W takich wojennych historiach jak ta zawarta w tej książce szukam zawsze odpowiedzi na jedno pytanie – Jak udało się bohaterowi wspomnień przeżyć nazistowskie piekło Holokaustu?
I chyba nie ja jedna poszukuję odpowiedzi na to lub podobne mu pytania, skoro przetłumaczono ją na 10 języków, Gottfried Wagner napisał na jej podstawie operę, w USA doczekała się pięciu wydań, a ja czytałam trzecie już z kolei wydanie polskie. Moje oczekiwanie na odpowiedź w tym przypadku było dodatkowo spotęgowane wiekiem opowiadającego. Było nim… dziecko.
Chłopiec miał 9 lat, kiedy wybuchła wojna. Mieszkał we Lwowie i był synem kochających go rodziców. Zamożnych Żydów. I ten ostatni fakt miał największe znaczenie w skomplikowaniu jego wojennych losów. Musiał uciekać i ukrywać się nie tylko przed Niemcami, ale i przed Polakami.
Podczas czytania jego wspomnień zaczynających się od inwazji najpierw niemieckiej, a potem rosyjskiej na Polskę, śmierci ojca rozstrzelanego przez Rosjan, ucieczkę ze Lwowa do podkrakowskiego uzdrowiska Swoszowice, z którego z kolei uciekł do Warszawy, by przejść przez obóz dla ewakuowanej ludności po Powstaniu Warszawskim i ostatecznie znaleźć się w niemieckim gospodarstwie w Herzbergu pod Berlinem w roli przymusowego robotnika, uważnie wyszukiwałam tych jego cech, które pozwoliły mu przeżyć. A nie było łatwo. Na każdym etapie tej wędrówki, każdego dnia towarzyszyło mu wysokie ryzyko rozpoznania w nim Żyda, stałe zagrożenie zdemaskowania ze strony Niemców i denuncjacji przez Polaków, ciągły lęk przed zdradzeniem się gestem lub niewiedzą i strach przed utratą własnego życia i jego bliskich. Musiał się ukryć, wtopić w polskie tło, udawać innego człowieka i w zależności od sytuacji być Polakiem lub Niemcem. Wszystkie chwyty uważał za dozwolone, by ukryć swoją przeszłość i prawdziwą tożsamość, a w konsekwencji, by przeżyć. Zmienił więc imię i nazwisko na polsko brzmiące Julian Heybowicz, posługiwał się fałszywym dokumentem tożsamości, nosił przy sobie zdjęcie komunijne, nauczył się katolickich modlitw po polsku, przyjął świat takim, jakim obdarzyli go dorośli i zaczął grać w ich brutalną grę, w której stawką było życie.
Pomogła mu w tym dziecięca zdolność przystosowywania się, przemiana niewinnego zaufania w cynizm, zdolność szybkiej oceny otaczających go warunków i pogodzenie się z faktem ich absurdalności, nieobliczalności i wysokiego stopnia niebezpieczeństwa oraz silne więzi rodzinne z towarzyszącą mu matką i starszą siostrą Lalą, z którymi tworzył, jak sam to nazywał, triumwirat, "zwarty, współzależny monolit – trójkąt w symbiozie. Nasz ratunek oparty był na jedności – wspólnocie fizycznego trwania i psychicznych cierpień". Każde z nich miało wyznaczone role przez predyspozycje i zdolności. "Siła Lali tkwiła w jej inteligencji i kuszącej urodzie oraz młodym wieku, wdzięku i dowcipie. […] Atutem matki był jej aryjski wygląd: niemal blond włosy, niebieskie oczy i jasna cera, a nadto wewnętrzne opanowanie i zdrowy rozsądek". Zaletami bohatera były jego wiek, inteligencja, zdolność szybkiego uczenia się i zdrowy rozsądek oparty o zwierzęcy instynkt i szybką reakcję. Cechy, które nie raz i nie dwa ratowały mu życie z łapanki na warszawskiej ulicy, spod obozowego prysznica, gdzie widok obrzezanego penisa był wyrokiem śmierci, przed skutkiem donosu wynikającego z jego fatalnej pomyłki na temat polskich świąt czy przed denuncjacją polskich sąsiadów.
