Nikt Nikomu Nie Tłumaczy. „Świat według Kiepskich” w kulturze

Kiedy dwoje tak wnikliwych obserwatorów polskiej codzienności i nostalgii jak Olga Drenda oraz Jacek Paśnik bierze na warsztat fenomen serialu Świat według Kiepskich, oczekiwania czytelnika automatycznie szybują pod sam sufit kamienicy przy Ćwiartki ¾. Efektem tej współpracy jest książka Nikt Nikomu Nie Tłumaczy, którą oceniam na 6/10. To pozycja wartościowa, ale momentami grzęznąca w teoretycznych rozważaniach, które mogą nieco przytłoczyć fanów poszukujących prostej odpowiedzi na pytanie, dlaczego Ferdynand Kiepski stał się naszym narodowym lustrem.

Autorzy słusznie zauważają, że przygody mieszkańców wrocławskiej kamienicy to nie tylko slapstickowa komedia o piciu piwa Mocny Full, ale przede wszystkim genialna satyra na polską transformację ustrojową. Drenda i Paśnik analizują serial jako zapis lęków, aspiracji i absurdów życia w „dzikim kapitalizmie”. Świat według Kiepskich w ich ujęciu to polska wersja teatru absurdu, gdzie bieda-estetyka lat 90. miesza się z ludową mądrością i surrealizmem. Analiza postaci – od bezrobotnego filozofa Ferdynanda, przez pragmatyczną Halinkę, aż po uosobienie drobnomieszczańskich kompleksów, czyli Mariana Paździocha – jest przeprowadzona z dużą błyskotliwością i kulturoznawczym zacięciem.

Książka świetnie oddaje ewolucję serialu: od wczesnych, niemal punkowych odcinków, po późniejsze, bardziej oniryczne i filozoficzne epizody reżyserowane przez Okiła Khamidowa i Patricka Yokę. Autorzy trafnie punktują, jak serial stał się „bezpiecznym wentylem” dla społeczeństwa, które w krzywym zwierciadle Kiepskich mogło oswoić własne niedostatki.

Skąd zatem tylko „szóstka”? Największym problemem publikacji jest jej momentami zbyt hermetyczny, akademicki język. Czytelnik, który liczył na kopalnię anegdot z planu czy ciekawostek o obsadzie, może poczuć się rozczarowany. Książka to raczej esej socjologiczny niż klasyczna biografia serialu. Niektóre interpretacje wydają się nazbyt naciągane, jakby autorzy za wszelką cenę chcieli dopisać głęboką filozofię do każdego żartu o „pośredniaku”. Brakuje tu nieco lekkości, którą charakteryzuje się sam serial – tekst bywa suchy i przeładowany odniesieniami do teorii kultury, co sprawia, że lektura staje się chwilami nużąca.

Mimo tych mankamentów, Nikt Nikomu Nie Tłumaczy to ważny głos w dyskusji o polskiej popkulturze. Drenda i Paśnik udowadniają, że o „Kiepskich” warto i trzeba rozmawiać poważnie, bo bez zrozumienia Fenomenu Ferdka trudno zrozumieć dzisiejszą Polskę. To pozycja dla tych, którzy chcą spojrzeć na osiedle Kosmonautów nie przez pryzmat śmiechu z puszki, ale przez pryzmat skomplikowanej historii naszych zbiorowych wyobrażeń. Solidna lektura, choć wymagająca od czytelnika sporej cierpliwości do teoretycznych wycieczek.

Kiedy dwoje tak wnikliwych obserwatorów polskiej codzienności i nostalgii jak Olga Drenda oraz Jacek Paśnik bierze na warsztat fenomen serialu Świat według Kiepskich, oczekiwania czytelnika automatycznie szybują pod sam sufit kamienicy przy Ćwiartki ¾. Efektem tej współpracy jest książka Nikt Nikomu Nie Tłumaczy, którą oceniam na 6/10. To pozycja wartościowa, ale momentami...

no i gitara

no i gitara

Ponieważ jestem wielkim miłośnikiem serialu 'Świat według Kiepskich', nie mogłem przegapić tej książki, która jest zbiorem artykułów na temat tego sitcomu pod redakcją Olgi Drendy. No cóż, poziom książki jest nierówny, obok rzeczy ciekawych mamy też artykuły bełkotliwe napisane w mętnym stylu złej humanistyki. Prawdę mówiąc, większość esejów jest nieciekawa, na szczęście kilka się broni.

I tak Mateusz Witkowski w eseju 'Make Kiepscy Głupi Again' przypomina stosunek środowisk kulturalnych do serialu w początkowych latach jego emisji. Najlepiej ilustruje to wypowiedź Jana Nowickiego: „Kiepscy! Nazwać to coś Kiepscy i serwować ludziom, którzy na dodatek cieszą się, oglądając ten kretynizm. Dno! A wszystko dla szmalu.” Z czasem to się mocno zmieniło, doceniono wartość serialu i jego przesłanie.

