Książki popularnonaukowe – 10 pozycji, które warto przeczytać

Książki popularnonaukowe, które warto przeczytać

1. „Statystycznie rzecz biorąc, czyli ile trzeba zjeść czekolady, żeby dostać Nobla”, Janina Bąk

„Jestem bardzo dumna!” (mama Janiny), „Nareszcie! W życiu nie czekałem tyle na żadną książkę…” (redaktor Janiny), „Janina napisała książkę o statystyce. Kup ją!” (Paweł Tkaczyk, strateg marki, uważany za najlepszego polskiego specjalistę od storytellingu i technik perswazyjnych, co widać po powyżej recenzji) – to tylko niektóre z wypowiedzi umieszczonych na skrzydełku okładki dzieła Janiny Bąk i zachęcających do zaopatrzenia się właśnie w tę publikację. Są pełne humoru, podobnie jak i sama książka.

Janina Bąk przez pięć lat wykładała statystykę na Trinity College w Dublinie, obecnie prowadzi szkolenia i kreatywne akcje marketingowe, bierze udział w wystąpieniach publicznych (występowała m.in. na konferencji organizowanej przez słynne TEDx). Oprócz tego prowadzi blog, napisała również wspomnianą wyżej książkę, poświęconą statystyce. A statystykę część osób może i lubi, ale zapewne większość się jej jednak boi. Bąk przekonuje, że „matematyczne głąby nie istnieją”. Jak jednak zaznacza w swojej książce:

Zdecydowanie nie! Janina odpowiada czytelnikom i czytelniczkom na wiele pytań związanych ze statystyką. W książce pojawiają się takie tematy rozważań, jak: Czy naukowcy są jak żony i nigdy się nie mylą? Czy 117% Polaków może się mylić? Czy da się zmierzyć szczęście linijką?

„Statystycznie rzecz biorąc” otrzymało od użytkowników serwisu lubimyczytać.pl średnią ocen 6,7/10. Jak napisał o książce czytelnik mateusz_dyr:

2. „Factfulness” Hans Rosling

W książce Janiny Bąk znajdziecie również i jego nazwisko – Hans Rosling był popularyzatorem wiedzy opartej (jak można się domyślać, patrząc na tytuł jego książki) na faktach. Ten profesor zdrowia publicznego przez lata pracował w Afryce (badając tam ogniska choroby Konzo), a także m.in. w Instytucie Karolinska w Sztokholmie. Razem z synem i synową pozostaje on też twórcą oprogramowania Trendalyzer, promującego obraz świata, oparty na faktach, a nie stereotypach. A stereotypy w książce Roslinga są ważne, jej podtytuł brzmi bowiem: „Dlaczego świat jest lepszy, niż myślimy, czyli jak stereotypy zastąpić realną wiedzą”. Ale o czym konkretnie jest ta publikacja? Rosling stara się dowieść, za pomocą twardych danych naukowych i statystyki, że rzeczywistość wcale nie jest taka zła, jak można by przypuszczać po wysłuchaniu czy obejrzeniu różnego rodzaju wiadomości. Ludzkość, z naukowcami włącznie, zbyt często uprawia bowiem czarnowidztwo, a badacze nierzadko źle odpowiadają na pytania dotyczące przewidywanej długości życia czy dzietności właśnie z powodu tego niezbyt optymistycznego postrzegania rzeczywistości. Tymczasem Rosling, powołując się na konkretne dane (ciekawostek w książce jest mnóstwo) dowodzi, że „świat jest lepszy niż myślimy”. Jak pisze autor:

Użytkownicy lubimyczytać.pl przyznali książce średnią ocenę 8/10. Czytelnik Yenessys tak się o niej wypowiedział:

3. „Sapiens. Od zwierząt do bogów”, Yuval Noah Harari

Yuval Noah Harari swoimi książkami popularnonaukowymi podbił listy bestsellerów: czytelniczymi hitami były dwie pozycje jego autorstwa: „21 lekcji na XXI wiek” i „Sapiens. Od zwierząt do bogów”. W drugiej z nich pochodzący z Izraela twórca stara się (naukowo) wyjaśnić, jak to się stało, że to akurat ludzie, spośród wszystkich stworzeń na Ziemi, wzięli ją w posiadanie i zaczęli dominować nad innymi gatunkami. Jak to możliwe, że 100 tys. lat temu walczyliśmy o przetrwanie, rywalizując z innymi – silniejszymi i większymi – istotami i wszechmocną naturą? Dlaczego, skoro wcale nie jesteśmy najwięksi i najsilniejsi, to właśnie my – homo sapiens – z czasem zaczęliśmy próbować tę naturę okiełznać? Czy dla człowieka „nienaturalne” są związki homoseksualne, a patriarchat wyrasta właśnie „z natury”?

