Wśród kosmatych ludzi

W 1900r. Wacław Sieroszewski został aresztowany w Warszawie za udział manifestacji pod pomnikiem Adama Mickiewicza. Osadzono go w cytadeli. Spodziewał się najgorszego, czyli ponownego zesłania do Jakucji, gdyż rodzina Sieroszewskich miała bogatą kartotekę w archiwach Ochrany:
🔰"gdzie poczynając od dziada Kajetana, szwoleżera 1812 roku i oficera wojsk "insurgenckich" z 30 roku, wyliczeni byli wszyscy "buntownicy" Sieroszewscy: stryjowie i ojciec mój w 69r., dwie siostry rodzone i brat stryjeczny w 80-tych latach, wreszcie ja sam w tym wianku scharakteryzowany jako "osobo uporstwujuszczij" i niebezpieczny."

Jednak dzięki wstawiennictwu Petersburskiego Towarzystwa Geograficznego zsyłkę zamieniono "Sirkowi" na ekspedycję badawczą pod auspicjami
Rosyjskiej Akademii Nauk w celu zebrania i opracowania materiałów o Ajnach zwanych kosmatymi ludźmi, którzy żyli na północnych wyspach Archipelagu Japońskiego.
Wyprawa na Hokkaido rozpoczęła się w 1903 roku i zakończyła na początku 1904r., gdy wybuchła wojna japońsko - rosyjska.
Do misji badawczej Sieroszewskiego dołączył ekspert w dziedzinie znajomości życia Ajnów - Bronisław Piłsudski.
Relacja z tej wyprawy została opublikowana w pracy etnograficznej zatytułowanej "Wśród kosmatych ludzi".

Ajnowie byli ludem autochtonicznym zamieszkującym na Hokkaido, zostali jednak podbici przez Japończyków, którzy rugowali ich z ziemi i żądali wysokich podatków za zgodę na hodowlę koni, połów ryb, uprawę roli, budowę chat i zabudowań gospodarczych.
Podczas, gdy trwały badania Sieroszewskiego i Piłsudskiego, liczebność Ajnów "czystej krwi" dramatycznie malała na skutek ich asymilowania się i zawierania związków małżeńskich z Japończykami.

Publikacja Sieroszewskiego nie ma charakteru naukowego. Jest relacją z przebiegu badań, w której opisy życia, zwyczajów, wierzeń, ubiorów i wyglądu Ajnów przeplatają się z relacjami ze zbierania okazów miejscowych owadów do buteleczek z cyjankiem potasu, z osobistymi uwagami autora, informacjami na temat relacji z miejscowymi urzędnikami i literackimi opisami miejscowej przyrody, krajobrazów, zachodów i wschodów słońca czy gwałtownego przypływu.

Czytelnik nie może przejść obojętnie obok np. takich popisów literackich autora:
🔰"Z boku na zachodzie za wysokim przylądkiem gasła zorza jak rozsypany złoty proch, rzucając nici wątłej miedzianej poświaty na granie gór, na kłębowiska czarnych lasów i kanty trzcinowych ajnoskich strzech."

Osobne miejsce w tej książce zajmuje opis relacji polskich badaczy z miejscowym naczelnikiem japońskiej policji. Nazwa jego funkcji służbowej w języku Ajnów brzmiała: "Kaku - song - kocio" 😋

Niezapomniane wrażenie zrobił na mnie opis wyglądu jednego z Ajnów "czystej krwi". Był tak obrazowy, że muszę to cudo zacytować w oryginale:
🔰"W życiu swojem nie widziałem jeszcze tak obrośniętego osobnika (...). Broda zaczynała mu się tuż pod oczami; podwiązana brudną szmatą czupryna zwieszała się kosmykami na czoło; z uszu, z nozdrzy wyrastały całe krzaki twardego włosia, pojedyncze włosy sterczały z końca potężnego nosa, rzęsy dorastały rozmiarów brwi a brwi podobne były do ogromnych strzępiastych wąsów. Ręce i nogi pokrywała sierść a z pod rozwartego na piersiach brzostowego kaftana wyglądały rudosiwe niedźwiedzie kłaki. Byłem zachwycony... ."