Ciekawe jest też spostrzeżenie, z artykułu Igora Szyińskiego 'Jesteśmy Kiepscy. Krzywe zwierciadło post-sarmatyzmu a historia zniknięcia pewnego serialu'. Twierdzi on, że w przeciwieństwie do np. 'Klanu' czy 'M jak Miłość' Kiepscy są serialem bez jakichkolwiek ambicji pedagogicznych. No bo przecież nikt nie pragnie żyć jak Ferdek Kiepski, a wielu zazdrości doktorowi Lubiczowi czy Dionizemu Złotopolskiemu. Zatem jeśli przysłowiowy Kowalski wraca do domu po dniu ciężkiej i słabo płatnej pracy, to z większą ochotą oglądnie niechlujnego bezrobotnego pijącego piwsko przed telewizorem niż wymuskanego lekarza czy innego człowieka sukcesu; ci ludzie będą przypominali Kowalskiemu o jego marnej kondycji, a Ferdek wręcz przeciwnie.

Dalej, Kacper Rydzewski w eseju 'To nie jest kraj dla przegrywów' zauważa, że w rodzinie Kiepskich typowy podział ról: mężczyzna-żywiciel pracujący na utrzymanie rodziny i kobieta zajmująca przygotowywaniem posiłków i dbaniem o dom – ów podział jest zaburzony. Ferdek nie pracuje, siedzi na fotelu, pije piwko i wgapia się w telewizor, zaś Halina zarówno zarabia pieniądze jak i dba o wyżywienie i dom. Niemniej spokojnie znosi swój ciężki los. Widać tu dużą różnicę z Paździochową, która stale musztruje swego męża (kultowa scena rozbicia modelu samolotu!). Co ciekawe, kobiety bardziej utożsamiają się z Paździochową, twierdząc, że dobrze robi, krótko trzymając małżonka, a krytykują Kiepską za jej spolegliwość w stosunku do Ferdka.

Znajdziemy w książce jeszcze parę ciekawych spostrzeżeń (np. Ferdek jako typowy Janusz) ale większość esejów była dla mnie nieciekawa, powtarzam zatem: poziom tej pozycji jest mocno nierówny.

Ponieważ jestem wielkim miłośnikiem serialu 'Świat według Kiepskich', nie mogłem przegapić tej książki, która jest zbiorem artykułów na temat tego sitcomu pod redakcją Olgi Drendy. No cóż, poziom książki jest nierówny, obok rzeczy ciekawych mamy też artykuły bełkotliwe napisane w mętnym stylu złej humanistyki. Prawdę mówiąc, większość esejów jest nieciekawa, na szczęście...

świetny projekt!! jasne, można zarzucić nierówny poziom tekstów i to, że pewne spostrzeżenia się powtarzają, ale to podobnie tak jak w "świecie według kiepskich" - odcinki są nierówne, a pewne teksty są powtarzalne, niemniej fajnie, że stworzono takie zbiorowisko różnych perspektyw i każdy może podpatrzeć jak inni przetwarzają rzeczywistość. moim zdaniem przynajmniej kilka tekstów z tego zbioru powinni przeczytać zarówno wszyscy przeciwnicy serialu i ci którzy go nie zrozumieli, jak i wszyscy miłośnicy (czyli chyba można zaokrąglić do całego narodu polskiego).

świetny projekt!! jasne, można zarzucić nierówny poziom tekstów i to, że pewne spostrzeżenia się powtarzają, ale to podobnie tak jak w "świecie według kiepskich" - odcinki są nierówne, a pewne teksty są powtarzalne, niemniej fajnie, że stworzono takie zbiorowisko różnych perspektyw i każdy może podpatrzeć jak inni przetwarzają rzeczywistość. moim zdaniem przynajmniej kilka...

Rewelacyjna antologia! Oceniam na wyrost, bo poziom artykułów bardzo nierówny -- co nie zmienia faktu, że czyta się całość bardzo dobrze i można wynieść z książki dużo dobrych "tejków". Przydałaby się ostrzejsza redakcja/edycja, ale to nie jest duży problem.

Przede wszystkim, książka przekonała mnie, że ŚWK to fenomen i niezwykłe (nieprawdopodobne) dzieło polskiej kultury, które jest tak bogate w znaczenia, że starczy jeszcze na kilka książek.

Rewelacyjna antologia! Oceniam na wyrost, bo poziom artykułów bardzo nierówny -- co nie zmienia faktu, że czyta się całość bardzo dobrze i można wynieść z książki dużo dobrych "tejków". Przydałaby się ostrzejsza redakcja/edycja, ale to nie jest duży problem.

Przede wszystkim, książka przekonała mnie, że ŚWK to fenomen i niezwykłe (nieprawdopodobne) dzieło polskiej kultury,...

Przewspaniały projekt!

Przewspaniały projekt!