W „Sapiens…” autor książki pisze o człowieku, biorąc pod uwagę kontekst biologiczny, kulturowy, historyczny. Harari przedstawia dzieje ludzkości od czasów ukrywania się w jaskiniach do współczesności – latania w kosmos i leczenia wielu chorób, które dawniej wydawały się nie do pokonania.

Książka ma ponad 500 stron, jednak najwyraźniej to czytelników i czytelniczek do niej nie zniechęca – w serwisie lubimyczytać.pl otrzymała ocenę 8,3/10. Jak napisała o „Sapiens…” użytkowniczka MarrtiniGaj:

4. „Cesarz wszech chorób. Biografia raka” Siddhartha Mukherjee

Siddhartha Mukherjee jest amerykańskim onkologiem, który postanowił napisać książkę związaną z dziedziną medycyny, którą sam się zajmuje, a jednocześnie poruszającą temat, którego homo sapiens, mimo swoich wielu osiągnięć, wciąż bardzo się obawiają – choroby, a konkretnie – raka. „Cesarz wszech chorób…” opowiada o swoim „głównym bohaterze” od samego początku – od starożytności, przez średniowiecze, po współczesność. Choć o starożytności jest w książce „słów tylko parę”, ponieważ nikt o nowotworach nic wtedy nie wiedział, a zgony z ich powodu (także w czasach późniejszych) kwalifikowano inaczej. Co ważne, książka nie jest napisana z perspektywy pacjenta, nie angażuje więc czytelnika lub czytelniczki tak bardzo emocjonalnie, bardziej zaciekawia. Mukherjee z perspektywy lekarza opisuje, jak mozolna praca towarzyszyła – i nadal towarzyszy – kolejnym odkryciom związanym z leczeniem nowotworów. Co pocieszające, w przypadku niektórych z rodzajów raka medycyna wypracowała już potężne narzędzia do walki z nimi, ale w innych nadal trzeba wiele zdziałać. Jak pisze autor:

W serwisie lubimyczytać.pl książkę oceniono na 8,4/10. Jak napisał o niej użytkownik Kiyoshiee:

5. „Trupia farma”, Bill Bass

Bass jest amerykańskim antropologiem sądowym, który zasłynął badaniami nad rozkładem ludzkich ciał. To także pomysłodawca i założyciel Ośrodka Antropologii Sądowej Uniwersytetu Tennessee, znanego bardziej jako Trupia Farma. Co ciekawe, nazwę tę spopularyzowała autorka kryminałów Patricia Cornwell, która napisała o stworzonym przez Bassa miejscu w swojej powieści właśnie pod tytułem „Trupia farma”. Antropolog dziękował później pisarce, że przyczyniła się do rozpropagowania idei oddawania zwłok dla dobra nauki. Sam Bass w swojej „Trupiej farmie” (z podtytułem: „Sekrety legendarnego laboratorium sądowego, gdzie zmarli opowiadają swoje historie”) wspomina, że nie wie, czy sam zdecydowałby się na to, by po śmierci oddać ciało do celów naukowych. Specjalista przez wiele lat współpracował z policją przy rozwiązywaniu spraw morderstw (i nie tylko). W trakcie tej pracy zauważył, że brakuje badań, które mogłyby określić, jak przebiega proces gnicia ciał w środowisku naturalnym. W 1981 roku założył więc „trupią farmę” w Knoxville. „Farma” jest zróżnicowanym terenem, na którym ciała są albo zakopane, albo pozostawione na powierzchni, zanurzone w wodzie lub pozostawione we wrakach samochodów. Wszystko po to, by móc jak najlepiej zbadać przebieg procesu rozkładu zwłok w ściśle określonych warunkach. W publikacji Bill Bass pisze o tej fascynującej, a jednocześnie przerażającej dla dużej części osób pracy.

