lubimyczytać
Wokół książki
Varia
Dziś Światowy Dzień Kota. Najlepsze książki z kocimi bohaterami

Dziś Światowy Dzień Kota. Najlepsze książki z kocimi bohaterami

17.02.2025

Od 2006 roku 17. dzień lutego oznacza obchody Światowego Dnia Kota. Święta, którego celem jest między innymi podkreślenie znaczenie kotów w życiu człowieka. Nie do przecenienia jest również ich rola w literaturze. Wybieramy najlepsze książki, które nie istniałyby bez kociego bohatera.

Dziś Światowy Dzień Kota. Najlepsze książki z kocimi bohaterami

Lubimyczytać

Gdyby tylko mogły, ogłosiły by pewnie, że podobne święto obchodzą codziennie. Koty. Uważni obserwatorzy rzeczywistości, wymagający partnerzy człowieka i, jak pisał Jerzy Pilch, „królewskie przykłady istnienia spełnionego”. A także – no właśnie – nieprzerwana inspiracja dla twórców i stali bywalcy na kartach książek.

Raz jeszcze oddajmy głos Pilchowi:

Po paru latach, jakie od dnia stworzenia przeszły, dziś już jasno widać, że Panu Bogu poza kotami nic się do końca nie udało. Koty są stworzeniami skończonymi, reszta świata, łącznie z psami, jest wadliwa. Taki jest obiektywny stan rzeczy i daremnie jest, i nie należy nań się uskarżać.

Jerzy Pilch, „Bezpowrotnie utracona leworęczność”

Bohumil Hrabal, jeden z najwybitniejszych czeskich pisarzy, porównywał je tymczasem do istot boskich: „Zbawiony zostanę tylko dzięki miłości do kocurów, chociaż każdego dnia najchętniej bym je zastrzelił, ale kto nie chciałby zastrzelić Boga, gdyby Go można było trafić”.

Celebrujmy więc ich istnienie. Również w świecie książek.

Koty w literaturze

Poniżej znajdziecie listę literackich dzieł, w których obecność kotów ma niezwykle istotne – by nie powiedzieć: fundamentalne – znaczenie.

„Mistrz i Małgorzata”, Michaił Bułhakow

– To wódka? – słabym głosem zapytała Małgorzata. (...)

– Na litość boską, królowo – zachrypiał – czy ośmieliłbym się nalać damie wódki? To czysty spirytus.

Trudno o bardziej charakterystyczny cytat z największej powieści Michaiła Bułhakowa. Zdanie wypowiedziane przez kota Behemota jak rzadko które kojarzy nam się z dziełem życia rosyjskiego pisarza – pisanego przez dwanaście lat i ukończonego na zaledwie kilkanaście dni przed śmiercią artysty. Książka zdobyła niezwykłe uznanie również w Polsce. Jako dowód przypomnijmy, że w rankingu czytelników i ekspertów „Rzeczypospolitej” w 1999 roku „Mistrz i Małgorzata” została uznana za najważniejszą powieść XX wieku.

Behemot to bez wątpienia jedna z najważniejszych postaci świata wykreowanego przez Bułhakowa. Inteligentny, zabawny, ironiczny, chodzący na dwóch łapach kocur pozostaje ulubieńcem czytelników. I nic dziwnego. Zwłaszcza jeśli prześledzimy listę wyjątkowych zdań, które rosyjski mistrz włożył w usta bohatera.

„Nie wiadomo, dlaczego wszyscy mówią do kotów »ty«, choć jako żywo żaden kot nigdy z nikim nie pił bruderszaftu”, dziwi się Behemot, ów osobliwy kot – czarny jak smoła i wielki jak wieprz, miłośnik gry w szachy i picia wódki.

„Kafka nad morzem”, Haruki Murakami

Tytułowy piętnastoletni Kafka ucieka z domu przed klątwą ojca i udaje się na wyspę Shikoku, gdzie, niezależnie od chłopca, zmierza też starszy pan Nakata, który potrafi rozmawiać z kotami. Ku wyspie podąża również młody kierowca ze słabością do hawajskich koszul. Gdy ojciec Kafki zostaje zamordowany, trojga bohaterów zaczyna poszukiwać policja.

Koty stanowią esencję drugiej części opowiadania Harukiego Murakamiego, w której poznajemy losy Satoru Nakaty. Po tragicznym wypadku, w wyniku którego nabywa umiejętność rozmowy z kotami, mężczyzna, niegdyś ceniony i uważany za zdolnego, staje się czarną owcą swej rodziny.

W powieści japońskiego pisarza to Nakata prowadzi filozoficzne dysputy z kotką Mimi, uwielbiającą opery Pucciniego, i kocurem Kawamurą. W opowieści – chciałoby się powiedzieć: jak to u Murakamiego – rzeczywistość miesza się z sennym marzeniem, a lektura wymaga od nas uwagi.

Bohaterowie „Kafki nad morzem” trafiają do osobliwej biblioteki, w które czas się zatrzymał i którą nocami odwiedza duch młodej dziewczyny w niebieskiej sukience.

„Alicja w Krainie Czarów”, Lewis Caroll

„Alicja w Krainie Czarów” – powieść klasyczna i ponadczasowa, znana zarówno najmłodszym, jak i starszym pokoleniom. W opowieści Lewis Caroll zachowuje logikę snu, za pomocą którego przedstawia historię Alicji. Tak oto pozycja pełna jest absurdów, groteski i przejawów wyjątkowej wyobraźni brytyjskiego pisarza.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych – i najbardziej tajemniczych! – bohaterów w „Alicji w Krainie Czarów” pozostaje Kot z Cheshire, posiadający umiejętność pojawiania się i znikania. Charakterystyczną cechą Kota-Dziwaka jest jego uśmiech, zwykle znikający jako ostatni.