Perspektywa spojrzenia na rzeczywistość wojenną oczami żydowskiego chłopca pokazała mi również świat ukrywających się Żydów, wtopionych w polskie społeczeństwo, funkcjonujących między Polakami pod zmienioną tożsamością, żyjących i pracujących wśród nich po aryjskiej stronie Warszawy. Absurdalność rzeczywistości dopełniał fakt, że wielu z nich pracowało u Niemców tak, jak matka bohatera, profesor Zwilling, ginekolog ze Lwowa po operacji nosa i, maskującej obrzezanie, penisa, mieszkający u katolickiej gospodyni, Tadzio o wyglądzie stuprocentowego Aryjczyka żyjący z niemieckim homoseksualistą, pani Schotzler pracująca jako gospodyni domowa i jej matka udająca głuchoniemą, bo znała tylko jidysz, sześcioletni Jurek udający dziewczynkę Marię, Kazik należący do Armii Ludowej i działający w ruchu oporu, Irka o wyglądzie typowo semickim ukrywająca się od półtora roku w kościele, do którego przychodziła "na poranną mszę i pozostawała tam aż do zmroku, udając, że się modli" czy wreszcie pan Kramer pracujący jako technik dentystyczny u niemieckiego stomatologa. Przypominało mi to gorzki teatr absurdu z plejadą aktorów grających przybrane, przymusowe role, a każda dobra, jeśli dawała, choć cień nadziei na bezpieczne przeżycie kolejnego dnia. I o ile w przypadku Niemców ocena ryzyka wpadki była jednoznaczna – każdy był zagrożeniem, o tyle w przypadku Polaków poszukiwanie tego dobrego, przychylnego i gotowego pomóc Żydowi było ogromnym ryzykiem. Według bohatera wspomnień "większość Polaków nie zwalczała nazizmu, a raczej walczyła z Niemcami – ich odwiecznym, historycznym wrogiem. To zaś pozwalało znacznej ich całości zachować swój antysemityzm, nawet wtedy, gdy przelewali własną krew w walce ze wspólnym wrogiem". To był główny powód, dla którego bohater nie zdradził swojej prawdziwej tożsamości, nawet biorąc udział w Powstaniu Warszawskim, nawet w obozie wśród Polaków, nawet będąc robotnikiem przymusowym w Niemczech.
Po wojnie przybrał nazwisko Nir, "aby nie nosić dłużej niemieckiego nazwiska" – Grünfeld, odcinając się od przeszłości. Rozpoczął nowe życie, w nowym kraju, z nową tożsamością, a męczącym go przeżyciom dał upust w tej książce. Żył, ale mimo wszystko przeszłość pozostawiła w jego pamięci ślad nie do wymazania, nie do zapomnienia, nie do wyparcia, która nie tylko zabrała bohaterowi normalne dzieciństwo, ale również zdolność do radości, zadziwień i wzruszeń należnych każdemu dziecku. Podstawową i niezbędną bazę do budowania szczęśliwej przyszłości.
Staram się o tym pamiętać, o takich małych bohaterach, kiedy napotykam na chwile, w których wydaje mi się, że moje życie w czasach pokoju mnie przerasta.
naostrzuksiazki.pl
Szukamy ofert...
OPINIE i DYSKUSJE o książce Dziewczynka z listy Schindlera: oczami dziecka
Krakowskie getto, obóz w Płaszowie, obóz w Oświęcimiu...i postać słynnego Oskara Schindlera, dobrego Niemca, wybawcy wielu. To właśnie dzięki niemu możemy przeczytać wspomnienia Stelli Müller-Madej, której losy nie wiadomo jakby się potoczyły, gdyby nie jego pomoc.
Autorka nie miała jeszcze dziesięciu lat, gdy musiała zderzyć się z okrucieństwem wojny.
Jej dziecięca wyobraźnia tworzyła wizje zabawy w wojnę, której z dozą ekscytacji nie mogła się doczekać. Dopiero później dotarło do niej czym ona jest, i że niewiele ma wspólnego z radosnym, niewinnym ubawem.