Użytkownicy lubimyczytać.pl przyznali książce średnią ocen 7,7/10, a jak napisała o niej użytkowniczka Manateka:

6. „Nie jesteś sam w domu”, Rob Dunn

Rob Dunn jest biologiem, profesorem North Carolina State University. Jego artykuły popularnonaukowe były drukowane m.in. na łamach „BBC Wildlife” i „National Geographic”. Dunn, podobnie jak wspomniany wcześniej Bass, napisał książkę na temat, który jednocześnie fascynuje, ale i trochę budzi grozę. Nieprzyjemnie jest bowiem uświadomić sobie, że w czasie, kiedy śpimy, pracujemy czy czytamy ten artykuł, chodzi sobie po nas (i w nas) niemało różnych, niedostrzegalnych gołym okiem stworzeń. W książce o wiele mówiącym tytule „Nie jesteś sam w domu”, Dunn opisuje „ekosystem ludzkiego domostwa”, czyli to, co żyje wokół nas (w naszym mieszkaniu), jak i dosłownie na nas (stworzenia, dla których ciało człowieka jest domem). To, o czym pisze Dunn, pozwala zrozumieć, jak ludzkie interakcje z żywymi istotami, zamieszkującymi konkretne miejsca, przedmioty w domu, wpływają nie tylko na nasze zdrowie, ale i samopoczucie. Dzięki tej książce dowiesz się, z kim dzielisz przestrzeń życiową (choć wydawca nie zaleca czytania tej publikacji przed snem!). Tak do końca nie ma się jednak czego bać, bo, jak pisze użytkownik lubimyczytać.pl, Kerszi:

W naszym serwisie książka otrzymała średnią ocen 7,6/10.

7. „Pobudzeni. Skąd się wzięły hormony i jak kontrolują praktycznie wszystko”, Randi Hutter Epstein

Dlaczego w ostatnim czasie gorzej się czujesz? Nagle przybierasz lub tracisz na wadze, a może nie potrafisz się na niczym skupić? Część czytelników i czytelniczek, którym nie raz w ostatnim czasie było dane odwiedzić endokrynologa, od razu skojarzy zapewne te pytania z hormonami. To właśnie im Randi Hutter Epstein, dziennikarka medyczna, wykładowczyni na Uniwersytecie Yale i Uniwersytecie Columbia poświęciła swoją książkę „Pobudzeni. Skąd się wzięły hormony i jak kontrolują właściwie wszystko”. To od hormonów w dużej mierze zależy nie tylko nasz nastrój czy przebieg procesu dojrzewania, ale i metabolizm, ochota (lub jej brak) na seks, funkcjonowanie układu odpornościowego czy jakość snu. „Pobudzeni” to nie tylko książka zawierająca opisy badań, ale również pełna anegdot i bohaterów, dzięki którym obecnie endokrynologia jest obecnie w takim, a nie innym miejscu. Do tych bohaterów należą: studentka medycyny, która 20 lat później odkrywa hormon hCg, matka, która używała przysadek mózgowych zmarłych osób, by za pomocą zawartego w nich hormonu wzrostu leczyć swojego syna oraz medyk, który uważał, że na lepsze libido zadziała… wazektomia.

Książka Randi Hutter Epstein spodobała się użytkownikom lubimyczytać.pl, którzy przyznali jej średnią ocenę 7,3/10. Jak napisała o publikacji w jej oficjalnej recenzji czytelniczka Z_blyskiem_w_oku:

8. „Patolodzy. Panie doktorze, czy to rak?”, Paulina Łopatniuk

Paulina Łopatniuk jest lekarką, patomorfolożką. Wbrew powszechnemu przekonaniu nie zajmuje się tylko badaniem zwłok, a właściwie – przede wszystkim nie badaniem zwłok. Patomorfolog bada tkanki i narządy, dlatego to właśnie temu lekarzowi zawdzięczamy m.in. wyniki badań histologicznych. Łopatniuk jest również autorką bloga Patolodzy na klatce, którego prowadzi do lat. Sformułowania „patolodzy na klatce” – błędnie oczywiście! – użyto kiedyś na kartce, umieszczonej w jednej z klatek w bloku mieszkalnym. W ogłoszeniu, którego treść możemy znaleźć na blogu Łopatniuk, ostrzegano, by nie wpuszczać „patologów na klatkę”, bo „nocują tu, siusiają i piją na piętrach. Mogą robić napady”. Sięgając po książkę Łopatniuk można się jednak przekonać, że zainteresowania patologów są zgoła inne. W publikacji autorka pisze m.in. o tym, jak zabija rak (i czym różni się od nowotworu), a także odpowiada na pytania o to, czy można mieć zęby w jajniku, wyjaśnia, czym jest tzw. choroba kominiarzy, dlaczego jeden bliźniak czasem „zjada” drugiego jeszcze w łonie matki. Dowiemy się również, co kryje się pod terminem „efekt Matyldy” i poznamy badaczki zasłużone dla niejednej dziedziny medycyny.

