-
Patronat LC -
Patronat LC
Obrazy, które niosą ukojenie – o książkach z ilustracjami
Są ludzie, którym trudno dziś zliczyć, jak wiele seriali i filmów obejrzeli w trakcie (i dzięki) pandemii. Inni z kolei w tym samym czasie przeczytali mnóstwo odkładanych na wieczne potem pozycji. A ja zakochałam się w książkach z obrazkami.
lubimyczytać.pl
Poważnie. Jak dziecko. Tyle tylko, że teraz ta miłość jest dojrzalsza, bo świadoma wagi ilustracji i tego wszystkiego, co niejeden rysunek, obraz czy zdjęcie mogą nam – czytelnikom – dać.
Zielono mi
Właściwie nie pamiętam, kiedy zaczęła się ta moja pandemiczna ucieczka w obraz. Ale zapewne uruchomił ją strach przed niewiadomą. Któregoś dnia złapałam się na tym, że czytam jak co dzień, tyle że, choć oczy biegają po literach, to całość nijak nie składa się w wyrazy, a te nie chcą tworzyć zdań – nie ma treści, nic, pustka. Równie dobrze jednak mogło się to stać, gdy rząd przed ponad rokiem, zapewne też w strachu przed pandemiczną niewiadomą, zakazał wstępu do lasów. Już wówczas wydawało się to absurdalne, dziś absurd jedynie rośnie do kwadratu, jeśli nie do sześcianu.
Jak bowiem świat światem, zieloność jest od tego, by nas uspokajać, by koić nerwy, przywracać równowagę i zdrowie. A czegóż bardziej nam było trzeba, gdy okazało się, że efekt motyla powstał po tym, jak ktoś na targu w Wuhan zjadł zupę z nietoperza, a potem pół Europy musiało przywoływać windę łokciem? Żarty żartami, ale o zbawiennym wpływie przyrody na ludzki organizm w niejednej książce można przeczytać, że przywołam choćby pierwszą z brzegu, tę pod tytułem: „Shinrin yoku. Japońska sztuka czerpania mocy z przyrody”. Pochodzący z Hiszpanii autorzy, Hector Garcia i Francesc Miralles, piszą w niej nie tylko o tym, jak wspaniale wpływają na człowieka tytułowe kąpiele leśne, ale przytaczają też badania, dzięki którym możemy się dowiedzieć, że gdy nie ma wokół nas wystarczająco dużo naturalnej zieloności, pomogą i kwiaty doniczkowe, i film dokumentalny o lesie, i – wiadomo – książka ze zdjęciami.
I tak wydobyłam z niebytu album „Lasy tropikalne świata” Ruperta O. Matthewsa. To była jedna z pierwszych publikacji, które kupiłam sobie sama jako nastolatka. Swego czasu mogłam ją oglądać godzinami. I to mimo wielkiego zdziwienia rodziców, graniczącego chyba nawet z niesmakiem, że po co mi (prawie dorosłej!) książka, w której niemal nic nie jest napisane, są właściwie same zdjęcia. Ewidentnie wychowano mnie w kulcie słowa, a nie obrazu. Może teraz to sobie jakoś równoważę? Czas pokazał sporą wartość „Lasów tropikalnych świata”. Przynajmniej dla mnie. W pandemii koronawirusa nawet zdjęcia dzikiego kota w tym albumie były kojące.
A jeśli chodzi o idiotyczny zakaz wstępu do lasów, to najlepszym na niego antidotum okazało się „Sekretne życie drzew” niemieckiego leśnika Petera Wohllebena. Pamiętacie, jak kilka lat temu ta książka (nie tylko w Polsce zresztą) stała się bestsellerem? I choć pierwotnie była niedużą książeczką do poczytania, to Wydawnictwo Otwarte błyskawicznie oddało w ręce czytelników wersję ilustrowaną, a w niej 60 fotografii polskich lasów. To dla mnie jeden z dowodów na to, jak bardzo i nam, dorosłym, potrzebne są w książce zdjęcia, obrazy, rysunki. Z tej potrzeby wcale nie wyrasta się z wiekiem, może się ona jedynie przekształcać, zmniejszać czy zwiększać. U mnie w dziwnym pandemicznym czasie urosła. I to wspaniale, bo w niejednym gorszym momencie obrazy w książkach trzymały mnie w pionie.
Sztuka na wagę złota
À propos obrazów, to do dziś żałuję, że nie wzięłam udziału w tej fantastycznej globalnej zabawie, którą na początku pandemii zainicjowało kilka znanych muzeów, a która polegała na tym, by za pomocą domowych sprzętów odtworzyć w lockdownie wybrane znane dzieło sztuki. Ileż przy tym musiało być radości! Ile kombinowania! Słowem - wszystkiego, co tak wybornie dopieszcza mózg. Zgapiłam się. Trudno. Oby drugiej szansy nie było, zwłaszcza gdyby jej korzenie miały tkwić w jakimś wirusie.