Niebawem musiała dorosnąć szybciej i z czego nie zdawała sobie sprawy, a co zostało jej dobitnie uświadomione - zauważyć różnice między Żydami, a resztą społeczeństwa.
Piękna, wstrząsająca i zarazem wzruszająca książka. Arcyważna. Dołączyła do czołówki tych, które już zostały przeze mnie odstawione na półkę i nawet gdy już nie zdarzy mi się do nich wrócić, w pamięci zostaną na zawsze.
"Świat o nas zapomniał, wyrzekł się nas, znikąd najmniejszej pomocy, żadnego zainteresowania".
Dobrze, że chociaż po tylu latach, dzięki m.in. tej relacji, ludzie mogą dowiedzieć się i co za tym idzie zainteresować przeszłymi, tak okrutnymi wydarzeniami. Wpuszczając je do swojego umysłu chociaż raz, nie da się ich wymazać z pamięci już nigdy...
Ale żeby nie było tak idealnie...
zawiódł korektor.
Błędy np. zamiast albo - ablo, terem zamiast teren, ie oznaczające nie, Itp. W żadnej książce nie wypada, a już tym bardziej dotyczącej Holocaustu. Trąca niepowagą.
Druga sprawa - książka jest już niedostępna od dawna w sprzedaży. A powinna być zdecydowanie! wznawiana.
Póki co jako unikat można nabyć ją w antykwariacie +200zl, lub ciut taniej +100 używana na allegro.
Szkoda, że taki chłam, który jest jedynie fantazją, na dodatek nudną i mijającą się z prawdą i celem np."Niusia z listy Schindlera", która jest momentami splagiatowana, a większa część to wymysl, jest wpychany na siłę do księgarń, a prawdziwe perełki zostają wypchnięte, unieważnione. To wielka niesprawiedliwość wobec osób, które przeszły przez piekło, jak i czytelników, którzy są oszukiwani.
Krakowskie getto, obóz w Płaszowie, obóz w Oświęcimiu...i postać słynnego Oskara Schindlera, dobrego Niemca, wybawcy wielu. To właśnie dzięki niemu możemy przeczytać wspomnienia Stelli Müller-Madej, której losy nie wiadomo jakby się potoczyły, gdyby nie jego pomoc.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toAutorka nie miała jeszcze dziesięciu lat, gdy musiała zderzyć się z okrucieństwem wojny.
Jej dziecięca...
Z całą pewnością książka zasługuje na 10 gwiazdek. Pierwsza część jest wstrząsająca (jak wszystkie książki z tego okresu),ale dopiero druga część pokazuje,że te przeżycie zniszczyły życie Stelli. To, że nie chciała mieć dzieci, że nie potrafiła długo ułożyć sobie relacji z mężczyznami, "uzależnienie" od rodziców i to, że nie potrafiła się cieszyć się życiem są niewątpliwie wynikiem jej wojennych przeżyć.
Z całą pewnością książka zasługuje na 10 gwiazdek. Pierwsza część jest wstrząsająca (jak wszystkie książki z tego okresu),ale dopiero druga część pokazuje,że te przeżycie zniszczyły życie Stelli. To, że nie chciała mieć dzieci, że nie potrafiła długo ułożyć sobie relacji z mężczyznami, "uzależnienie" od rodziców i to, że nie potrafiła się cieszyć się życiem są niewątpliwie...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to"Wszyscy będziemy musieli zaczynać życie od nowa, a ty bardziej.
-Czemu bardziej?
-My, dorośli, już byliśmy jakoś ukształtowani, ty rosłaś w piekle, a teraz będziesz się uczyła życia."