Pracę Sieroszewskiego czytałam w wersji książkowej, która została wydana w 1938 r. w Warszawie przez Towarzystwo Wydawnicze "Rój". Czytałam i przecierałam oczy ze zdumienia nad zmianami jakie zaszły w polskiej ortografii na przestrzeni ostatnich niespełna stu lat. Patrząc na zapis tego tekstu z dzisiejszej perspektywy nie da się ukryć, że roi się w nim od błędów ortograficznych. Mamy więc tam takie zapisy wyrazów: "żóraw, tłómacz, niema, nakształt, płóczące, odrazu, poco, przezemnie, bronz, przedewszystkim, zrana, zkolei, wtył".
Tak się złożyło, że skończyłam czytać ten utwór akurat w dniu, w którym przypadała osiemdziesiąta rocznica śmierci jego autora.

Książeczka jest malutka i cieniutka, ale niewątpliwie dostarczyła mi mnóstwa różnorodnych informacji, doświadczeń, wrażeń i emocji. Dlatego wystawiam jej najwyższą ocenę.

(9) Wyzwanie czytelnicze LC kwiecień 2025: "Przeczytam książkę, której tytuł, imię lub nazwisko autorki/autora zaczyna się na W".

W 1900r. Wacław Sieroszewski został aresztowany w Warszawie za udział manifestacji pod pomnikiem Adama Mickiewicza. Osadzono go w cytadeli. Spodziewał się najgorszego, czyli ponownego zesłania do Jakucji, gdyż rodzina Sieroszewskich miała bogatą kartotekę w archiwach Ochrany:
🔰"gdzie poczynając od dziada Kajetana, szwoleżera 1812 roku i oficera wojsk "insurgenckich" z 30...

Na Wacława Sieroszewskiego natknąłem się w „Antologii polskiego reportażu XX wieku” wydanej przez wydawnictwo Czarne. Zachwycił mnie tam krótkim acz znakomitym reportażem napisanym w 1903 roku o podróży koleją przez Rosję. Od razu zapragnąłem przeczytać coś jeszcze jego autorstwa. Wybrałem na chybił – trafił „Wśród kosmatych ludzi”.

Jest to zapis jego podróży, którą z Bronisławem Piłsudskim odbył na Hokkaido celem zbadania tamtejszej ludności Ajnów. Badanie te potem opisał i aczkolwiek pojechał w ciekawe, egzotyczne miejsce, poznał zupełnie inną kulturę to jednak przedstawił ją w mało ciekawy sposób. Owszem, z zainteresowaniem przeczytałem kim są Ajnowie, jak żyją, jakie mają zwyczaje, obrzędy, tradycje ale sam styl autora już mnie niestety nie porwał jak poprzednio w antologii. Całość była trochę monotonna, dość powierzchowna, zdecydowanie wymagająca rozwinięcia. Wszystko to bowiem jest dość krótkie, nie za wiele zatem treści można tam było zawrzeć. I tak wyszedł ni to esej, ni to reportaż, ni praca badawcza.

Temat naprawdę ciekawy, jego przedstawienie niestety już nie. Aczkolwiek autorowi dam jeszcze jedną szansę.

Na Wacława Sieroszewskiego natknąłem się w „Antologii polskiego reportażu XX wieku” wydanej przez wydawnictwo Czarne. Zachwycił mnie tam krótkim acz znakomitym reportażem napisanym w 1903 roku o podróży koleją przez Rosję. Od razu zapragnąłem przeczytać coś jeszcze jego autorstwa. Wybrałem na chybił – trafił „Wśród kosmatych ludzi”.

Jest to zapis jego podróży, którą z...

"Wśród kosmatych ludzi" to relacja z ekspedycji, która miała na celu dotarcie do plemienia Ajnów, zbadanie ich życia i kultury. Lud ten charakteryzuje się nadmiernym owłosieniem zarówno u mężczyzn jak i u kobiet.
Wyprawa odbyła się bardzo dawno temu i język opisujący ją jest momentami nieco archaiczny, co według mnie jest zaletą tej krótkiej relacji.
Ogólnie ciekawe doświadczenie. Polecam.

