Wojciech Rogala

Książka Wojciecha Rogali, Witamy w białej Afryce, to reportaż niezwykle intensywny i niepokojący, który zasługuje na mocne 7/10. Autor zabiera nas w podróż do Republiki Południowej Afryki – kraju, który mimo upadku apartheidu wciąż krwawi, a jego społeczne rany zamiast się zabliźniać, zdają się jątrzyć pod wpływem nowej fali przemocy i nierówności. Głównym tematem reportażu jest los białej mniejszości w RPA, a konkretnie społeczności Afrykanerów, którzy po dekadach dominacji znaleźli się w nowej, brutalnej rzeczywistości. Rogala nie pisze jednak politycznego manifestu. Skupia się na codziennym strachu – na farmach otoczonych drutem kolczastym, na „pladze” brutalnych morderstw (tzw. farm attacks) oraz na powstawaniu białych gett biedy, takich jak niesławne Kleinfontein czy Orania. Autor stawia bolesne pytania: czy dawni prześladowcy stali się dzisiejszymi ofiarami? Jak wygląda sprawiedliwość dziejowa w praktyce? Rogala z ogromną odwagą zagląda w miejsca, o których świat woli zapomnieć, pokazując, że idea „Tęczowego Narodu” Nelsona Mandeli jest w dużej mierze fasadą, za którą kryje się narastający rasizm – tym razem skierowany w drugą stronę – oraz wszechobecna korupcja i rozpad struktur państwowych. Styl Wojciecha Rogali jest tym, co najbardziej przykuwa uwagę. Autor unika taniej sensacji, choć tematy, które porusza, same w sobie są wstrząsające. Pisze w sposób surowy, niemal dokumentalny, pozwalając faktom i głosom swoich rozmówców wybrzmieć z pełną mocą. Nie narzuca czytelnikowi gotowych ocen; zamiast tego konstruuje gęstą sieć relacji, która zmusza do samodzielnego myślenia. W tekście czuć napięcie – Rogala umiejętnie buduje atmosferę duszności i zagrożenia. Jego opisy krajobrazu Afryki są piękne, ale zawsze podszyte lękiem. Autor ma rzadki dar wyłapywania detali: wyglądu bramy wjazdowej na farmę, sposobu, w jaki jego rozmówcy trzymają broń, czy smutku w oczach dzieci dorastających w obozach dla bezdomnych białych. Ta plastyczność języka sprawia, że reportaż czyta się jak mroczny thriller polityczny. Nota siedem odzwierciedla wysoką jakość merytoryczną, ale też pewną barierę, jaką stawia ta lektura. Momentami narracja staje się tak ciężka od nagromadzenia opisów przemocy, że wymaga od czytelnika robienia przerw. Brakuje tu może nieco szerszego kontekstu historycznego dla osób mniej zorientowanych w zawiłościach południowoafrykańskiej polityki, co sprawia, że niektóre wątki mogą wydawać się wyrwane z kontekstu. „W białej Afryce słońce świeci tak samo, ale cienie wydają się znacznie dłuższe i groźniejsze niż gdziekolwiek indziej”. Witamy w białej Afryce to książka ważna i niewygodna. Wojciech Rogala wykonał kawał świetnej reporterskiej roboty, odzierając RPA z turystycznych złudzeń. To lektura dla ludzi o mocnych nerwach, którzy chcą zrozumieć, że historia rzadko kończy się prostym „żyli długo i szczęśliwie”.