięca perspektywa miesza się z brutalnością wojennej rzeczywistości. Obrazy spadających bomb, zmieniających się okupantów i codziennego trudu są filtrowane przez wyobraźnię chłopca, co nadaje im charakter magiczny, niemal baśniowy, choć podszyty nieustannym niepokojem. Dzięki temu zabiegowi to, co w innej literaturze byłoby jedynie suchą relacją historyczną, u Kadarego nabiera plastyczności i głębi. Narrator nie do końca rozumie mechanizmy wielkiej polityki, za to z ogromną czułością i precyzją rejestruje detale: fakturę skały, absurdalne zachowania dorosłych czy cienie przesuwające się po starych domach.
Mimo silnego zakorzenienia w konkretnym miejscu i czasie – Albanii okresu II wojny światowej – „Kronika w kamieniu” uderza swoją uniwersalnością. Kadare nie pisze jedynie o lokalnym konflikcie, ale o kondycji ludzkiej w obliczu chaosu. To opowieść o tym, jak tradycja zderza się z nowoczesnością i jak mała społeczność próbuje zachować godność pod presją historii. Miasto wykute w kamieniu staje się tu metaforą trwałości i niezmienności pewnych wartości, które trwają niezależnie od tego, jak wiele razy zmieniają się flagi na masztach. Lektura tej powieści to doświadczenie zmysłowe; dzięki dziecięcej ciekawości świata czujemy chłód kamienia i słyszymy echo kroków na bruku. Ismail Kadare stworzył literacki pomnik, który udowadnia, że wielka literatura rodzi się tam, gdzie lokalny detal spotyka się z uniwersalnym mitem, a wnikliwe oko pisarza potrafi dostrzec wieczność w okruchu skały.
„Kronika w kamieniu” Ismaila Kadare to dzieło, które wymyka się prostym klasyfikacjom gatunkowym, stanowiąc fascynujące skrzyżowanie sagi rodzinnej, powieści o dojrzewaniu oraz onirycznego reportażu z wnętrza miasta-twierdzy. Albański mistrz pióra zabiera nas do Gjirokastry – swojego rodzinnego miasta, które w tej opowieści przestaje być jedynie tłem, a staje się...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toŚwiaty odkrywamy wciąż nowe, kiedy czytamy książki!
„Kronika w kamieniu” to prawdziwe odkrycie literatury, której do tej pory nie znałam. O Albanii w ogóle wiedziałam niewiele, tym bardziej cieszę się na poznanie twórczości znakomitego pisarza, który ukazał mi ją poprzez tak wyjątkowe dzieło.
Świat przedstawiony w powieści to świat niezwykłej społeczności, mieszkańców historycznego kamiennego miasta, leżącego na zboczu góry w południowej części Albanii. Już sam opis miasta tworzy przestrzeń zjawiskową, kiedy to domy położone niżej stykają się dachami z podstawami budynków stojących wyżej, z górującymi nad miastem zamkiem i więzieniem na samym szczycie. Miasto nazywa się Gjirokastra i jest rodzinnym miastem pisarza. Czytelnik ogląda je oczami małego chłopca, alter ego autora. Kadare urodził się w roku 1936, więc w czasie trwania akcji powieści miał nie więcej niż 8 lat. Percepcja bohatera książki niekoniecznie pokrywa się z rzeczywistym wiekiem jej twórcy, co stanowi doskonały przykład na to, iż narrator nigdy nie jest tożsamy z autorem. Na przykład bohater czyta „Makbeta” i nawet rozumie treść sztuki Szekspira. Wrażliwe dziecko opowiada o swoim mieście jak o żywej istocie, czującej, myślącej i przeżywającej wszystko, co się dzieje wokoło. Żywy jest deszcz, radosne krople wody wpadają do zbiornika, gdzie mają spędzić nudny czas do chwili, kiedy ktoś wody nabierze. Żywe i humorzaste są przelatujące samoloty. Miasto trawi gorączka, reflektor wygląda jak oko Polifema. Działo przeciwlotnicze strzela, kiedy chce. Po ulicach snują się mędrczynie i prorokinie, które wychodzą z domu co kilkadziesiąt lat. Babcia odwiedza wynalazcę tworzącego model samolotu działającego bez napędu jak perpetuum mobile. Llukan Recydywa narzeka na to, że w czasie wojny zamknięto więzienie, w którym spędza większość czasu. Grecy sprowadzają krwawą Vasiliquę, wskazującą palcem, kogo natychmiast należy zabić. I tak dalej. Przedziwny, magiczny świat, do niczego niepodobny, pełen czarów, zabobonów i surrealistycznych uwag kolejnych postaci powieści wobec otaczającej ich rzeczywistości. A najcelniej komentuje rzeczywistość babcia narratora. Nie sposób odróżnić, co jest opisem, a co metaforą.