Ratowałam się więc podczas lockdownu licznymi albumami o sztuce (skoro nie można iść do muzeum, trzeba znaleźć muzeum na domowym regale z książkami) oraz „Historią piękna” i „Historią brzydoty” Umberto Eco – nieco podczytując, lecz bardziej skupiając się na dziełach sztuki, których reprodukcje możemy podziwiać w obu książkach włoskiego autora. I gdyby jeszcze zdarzyła się kolejna fala tej zarazy, gdyby ktoś – jak ja – chciał szukać ukojenia w ilustrowanych publikacjach, to (skąd wiedzieliście?) „Historia piękna” jak najbardziej w tym pomoże, za to „Historii brzydoty” zdecydowanie nie polecam. To nie jest dzieło na nasze nerwy podczas pandemii, podczas wielkiej globalnej niewiadomej. Choć sama w sobie książka Eco jest znakomita, zdecydowanie potrzebuje spokojniejszego czasu na lekturę i kontemplację. Podobnie zresztą jak nie ma sensu raczyć się w dziwnym niepewnym okresie znakomitymi skądinąd zdjęciami fotografów wojennych. Tego typu albumy muszą poczekać aż wszelkie pandemiczne fale się wypłaszczą.
A skoro już Umberto Eco, skoro Włochy, to przyznam, że jednak szerokim łukiem ominęłam stojący na półce tom „Michał Anioł i freski Kaplicy Sykstyńskiej” Robina Richmonda. Bo wystarczy go otworzyć, by w okamgnieniu przenieść się tam, pod to sklepienie, gdzie kilkadziesiąt osób z zadartymi głowami stoi i stoi, i wodzi oczami, i niby nic nie mówi, a jednak szepcze w zachwycie tak bardzo, że raz na kilka minut duchowni muszą ten tłumek uciszać włoskim „silenzio!” na zmianę z angielskim „silence, please”. No więc nie! Powiedziałam stanowcze „nie” albumom związanym z wcześniejszymi podróżami. Bałam się, że lawina wspomnień, gdy niemal nie sposób dokądkolwiek polecieć, może mnie porwać w te rejony, w które lepiej w pandemii się nie wybierać. Bo po co nam z jednego dołu podróż w kolejny?
W chwilach zwątpienia zresztą, nie tylko wyrosłych na koronawirusowym gruncie, fantastycznie sprawdza się „Medytacja dzień po dniu” francuskiego autora Christophe’a André. To 25 lekcji uważnego życia, o tym, jak naprawdę być tu i teraz, a piszę o tej książce w tym miejscu dlatego, że inspiracją, punktem wyjścia dla każdej z opowieści jest dla André konkretne dzieło sztuki. Znajdziecie tu Boscha, Rembrandta, Moneta czy Hoppera. A to, dokąd zaprowadzą autora ich dzieła, naprawdę warte jest sprawdzenia.
Mgnienie
Jednak nie tylko obrazy, nie tylko dzieła sztuki potrafią nieść ukojenie w dziwnym pandemicznym czasie. Albo inaczej: nie tylko obrazy, lecz szerzej pojmowane dzieła sztuki. Jak choćby niejedna książka, o której pisze Edward Brooke-Hitching w „Bibliotece szaleńca” i którą – co dla mnie w tym momencie ważne – możemy też zobaczyć w bogato ilustrowanym wydaniu Rebisu. Dla nas, lubiących czytać, „Biblioteka szaleńca” to gratka sama w sobie, rarytas, wisienka na torcie. Czego tu nie ma! Książki stare i nowe (z plasterków sera – spróbujcie to teraz zapomnieć), ładne i brzydkie, z najróżniejszych stron świata, mniejsze i większe wydawnicze kurioza, rzeczy oprawiane w… a nie, tego nie napiszę, bo miało być o książkach z ilustracjami, które niosą ukojenie. „Bibliotekę szaleńca” polecam – jest nie tylko szalona, ale i ciekawa. Podobnie zresztą jak wcześniejszy tego samego autora „Atlas lądów niebyłych”, który – jak informuje polski podtytuł – traktuje o największych mitach, zmyśleniach i pomyłkach kartografów. Najwspanialsze jest to, iloma przepięknymi starymi mapami i rycinami okraszona jest ta książka. Zawsze byłam nogą z geografii, ale ten świat (może dlatego, że zmyślony i pomylony?) urzeka wprost niesłychanie. I zdaje się chwilami bajką skrojoną dla dorosłych.
Taką bajką, a nierzadko światem, który już nie wróci, zdawało mi się niemal każde zdjęcie z albumu „Ludzie Nowego Jorku: Historie” Brandona Stantona. Przez kilka dobrych lat nie rozumiałam do końca, po co moje drugie życiowe pół kupiło tę książkę. Zrozumiałam, a może nawet bardziej to poczułam, dopiero w pandemii. Nie zliczę już, ile wieczorów spędziłam z tymi migawkami z ulic Nowego Jorku. Z tymi uchwyconymi w locie dziećmi, dorosłymi, seniorami, z tymi ludźmi mniej i bardziej radosnymi, uchwyconymi w konkretnym, mniej lub bardziej istotnym momencie ich życia. Gdy dzień w dzień globalnie ścigaliśmy się z koronawirusem w walce o niejedno życie, te migawki, te mgnienia ze zwykłej codzienności, zdawały się być z zupełnie innego wymiaru. Dawały niesłychany spokój, choć wzmagały też tęsknotę za tym, co zwykliśmy uważać za normalność.
Myślę, a może nawet bardziej czuję, że nieraz jeszcze w najbliższych popandemicznych miesiącach będę sięgać po albumy, które dotąd nierzadko jedynie zagracały nam półki (bo nie jestem jedyna, prawda?) czy po fantastycznie ilustrowane książki. Są takie sytuacje w życiu, gdy obraz naprawdę wart jest więcej niż tysiąc słów.