Lata temu zrobiły na mnie wrażenie dwie książki o Holokauście z punktu widzenia zwyczajnych ludzi, czyli "Pianista" i "Lista Schindlera". Potem zapoznałam się z wspomnieniami Krystyny Chilger, czyli "Dziewczynki w zielonym sweterku". Jednak to opis niedoli wojennej przedstawiony przez Stellę Muller zrobił na mnie wstrząsające wrażenie. Przede wszystkim, w odróżnieniu do Krysi, Stella była już właściwie podlotkiem, a jej inteligencja pozwalała na bezkompromisowe rozliczenie się z traumatycznymi przeżyciami. Wyrósłszy z wieku dziecięcego, mogła z łatwością dostrzec więcej niuansów i dylematów mniejszości żydowskiej w przededniu wojny, zwracała też uwagę na antyżydowskie zachowanie wielu Polaków, choć sama się za Polkę uznawała. Dramat jej rodziny polegał na dualizmie, matka miała "aryjski" wygląd, była wykształconą blondynką z dobrego domu, tak jak jej syn Adaś, ale mąż i córka niestety uosabiali typowe żydowskie cechy, mieli ciemne włosy, ostre rysy twarzy, no i semickie nosy.
jak wynika z przedmowy, pisarka postawiła sobie niełatwe zadanie. Musiała w przekonujący sposób odtworzyć tok rozumowania małej dziewczynki, jedenasto- lub czternastolatki, jej nieustanną ciekawość, dlaczego tak się dzieje, dla czego ludzie dopuszczają się aktów przemocy, w czym leży wina narodu żydowskiego. Pochodziła przecież z zasymilowanej rodziny, a nie z żydowskiej ortodoksyjnej biedoty.
Akcja zaczyna się w momencie utworzenia getta w Krakowie. Rodzina Mullerów jest zmuszona opuścić swoje mieszkanie, w zamian dostają lokal w obrębie getta. Dziewczynka zaprzyjaźnia się z Bubim, który kiepsko mówi po polsku. Ojciec pracuje w organach porządkowych, zbiera na co dzień trupy, w których rozpoznaje a to znajomych, a to wujka lub ciotkę. Książka opisuje codzienność życia w getcie, okrucieństwo i butę oraz pogardę nazistów w stosunku do żydów i Polaków. Stella nie czuje się żydówką, spaceruje po ulicy jedząc chleb, a jest to zabronione ze względu na święto żydowskie, więc przechodnie obrzucają ją wyzwiskami "szabes goj". O wiele bardzie cieszy się z Bożego Narodzenia i śpiewa kolędy. Na marginesie wywózek, likwidacji, tortur referuje też jasne chwile, jak np. swoje 12 urodziny. Gdy likwidowany jest kinderheim, na oczach ludzi giną małe żydowskie dzieci, ale nikogo to nie obchodzi. Przeraża zobojętnienie, poczucie beznadziei i jakiś fatalizm, największym wrogiem żydowskiej społeczności jest akceptacja tego, co z nimi robią Niemcy, jakieś fatalistyczne pogodzenie się z losem. Stellę wszyscy napominają, by nie zachowywała się jak dziecko, którym przecież jest, że musi dorosnąć by przeżyć. Ludzie przyzwyczajają się do cierpienia innych, czytelnika uderza postępujące zezwięrzęcenie ludzi. Nawet tata Stelli na wieść o śmierci ojca napomyka, że dobrze że umarł w domu a nie na ulicy bo byłoby trudniej go przetransportować.
Rodzina trafia do obozu, Stella skrupulatnie przedstawia obozową codzienność, głodowe racje żywnościowe, problemy zdrowotne i niekończące się apele. Co dzień to samo, selekcja, wieszanie ludzi, egzekucje za próbę ucieczki, akcje odwetowe kapo i potworne warunki sanitarne. Najgorsze, że wstyd został dawno wypleniony, jak i odruchy serca oraz uczucia wyższe. Powieść dokumentuje losy jednostek zepchniętych do wykonywania funkcji biologicznych, do kierowania się instynktem przetrwania. Wybawieniem staje się przydział do fabryki porcelany O. Schindlera, ponad 1600 osób może liczyć na godziwe warunki, nie ma kominów, krematoryjnych pieców. Tam właśnie rodzina doczekuje wyzwolenia, a Stella zachowuje w pamięci obraz Schindlera jako normalnego, dbającego o pracowników mężczyzny, który przebiegle postępował z nazistowską władzą.