A rzeczywistość wcale nie jest taka czarowna i radosna. Akcja, jeśli można tu mówić o akcji, rozgrywa się w czasach wojny, miasto zajmują kolejno Włosi, Grecy, znów Włosi, na końcu Niemcy. Jest bombardowane, burzone, rabowane, wreszcie sterroryzowane przez komunistyczną partyzantkę. Okrucieństwa czasu wojny, przefiltrowane przez wyobraźnię dziecka i magiczną percepcją rzeszy dorosłych i starców, wydają się obrazami z baśni, choć przecież wiadomo, co działo się w czasie wojny na Bałkanach. Mityczni partyzanci, wprowadzający w końcu swoje porządki, to przecież nie kto inny, jak komuniści Envera Hoxhy, późniejszego krwawego dyktatora, który urodził się zresztą w Gijokastrze. Powieść ukazała się w roku 1971, za czasów dyktatury, która później jeszcze trzymała się jeszcze dziesiątki lat, kiedy to Albania była odcięta od świata. Poetycko-baśniowy świat powieści „Miasto w kamieniu” mógł być więc swoistym kamuflażem, obejściem restrykcyjnej cenzury, znacznie surowszej niż wówczas w Polsce.
Efekt tego kamuflażu jest olśniewający. A mistrzostwo językowe tłumacza, Marka Jeziorskiego, efekt ten zwielokrotnia!
Bardzo gorąco polecam!
Światy odkrywamy wciąż nowe, kiedy czytamy książki!
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to„Kronika w kamieniu” to prawdziwe odkrycie literatury, której do tej pory nie znałam. O Albanii w ogóle wiedziałam niewiele, tym bardziej cieszę się na poznanie twórczości znakomitego pisarza, który ukazał mi ją poprzez tak wyjątkowe dzieło.
Świat przedstawiony w powieści to świat niezwykłej społeczności, mieszkańców...
Wspaniała. Opowieść małego chłopca o okrutnej wojnie w jego mieście. Opowieść, w którym miasto jest ukochanym bohaterem. Piękny język, niezwykła perspektywa, rzeczywistość jak magia. Prawdziwa, wielka literatura.
Wspaniała. Opowieść małego chłopca o okrutnej wojnie w jego mieście. Opowieść, w którym miasto jest ukochanym bohaterem. Piękny język, niezwykła perspektywa, rzeczywistość jak magia. Prawdziwa, wielka literatura.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNiedługi , wojenny kawałek albańskiej historii staje się uniwersalnym teatrem ludzkiego cierpienia, głupoty, naiwności, iluzji stanięcia po" słusznej stronie"Jest to jednocześnie świat, w którym proza życia , realizm, przesądy i tradycjonalizm przeplatają się z oglądem dziecięcego narratora- jego naiwnością, wyobraźnią i wrażliwością. . Język Kadare jest niezwykle kunsztowny, wielopłaszczyznowy,poetycki, ale też mocny w oddaniu istoty zachodzących zdarzeń i ludzkich postaw. Autor na przykładzie małego miasteczka stworzył swoiste uniwersum gdzie ważna role graja też przedmioty , które staja się podmiotami(np. domy czy samoloty) mają własne cechy i aktywność. "Miasto w kamieniu" porównywane jest niekiedy do "Sto lat samotności", ale nie ma tu elementów magiczności świata, jest mniej oniryczności a więcej konkretnej rzeczywistości.
