cytaty z książek autora "Predrag Matvejević"
Berberowie nie stali się, i nie mogli się stać, ludem morza. Nie mają własnej nazwy wiosła, mają nazwę jego uchwytu - byli wioślarzami na cudzych galerach, chrześcijańskich i muzułmańskich.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Wszyscy przyjęliśmy z arabskiego słowo azymut. (…) Wenecjanie przejęli od Arabów nazwę na arsenał (…). Wszystkie floty na Morzu Śródziemnym a za nimi inne, przyjęły nazwę admirał (amir al-bahr). Cyfry rzymskie zastąpiono arabskimi.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Grecy zaniedbali drogi lądowe i to się na nich zemściło – nie mogli wyjść z czasów antycznych. Rzymianie dzięki swoim drogom opanowali więcej mórz niż Grecy.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Arabscy podróżnicy, może bardziej niż inni, pomagali kartografom. Wierni modlili się pięć razy dziennie, w tym trzy razy – będąc w drodze. Zwracali się w stronę Mekki (…). Modlitwa taka budziła szczególną świadomość geograficzną, która znalazła wyraz również na mapach.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Tam, gdzie pustynia sięga morza, traci ono zapach.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Trudno wytłumaczyć, co nas skłania, by ciągle od nowa układać śródziemnomorską układankę, ponownie ustalać katalog jej składników, sprawdzać, co znaczy każdy z osobna lub ile jest wart jeden w porównaniu z drugim: Europa, Maghreb i Lewant; żydostwo, chrześcijaństwo, islam; Jerozolima, Aleksandria; Konstantynopol; Wenecja; grecka dialektyka, sztuka i demokracja, rzymskie prawo, forum i republika; arabska nauka, prowansalska i katalońska poezja; renesans we Włoszech, Hiszpania w rożnych epokach, porywających i okrutnych, Słowianie Południowi na Adriatyku i tak dalej.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Przekonanie albo lepiej, uczucie, że niebo nad Śródziemnomorzem jest bardziej przeźroczyste i otwarte niż gdzie indziej, sprawiło zapewne, iż przeklina się tu prościej i bardziej bezpośrednio.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Czy temu, kto nie powąchał stępki na statku, niewymytych beczek w karczmie, zjejczałej oliwy, smoły w stoczni, surowej zepsutej ryby w porcie i innych podobnych woni, wolno rozprawiać o Śródziemnomorzu? (…) Ani jedno z tych pytań nie jest wymyślone.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Gdziekolwiek była winorośl i wino, tam kwitły ogłada i sztuka, nie brakowało też szaleństwa i poezji.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Czy pierwotni mieszkańcy tych okolic rzeczywiście przybyli znad dalekich rzek, przynosząc ze sobą obrazy i zwyczaje ze swej praojczyzny, gdzieś z północy, znad Wisły czy Morza Bałtyckiego, kto wie? Istnieją przypuszczenia na ten temat, a wspomnienia dawno się już zatarły (...) Na pewno wiadomo tylko tyle, że starzy Weneci, nim stali się Wenecjanami, wybrali właściwe morze – Adriatyk.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Odessa była kosmopolityczna, jak prawdziwie śródziemnomorskie miasto.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Słowo morze w różnych językach ma różne rodzaje: w językach łacińskim i słowiańskich jest rodzaju nijakiego, we włoskim – męskiego, we francuskim – żeńskiego, w hiszpańskim może być rodzaj męski i żeński, w arabskim są dwie nazwy rodzaju męskiego, w greckim, kiedy zbierze się wiele nazw, mają one wszystkie trzy rodzaje.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Wszystkie ilustracje w tej książce są anonimowe. Autorzy ich nie podpisali. Sławę pozostawili innym. Taka skromność zawstydza. Takie poświęcenie powinno być nagrodzone.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Między tymi wysepkami, przez mgiełkę, zobaczyłem najpiękniejszy zmierzch, cichy i uroczysty jak śmierć w Wenecji.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Wilgoć przenika wszystko: mur i kamień, drzewo, żelazo, cegłę i duszę.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Morze Czarne jest jednak nierozłączne ze Śródziemnym mimo cieśniny, która rozdziela je i oddala.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Czy Wenecjanie są potomkami plemienia słowiańskiego znad środkowego biegu Wisły?
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Barbarzyńskie wyprawy, których rezultatem były zburzone nadmorskie miasta, historycy eufemistycznie nazwali wędrówkami ludów.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Zastanawiamy się, dlaczego w krajach śródziemnomorskich, szczycących się najstarszą demokracją, tak wyraźna była potrzeba (albo iluzja o potrzebie) silnej władzy autokratycznej.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Na rynku spotykają się polityka i handel – we współdziałaniu albo w starciu. Tak samo było na agorze greckiej i rzymskim forum. Mało któremu władcy udawało się uwolnić place od handlu, wyprowadzić wiece polityczne z targowisk.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Produkcja oliwy to nie tylko zawód, to legenda. Oliwka to nie tylko owoc, to świętość. (...) Figa przejmuje i przedłuża granice Śródziemnomorza tam, gdzie oliwka się poddaje.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
60 lat okupacji austriackiej zmieniło kartę potraw i napojów, na której znalazły się: Gulasch, Strudel, Würstel, Knödel, Spritzer.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Kto by przypuszczał, że ostatnimi obrońcami Wenecji będą Schiavoni (po chorwacku Szciavuni czyli Słowianie), których przodkowie-niewolnicy wiosłowali na weneckich galerach?
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Wenecjanie, podobnie jak Holendrzy, musieli wyrywać morze po kawałku ziemi, aby pozostać na lądzie.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Śródziemnomorze przestało być centrum świata, teraz jest zaledwie jego częścią.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Być może ze starożytnego Egiptu pochodzi słowo "barka", które przyjęły prawie wszystkie narody.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
O wiele więcej statków leży na dnie morza niż pływa.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
Być może ze starożytnego Egiptu pochodzi słowo "barka", które przyjęły prawie wszystkie narody.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)
W wielu przypadkach trudno rozstrzygnąć, kto jest twórcą, wynalazcą, a kto dziedzicem.
![Łukasz Starzewski - awatar](https://s.lubimyczytac.pl/upload/avatars/2148438/961136-32x32.jpg)