"Wszyscy będziemy musieli zaczynać życie od nowa, a ty bardziej.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to-Czemu bardziej?
-My, dorośli, już byliśmy jakoś ukształtowani, ty rosłaś w piekle, a teraz będziesz się uczyła życia."
Lata temu zrobiły na mnie wrażenie dwie książki o Holokauście z punktu widzenia zwyczajnych ludzi, czyli "Pianista" i "Lista Schindlera". Potem zapoznałam się z wspomnieniami Krystyny...
Książka mnie zachwyciła, zrobiła na mnie niesamowite wrażenie. Stellę poznajemy jako dwunastoletnią dziewczynkę, trochę rozpieszczoną, krnąbrną, pyskatą. Często dziwimy się jej zachowaniu ale też temu jak rozumuje, przeraża nas jej postawa i nieposłuszeństwo wobec starszych. Z drugiej zaś strony zaskarbia sobie naszą sympatie, towarzyszymy jej przez całe okropieństwo Wojny, getto w Krakowie, obóz w Płaszowie, Brzezince. Patrzymy jak wojna wyglądała oczami dziecka i jaki ogromne piętno odcisnęła na życiu i psychice Stelli. Poznajemy to bardzo dokładnie gdyż autorka nie kończy swoich wspomnień wraz z zakończeniem Wojny a kontynuuje je przez większość swojego dorosłego życia. Gorąco polecam.
Książka mnie zachwyciła, zrobiła na mnie niesamowite wrażenie. Stellę poznajemy jako dwunastoletnią dziewczynkę, trochę rozpieszczoną, krnąbrną, pyskatą. Często dziwimy się jej zachowaniu ale też temu jak rozumuje, przeraża nas jej postawa i nieposłuszeństwo wobec starszych. Z drugiej zaś strony zaskarbia sobie naszą sympatie, towarzyszymy jej przez całe okropieństwo Wojny,...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiążka zrobiła na mnie ogromne wrażenie. Wstrząsająca relacja lat wojny i okupacji a w szczególności życia żydów przedstawiona z punktu widzenia dziecka. Stella ma 12 lat więc z jednej strony jest jeszcze dzieckiem a z drugiej osobą która już zaczyna rozumieć i analizować otaczający ja świat. Czytając książkę możemy zaobserwować jak mocno zmienia się delikatna psychika dziecka i jak otaczający horror odciska swoje trwałe piętno na życiu i losach bohaterki.
Polecam koniecznie w połączeniu z "Listą Schindlera" Thomasa Keneally-ego
Książka zrobiła na mnie ogromne wrażenie. Wstrząsająca relacja lat wojny i okupacji a w szczególności życia żydów przedstawiona z punktu widzenia dziecka. Stella ma 12 lat więc z jednej strony jest jeszcze dzieckiem a z drugiej osobą która już zaczyna rozumieć i analizować otaczający ja świat. Czytając książkę możemy zaobserwować jak mocno zmienia się delikatna psychika...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toJedna z najbardziej;poruszających książek o wojnie jaką czytałam.
Jedna z najbardziej;poruszających książek o wojnie jaką czytałam.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWstrząsająca, zrobiła na mnie ogromne wrażenie.
Wstrząsająca, zrobiła na mnie ogromne wrażenie.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toCiałabym bardzo przeczytać a nigdzie nie mogę znaleźć
Ciałabym bardzo przeczytać a nigdzie nie mogę znaleźć
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toPolecam, warto poznać historie żydowskie.
Polecam, warto poznać historie żydowskie.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toCzytałam wieki temu i teraz w dorosłym życiu strasznie chciałam tę książkę odnaleźć, tak silnie zapisała się w moich wspomnieniach - niestety bez nazwiska autorki - dzięki temu portalowi - znalazłam. Na pewno wrócę do tej książki.
Czytałam wieki temu i teraz w dorosłym życiu strasznie chciałam tę książkę odnaleźć, tak silnie zapisała się w moich wspomnieniach - niestety bez nazwiska autorki - dzięki temu portalowi - znalazłam. Na pewno wrócę do tej książki.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to