Niedługi , wojenny kawałek albańskiej historii staje się uniwersalnym teatrem ludzkiego cierpienia, głupoty, naiwności, iluzji stanięcia po" słusznej stronie"Jest to jednocześnie świat, w którym proza życia , realizm, przesądy i tradycjonalizm przeplatają się z oglądem dziecięcego narratora- jego naiwnością, wyobraźnią i wrażliwością. . Język Kadare jest niezwykle...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toPolecam najpierw przeczytać Generała martwej armii. Ja tak zrobiłem i dobrą perspektywę daje. Uśmiechnąłem się kilka razy, że rozumiem o co chodzi ;) Piękny język, uczucia i opis trudnych lat okupacji. Jest jak zwykle dużo o naturze narodu ale i człowieka jako jednostki. Piękna książka. Właściwie to sobie myśle czasem, że Albańczycy są trochę podobni do nas.
Następna będzie Krew za krew.
Polecam najpierw przeczytać Generała martwej armii. Ja tak zrobiłem i dobrą perspektywę daje. Uśmiechnąłem się kilka razy, że rozumiem o co chodzi ;) Piękny język, uczucia i opis trudnych lat okupacji. Jest jak zwykle dużo o naturze narodu ale i człowieka jako jednostki. Piękna książka. Właściwie to sobie myśle czasem, że Albańczycy są trochę podobni do nas.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNastępna...
Każde słowo jest w tej książce pięknie przemyślane. Czas wojny odbierany przez dziecko, rozumiany na tyle na ile młodzieniec jest w stanie pojąć. A mimo prostoty postrzegania świata, odczułem głębię emocji. Cudowna.
Każde słowo jest w tej książce pięknie przemyślane. Czas wojny odbierany przez dziecko, rozumiany na tyle na ile młodzieniec jest w stanie pojąć. A mimo prostoty postrzegania świata, odczułem głębię emocji. Cudowna.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toIsmail Kadare należy bez wątpienia do grona najwybitniejszych współczesnych pisarzy europejskich. Od lat pozostaje żelaznym kandydatem do zdobycia literackiej nagrody Nobla, a jego najsłynniejsza powieść, “Generał martwej armii”, uznawana jest za jedno z największych arcydzieł dwudziestowiecznej literatury. W Polsce znajomość jego twórczości jest jednak mała, a wiele jego znaczących dzieł albo od lat czeka na wznowienie, albo nigdy nie doczekało się tłumaczenia. A przecież jego twórczość, poświęcona w dużej mierze opisowi wojennej i totalitarnej rzeczywistości, w dodatku budząca skojarzenia z estetyką uwielbianego u nas Garcii Marqueza, wydaje się niezwykle atrakcyjna dla polskich czytelników. Być może wydana właśnie znakomita “Kronika w kamieniu”, skupiająca w sobie najważniejsze cechy pisarstwa Kadarego, utoruje mu w końcu drogę do większej popularności nad Wisłą.
To historia nastoletniego chłopca przeżywającego swoje dzieciństwo w Gjirokastrze, rodzinnym mieście autora. Narracyjną strategią Kadarego jest tu filtracja opisywanej rzeczywistości przez umysłowość dziecka, dlatego też kamienne miasto na kartach powieści jest jak gdyby zawieszone pomiędzy jawą a snem, prawdą a legendą. Ospała, leniwa codzienność Gjirokastry, wypełniona przez rytualne, niezmienne od pokoleń obyczaje, zdaje się umykać próbom racjonalnego zrozumienia. Nikt nie wątpi tu w moc czarów rzucanych za pomocą paznokci, a objaśnianiem bieżących zdarzeń zajmuje się stutrzydziestoletnia prorokini. W tej na poły mitologicznej rzeczywistości bohater zaczyna poznawać uroki miłości, przyjaźni i literatury, ale sielankową atmosferę coraz mocniej przysłania brutalna rzeczywistość wojny i rodzącego się właśnie reżimu Envera Hoxhy. “Kronika w kamieniu” jest zatem pożegnaniem z beztroskim czasem dzieciństwa, ale też zapisem ostatnich dni Albanii przed nastaniem komunistycznego koszmaru. To, co działo się potem, jest już tematem na inną opowieść.