Powieść Carolla pozostaje pozycją, do której z całą pewnością warto powracać. Mnogość ukrytych znaczeń i zawartych w książce nawiązań powoduje, że za każdym kolejnym razem czytelnik może znaleźć w niej coś nowego.

„Kot w stanie czystym”, Terry Pratchett, Gray Jolliffe

„Kot w stanie czystym” to dość cienka, bo ledwie 116-stronicowa książeczka, w której angielski pisarz Terry Pratchett zastanawia się nad domowymi obyczajami kotów.

W pozycji okraszonej ilustracjami Graya Jolliffe'a przedstawiono Prawdziwego Kota, za pomocą którego artysta analizuje najbardziej typowe zachowania tych czworonogów. Wszystko z dawką charakterystycznego dla Pratchetta humoru.

Z książki dowiecie się, dlaczego zwierzęta te nigdy nie jedzą z oznaczonych dla nich miseczek, nigdy nie noszą obroży przeciw pchłom, nie pojawiają się na kartkach urodzinowych, ani nie gonią za niczym, co ma w środku dzwoneczek.

Koty mają sposoby, by być tu od zawsze, nawet jeśli dopiero co się pojawiły. Poruszają się we własnym, osobistym rytmie czasu. Zachowują się tak, jakby ludzki świat był tym, w którym akurat przypadkiem się zatrzymały w drodze do czegoś, być może o wiele ciekawszego

Terry Pratchett, „Kot w stanie czystym”

„Czarny Kot”, Edgar Allan Poe

Krótka nowela autorstwa Edgara Allana Poe, klasycznego już twórcy literatury grozy, po raz pierwszy opublikowana w sierpniu 1843 roku na łamach „The Saturday Evening Post”. Utwór to psychologiczne studium winy, w którym morderca starannie ukrywa swoją zbrodnię, przekonany, że pozostanie bezkarny. Ta wychodzi jednak na jaw.

Prześladowany przez pełne poczucia winy wizje narrator załamuje się i ujawnia, co zrobił. Zmierzanie ku szaleństwu podsycane jest alkoholem, co jest klasycznym motywem w twórczości Poe. Pisarz był znany z silnego psychologizmu postaci oraz makabrycznych, nierzadko surrealistycznych opisów zbrodni.

Narrator noweli i tytułowy kot są sobie wyjątkowo bliscy. Przyjaźń kończy się jednak, gdy pan zwierzęcia popada w alkoholizm. Pewnej nocy, kiedy wraca do domu pijany, kot stara się go unikać. Ten próbuje go złapać. Przestraszone zwierzę gryzie pana, a ten, w nagłym napadzie szału chwyta go i wyciągniętym z kieszeni nożem wydłubuje kotu oko. Pewnego razu bierze zwierzę na zewnątrz i wiesza go na drzewie. Od tego czasu bohatera prześladują upiorne wizje, pogłębiane przez alkoholizm.

„Harry Potter”, J.K. Rowling

Seria o Szkole Magii i Czarodziejstwa w Hogwarcie obfituje w kocich bohaterów. Znajdziemy w niej choćby koty Arabelli Figgs, czworonoga Dolores Umbridge czy wreszcie kotkę, w którą zmieniała się profesor Minerwa McGonagall.

Dwoje z nich najsilniej zapadło jednak w pamięć fanom opowieści o Harrym Potterze. Mowa, rzecz jasna, o Pani Norris i Krzywołapie.

„To był albo bardzo duży kot, albo całkiem mały tygrys” – zauważył Harry, gdy po raz pierwszy spotkał Krzywołapa, rudego kota Hermiony Granger. Poznajemy go w trzeciej części serii i dowiadujemy się, że był on zwierzęciem o krzywych nogach, „niezbyt zachęcającej minie” i spłaszczonym pyszczku, „jakby w pełnym biegu trafił w jakiś mur”.

Nie sposób zapomnieć też o Pani Norris, kotce woźnego Argusa Filcha, która krążyła po zamku przez wszystkie siedem części. Nierzadko wspierała też swojego pana w obowiązkach. „(...)kościste, bure stworzenie o wypukłych, płonących oczach, podobnie zresztą jak sam Filch. Zwykle patrolowała samotnie korytarze. Wystarczyło złamać jakiś przepis, zrobić coś nie tak jak należy, a kocica natychmiast wzywała Filcha, który sapiąc, pojawiał się po kilku sekundach”, czytamy w pierwszej części przygód Harry’ego Pottera, „Kamieniu Filozoficznym".

„O kotach”, Charles Bukowski

„Kot to piękny diabeł”, pisze jeden z najbarwniejszych pisarzy amerykańskich XX wieku. W zbiorze Bukowski z surowością, ale i niezwykłą czułością przygląda się swej relacji z ukochanymi zwierzętami.

W książce autorstwa zwykle dość chłodnego w swych ocenach artysty odnajdziemy wrażliwość, łagodność, a nawet: podziw. „Kot jest wyłącznie SOBĄ”, pisze Charles Bukowski. „To dlatego nie odpuści nieszczęsnemu ptakowi, jak go już dopadnie. Reprezentuje potężne siły ŻYCIA, które nie odpuszczają”.

Pisarz, w twóczości którego roi się od wszelkiej maści życiowych wykolejeńców i brudu, który miłość przyrównywał do defekacji, o kotach opowiada z miłością i przejęciem.

Jakie książki widzielibyście w naszym zestawieniu? Czekamy na wasze komentarze!

Tekst po raz pierwszy ukazał się w lutym 2022 roku.