Użytkownicy lubimyczytać.pl ocenili książkę na 6,5/10. Jak napisała w oficjalnej recenzji książki użytkowniczka krosciucha:

9. „Noc sów”, Jacek Karczewski

Nauka to nie tylko fizyka, matematyka czy medycyna, ale również nauki przyrodnicze. Na rynku część książek popularnonaukowych stanowią więc te poświęcone roślinom, zwierzętom. Jeśli chodzi o te ostatnie, warto zatrzymać się przy „Nocy sów” Jacka Karczewskiego. Karczewski jest przyrodnikiem, ma na swoim koncie również książkę „Jej wysokość gęś. Opowieści o ptakach” oraz większość publikacji Ptaków Polskich – stowarzyszenia, z którym związany jest od początku (jako jego współzałożyciel). W „Nocy sów” autor zdradza czytelnikom i czytelniczkom tajemnice związane z tajemniczymi „królowymi nocy”. Czy sowy rzeczywiście widzą w kompletnych ciemnościach? Czy Hedwiga, towarzyszka Harry’ego Pottera, w rzeczywistości mogłaby być jego przyjaciółką, skoro sowy śnieżne zdecydowanie wolą nomadyczny styl życia? Podobno sowy wpełzały do grobów naszych przodków, towarzyszyły wiedźmom na miotłach. Chyba każdy potrafi je rozpoznać, ale zdecydowanie mniej osób widziało sowę na żywo, a jeszcze skromniejsze jest grono tych, którzy „coś więcej o tych ptakach wiedzą”. Jeśli nadal zastanawiacie się, czy dołączyć do grona sowich wtajemniczonych, przeczytajcie, jak Jacek Karczewski pisze o sposobie, w jaki jedzą sowy:

Książka „Noc sów” uzyskała w serwisie lubimyczytać.pl średnią ocen 7,9/10. Jak przewrotnie napisał o niej użytkownik Jarosław Rubin:

10. „Patyki, badyle” Urszula Zajączkowska

Książka Urszuli Zajączkowskiej „Patyki, badyle” otrzymała w 2019 roku Złotą Różę dla najlepszej książki popularnonaukowej – to wyróżnienie przyznawane od kilkunastu lat na Festiwalu Nauki w Warszawie. Zajączkowska jest i naukowczynią, i artystką. Pracuje w Zakładzie Botaniki Leśnej SGGW, gdzie bada autonomię roślin, ich wzrost, ruchy, umieranie. To również performerka, autorka felietonów, poetka. Większość z nas zazwyczaj nie przygląda się roślinom, chyba że kwiatom, którymi postanowiliśmy ozdobić stół albo niezwykłym okazom, których w Polsce brak, a które widujemy podczas egzotycznych wakacji. Zajączkowska obserwuje natomiast rośliny na co dzień i swoją wiedzą dzieli się z czytelnikami i czytelniczkami. Dzięki niej poznajemy odpowiedzi na pytania: Jak wiatr wpływa na korony drzew? Jak poruszają się pędy dyni i mięty i czy wpływa na nie Księżyc? W jaki sposób u roślin goją się rany? Jak dochodzi do deformacji rośliny? Autorka opisuje swoisty język roślin, ukryty w ich łodygach, liściach, korzeniach.

Książka otrzymała w serwisie lubimyczytać.pl średnią ocenę 7,6/10. Tak napisała o niej użytkowniczka HikaruOyama:

Książek popularnonaukowych ukazuje się na rynku wydawniczym niemało – w naszych propozycjach wymieniliśmy tylko 10 z nich. Jakie pozycje dodalibyście do tej listy? Czekamy na nie w komentarzach!

[as]