***
Więcej recenzji na:
https://www.instagram.com/dwa.akapity/
https://www.facebook.com/dwa.akapity/
Ismail Kadare należy bez wątpienia do grona najwybitniejszych współczesnych pisarzy europejskich. Od lat pozostaje żelaznym kandydatem do zdobycia literackiej nagrody Nobla, a jego najsłynniejsza powieść, “Generał martwej armii”, uznawana jest za jedno z największych arcydzieł dwudziestowiecznej literatury. W Polsce znajomość jego twórczości jest jednak mała, a wiele jego...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toPiękna książka opisująca losy pewnej Albańskiej miejscowości w okresie 2 wojny światowej z perspektywy młodego chłopca, dla którego to miasto jest całym jego życiem i światem. Przez całą książkę wylewa się ogromna fala nostalgii autora za jego młodością.
Piękna książka opisująca losy pewnej Albańskiej miejscowości w okresie 2 wojny światowej z perspektywy młodego chłopca, dla którego to miasto jest całym jego życiem i światem. Przez całą książkę wylewa się ogromna fala nostalgii autora za jego młodością.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKamienne, rozpięte pionowo, „niepodobne do niczego” albańskie miasto, prawdopodobnie rodzinne Gjirokastra autora, milcząc zapamiętuje albańską historię (tutaj akurat lata 1940-45),a także losy pojedynczych mieszkańców, dla których stanowi centrum ich świata.
Ismail Kadare z sentymentem dziecinnych wspomnień niejako je uczłowiecza, przydaje mu status obserwatora, przyjaciela niemal, świadka jego chłopięcych przygód i jego wzrastania, które po latach wydaje się magiczne i cudowne. „To było dziwne miasto, które sprawiało wrażenie, jakby nieoczekiwanie pojawiło się w dolinie pewnej zimowej nocy niczym prehistoryczna istota i, wdrapując się z ogromnym wysiłkiem, przywarło do zbocza góry. Wszystko w tym mieście było stare i z kamienia, poczynając od ulic i zdrojów, a skończywszy na dachach jego wielkich domów wiekowych, pokrytych kamiennymi dachówkami barwy popiołu, podobnymi do gigantycznych łusek. Trudno było uwierzyć, ze pod tymi ciężkimi pancerzami trwało i odradzało się delikatne jądro życia.” Ulice tu mają swoją osobowość, jedna „pnie się z trudem”, podczas gdy inna „schodzi z furią”, a jeszcze następna z brawurą wchodzi w zakręty. Potrafią się złościć i oddychać, być przyjazne albo wrogie. Podobnie jak zamieszkujący je ludzie, niektórzy starzy niemal jak one, inni ledwie odrośli od ziemi, żyjący ze sobą blisko, komentujący wspólnie na podwórkach każde wesele i każdy pogrzeb. Nie brak też dziwaków, widocznych niczym ekscentryczne rzeźbienia na murze i tak samo akceptowanych z lekkim wzruszeniem ramion. Bez nich jednak miasteczko nie byłoby już takie samo, zatraciłoby swój koloryt.