O książce dowiedziałam się podczas lektury "Kwestia ceny" Zygmunta Miłoszewskiego. Autor wykreował jednego z bohaterów książki inspirując się postacią prawdziwego podróżnika.
Tym sposobem zachęcił mnie do przeczytania tego krótkiego reportażu.

"Wśród kosmatych ludzi" to relacja z ekspedycji, która miała na celu dotarcie do plemienia Ajnów, zbadanie ich życia i kultury. Lud ten charakteryzuje się nadmiernym owłosieniem zarówno u mężczyzn jak i u kobiet.
Wyprawa odbyła się bardzo dawno temu i język opisujący ją jest momentami nieco archaiczny, co według mnie jest zaletą tej krótkiej relacji.
Ogólnie ciekawe...

Autentyczna relacja Wacława Sieroszewskiego z wyprawy na japońską wyspę Hokkaido, podjętą w 1903 roku wraz z Bronisławem Piłsudskim. Pozycja przeczytana po lekturze powieści „Akan” Pawła Goźlińskiego, gdzie stanowi przedmiot kilku rozdziałów.
Przede wszystkim autorowi należy się wielki szacunek za sposób podjęcia tematyki jak i za sam pomysł. W końcu Sieroszewski podjął się podróży aby ustrzec się od kolejnego uwięzienia za działalność niepodległościową. Mając doświadczenie w opisie etnograficznym Jakutów poważył się na badania ludu mu całkowicie nieznanego. Dlatego, zapewne mając również na celu pomoc młodszemu koledze zesłańcowi, wystarał się o udział w wyprawie Bronisława Piłsudskiego, znającego zwyczaje i język Ajnów z pobliskiej wyspy Sachalin. Zaakceptował także osobę pomocnika i tłumacza Piłsudskiego, nota bene postać nie występującą w powieści.
Niewątpliwie to, co dziś razi etnografów u Sieroszewskiego, zjednywało mu czytelników. Jego opisy są barwne i plastyczne, pełne życia, wolne od sztywnego języka rozpraw naukowych oraz tysięcy cytowań i przypisów. Autor przedstawia czytelnikom to co najważniejsze w wymierającej już wtedy kulturze Ajnów w sposób budzący dla niej szacunek. Na pewno dziś działania antropometryczne budzą zasadne wątpliwości, jednak nie można czynić z tego powodu zarzutu Sieroszewskiemu, który nie mógł wiedzieć kto i w jakim celu będzie się nimi później posługiwać. Podkreślenia wymaga gotowość posiłkowania się przez naszych badaczy ówczesnymi nowinkami technicznymi ( walki Edisona, kamera) oraz szczerość opisu, obejmująca m.in. takie kwestie jak nagość wśród Ajnów.
Wreszcie nie traktuje Ajnów jako „dzikich” lub stojących na niższym poziomie rozwoju. Swoje wnioski wysnuwa z tego co zobaczył i usłyszał, a nie z prac naukowych innych autorów. A przede wszystkim wraz z Bronisławem Piłsudskim ocalili od zapomnienia kulturę rdzennej ludności zarówno Sachalinu jak i Hokkaido, przybliżając ją jednocześnie czytelnikom.
Jedyna negatywna uwaga dotyczy wydawnictwa. Pobierając opłatę za elektroniczną książkę należy wnieść jakąś wartość dodaną – w tym przypadku aktualizację pisowni, czego oczywiście nie dokonano, oferując po prostu reprint. Nawet Wolne Lektury, korzystając ze starych wersji aktualizują przynajmniej ortografię, czego tu nie uczyniono. Zachęcam zatem do lektury, ale legalne j i darmowej, jak opisano w pierwszej opinii pod tą książką.

Autentyczna relacja Wacława Sieroszewskiego z wyprawy na japońską wyspę Hokkaido, podjętą w 1903 roku wraz z Bronisławem Piłsudskim. Pozycja przeczytana po lekturze powieści „Akan” Pawła Goźlińskiego, gdzie stanowi przedmiot kilku rozdziałów.
Przede wszystkim autorowi należy się wielki szacunek za sposób podjęcia tematyki jak i za sam pomysł. W końcu Sieroszewski podjął...