O swoim mieście chłopiec wie wszystko, schodził i wybiegał je wzdłuż i wszerz, zna każdy zaułek i niszę, to dziecko kamienia, które nigdy nie widziało wsi, więc nawet nie potrafi jej sobie wyobrazić. Za to doskonale wyczuwa miasto, a jego imaginacja, wsparta jeszcze literackimi bodźcami, pozwala mu dojrzeć, niewidoczne dla innych, jego wewnętrzne przemiany, jego nastrój, kapryśny, zależny od kąta padania promieni słonecznych czy rytmu kropli deszczu uderzających o strome dachówki oraz parapety i rozpryskujących się w błyszczących kałużach. Obserwuje je siedząc całymi godzinami na dachu. Z tej wysokości wszystko widać najlepiej. Chłopiec przeżywa pierwsze zauroczenie kobietą, a także zachwyt pierwszej lektury. Jedno i drugie niezapomniane, bo pierwsze właśnie. Przygoda z książką go oszołomiła, otworzyła przed nim kolejne możliwości, krajobraz dużo szerszy, bogatszy niż ten widoczny z dachu domu. „Pomiędzy dwiema kartonowymi okładkami kryły się hałasy, bramy, krzyki, konie, ludzie. Tuż obok ściśnięte między sobą. Rozpięte pomiędzy małymi czarnymi znakami. Włosy, oczy, okrzyki, łomotania, głosy, paznokcie, nogi, drzwi, ściany, krew, brody, końskie kopyta, rozkazy. Posłuszne. W pełni zniewolone przez czarne znaki. Litery pędzą z szaloną szybkością, raz tu, raz tam. Biegną a, f, xh, y, k. Zbierają się, tworzą konia bądź grad. Biegną znowu. Trzeba stworzyć nóż, noc, zabójstwo. Potem ulica, łomotanie, milczenie. Biegnij. Biegnij. Cały czas. Bez końca.” Ten gorączkowy, intensywny zachwyt nad mocą słów, autorytarnością zdań, fantazją łączenia liter, które prowadzi do ożywiania bytów na miarę niebywałą, do kreowania, zdolnego zmieniać sposób myślenia, otwiera kolejne furtki umysłu, zapewne pchnął autora, chłopca wówczas, do zmierzenia się z tym pociągającym zadaniem, co zaowocowało między innymi tym miejskim freskiem.
Magia literatury, magia miłości, magia historii i… czary, które wzbudzają strach w ludziach, złe uroki, przeklęte artefakty, wróżenie z mostka zabitego koguta i tym podobne zakręcone historie, w które się tu święcie wierzy, to lekko oniryczny świat, w którym można się zatracić. Otulone bezpiecznym kokonem codziennych rytuałów, sąsiedzkich wizyt, Gjirokastra zrazu nie zauważa nadciągającej światowej katastrofy. Konieczność zaciemniania okien po zmierzchu, alarmy przeciwlotnicze i inne bardzo wyraźne symptomy wojny dość późno wybijają je z odwiecznego rytmu, budząc zdumienie i niedowierzanie. Wojna? Jaka wojna? Stalin? A któż to jest Stalin? Staruszki mędrczynie i prorokinie mają pełne ręce roboty.
Wojna widziana z dziecięcej perspektywy ma posmak przygody. Kłęby dymu, bomby spadające na miasto, orszak mieszkańców podrzucających w uniesieniu urwane ramię lotnika wydobyte ze strąconego samolotu wroga – toż to atrakcje, które koniecznie trzeba zobaczyć i zapamiętać. Świadomość zagrożenia przychodzi dopiero z czasem. Nie tylko dziecku ta wojna wydaje się nieprawdopodobna, niemożliwa wręcz, jak ze złego snu. Zrozumienie przychodzi powoli, a jest o nie tym trudniej, że okupujący miasteczko co jakiś czas przekazują sobie pałeczkę niczym w sztafecie sportowej. Gdy znikają Włosi, wkraczają Grecy, a po kilku dniach znów widać włoskie mundury. Doprawdy, niełatwo się w tej sytuacji orientować.
Mocną stroną tej narracji jest konfrontacja spokojnego, zakłócanego tylko od czasu do czasu jakąś sąsiedzką kłótnią, rytmu dnia, do jakiego wszyscy tutaj przywykli, z niepokojem, zakazami i nakazami rozwieszanymi w formie obwieszczeń, a w końcu i z bombami spadającymi coraz częściej z krążących w górze samolotów. Stopniowo owa nerwowość i lęk zaczynają rosnąć, by w końcu zdominować atmosferę. Mundury, karabiny i tabuny uciekinierów zapełniają zastygłe w leniwym, kamiennym letargu uliczki. To, co wydawało się daleko stąd, dotarło i zawisło groźnie nad miastem. Jakoś tak się dziwnie dzieje, że zło, raz rozpędzone zło, trudno zatrzymać. Tutaj, jakby mało było światowego nieszczęścia, Albańczycy zwrócili się przeciwko sobie. „Miasto było we krwi. Ciała zabitych leżały jeszcze na placu. Oba stosy przykryto płachtami.”
Upływ czasu, przemiany historii, zwycięstwa i porażki, wszystko to nasz bohater może śledzić siedząc na swoim ulubionym dachu, wodząc wzrokiem za przesuwającymi się ulicami kolumnami przegranych i wkraczającym za nimi kolejnym sortem okupantów. Miejski bruk cierpliwie zniósł owe marszruty, nie pierwsze zresztą i nie ostatnie w dziejach. Zapisał je, jak wszystko inne, czemu świadkował, w swej szorstkiej, zimnej, kamiennej kronice. I tam też pozostaną.
Jak widać, miasto i jego mieszkańcy, w tym również chłopiec, są widzami i uczestnikami dramatu, ich świat się trzęsie, nie wiadomo ile z niego zdoła się ocalić, a i ludzie nie będą już przecież tacy sami. Dziecięca świadomość nie jest w stanie do końca pojąć grozy i nieuchronności zdarzeń. To wielkie szczęście, że dzieci chroni ich dziecięcość, że mogą ratować się puszczając wodze fantazji, wymyślając szalone scenariusze i zabawy. To, że obrazom tragicznym, brutalnym, towarzyszy uśmiech, pogoda ducha, kojarzona raczej z pokojem niż z wojną, z miłością, a nie agresją, jest zasługą dziecięcego narratora, to z jego perspektywy spoglądamy na rzeczywistość. To świat prawdziwy i fantazyjny zarazem. Ten drugi jest azylem, lekarstwem, zarówno dla chłopca, jak też i dla nas, czytelników.
Styl, jakim powieść nas uwodzi, jest malowniczy, przywołuje szerokie, panoramiczne obrazy ulic oddychających historią, od wieków wchłaniających w siebie mądrość dziejów, od czasu do czasu włączając zoom na detale, ledwie zauważalne z daleka. Nic nie jest w stanie wytrącić surowych kamieni z ich głębokiej zadumy. Wszystko, cokolwiek się dzieje, to dla nich zaledwie ułamek wieczności, okruch ich trwania i absolutnie niczego nie zmienia w tej ogromnej skali. To zaledwie apokalipsa ludzi, którą w dodatku sami na siebie sprowadzają raz za razem, jakby Stwórca zapomniał obdarzyć ich rozumem.
Książkę przeczytałam dzięki portalowi: https://sztukater.pl/
Kamienne, rozpięte pionowo, „niepodobne do niczego” albańskie miasto, prawdopodobnie rodzinne Gjirokastra autora, milcząc zapamiętuje albańską historię (tutaj akurat lata 1940-45),a także losy pojedynczych mieszkańców, dla których stanowi centrum ich świata.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toIsmail Kadare z sentymentem dziecinnych wspomnień niejako je uczłowiecza, przydaje mu status obserwatora,...
Pięknie napisana. Dla mnie, trochę taki bałkański magiczny realizm. Okupacja widziana oczami dziecka. W tle mentalność i kultura narodu albańskiego. Dla wielbicieli literatury pięknej i ludzi ciekawych świata pozycja obowiązkowa
Pięknie napisana. Dla mnie, trochę taki bałkański magiczny realizm. Okupacja widziana oczami dziecka. W tle mentalność i kultura narodu albańskiego. Dla wielbicieli literatury pięknej i ludzi ciekawych świata pozycja obowiązkowa
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to