Lekcja pisania

Różne te opowiadania, lepsze i gorsze, ale chyba zawsze takie odczucia budzą zebrane w jednym miejscu treści wielu autorów. Skakałam po książce, bo np. opowiadania Pawła Huelle (całkiem przyzwoite zresztą) znałam już wcześniej z innego źródła. Na sam koniec zostawiłam tekst Pana Libery, spodziewając się, pewnie wziąwszy pod uwagę tytuł, czegoś napuszonego i nudnego, a tutaj wielka niespodzianka - ostatnie okazało się najlepszym:) Poza tym wyróżnię "Wieczór Autorski" Kowalewskiego i Olgi Tokarczuk - dobry pomysł i jego realizacja też niczego sobie. Bardzo dobrze czytało się tekst Stanisława Barańczaka i Eustachego Rylskiego, choć ten drugi, w finale, odrobinę zniesmaczający... Pozostałe treści gdzieś tam kołaczą się w pamięci, choć nie zachwyciły i pewnie szybko ulecą.

Zbiór trzech opowiadań, właściwie opowiadania są dwa i jest także fragment książki. Przyznaję bez bicia, że twórczość pana Pilcha kompletnie do mnie nie przemawia. Dużo powtórzeń, właściwie nic się nie działo, ani w otoczeniu pacjentów szpitala, Anie w ich głowach. Autor przeskakiwał z myśli do myśli, nie rozwijając żadnego wątku. Ale być może to akurat kwestia wyrwania fragmentu z większego utworu. Natomiast przy opowiadaniu pani Tokarczuk i pana Stasiuka było zupełnie inaczej. Bohaterowie są, żyją, działają, analizują. Zmienia się otoczenie, zmienia się kontekst. Nie ma zbędnych powtórzeń, jest wartko. I czuć że to polskie święta 🫣 karp w wannie, wódka, rozmowy egzystencjonalne. Nic tylko „żywy czy na miejscu”.

Wyjątkowo trafiony zbiór opowiadań; jest tu opowieść z Kotliny Kłodzkiej, apokaliptyczna opowieść o stanie wojennym widzianym oczami Profesora zza "Żelaznej Kurtyny" wizytującego Warszawę, czy przejmujący Żurek znany również z ekranizacji filmowej.

Nagi sad Przepiękna opowieść o miłości syna do ojca. Sposób, w jaki bohater(syn) wypowiada się na temat swojego rodzica jest tak przepełniony miłością, tęsknotą, żalem za tym czego już sobie nie powiedzą... że aż łezka w oku się kręci. Jest tutaj ogromna fascynacja przyrodą, jej silnym wpływem na naszą marną egzystencję. Jest wielkie uwielbienie dla ukochanego ojca. Nie brakuje pretensji czy wyrzutów mu robionych, ale wyczuwalna w tym wielka delikatność, empatia i wyczucie świadczą o dużej wrażliwości autora na to co ludzkie. Zresztą sam bohater stwierdza w pewnym momencie, że jego największym pragnieniem jest być synem. Tylko jak to zrobić jak nie ma już tego uwielbianego ojca? Pałac Parobek wkracza do opuszczonego pałacu i "wchodzi" całym ciałem i duszą w rolę Pana. Przemyślenia i jego opinie są bardzo głębokie i mają wydźwięk ponadczasowy. Pragnienie bycia Panem może być jednak zgubne. Bardzo głęboki wnikliwy tekst nad którym wypada się pochylić i dobrze rozważyć niektóre spostrzeżenia czy mądrości naszego bohatera. Serdecznie polecam. Lektura dla wymagającego czytelnika.

Majstersztyk! Tryby wielkiej machiny narracyjnej, obracające powoli wszystkimi elementami opowieści. Opowiedziana historia, ta która teoretycznie jest głównym wątkiem (Feuchtmeier) ma charakter pretekstowy. Jest poziomem zero, na którym (i pod którym) budowana jest cała misterna konstrukcja tej książki. Tak naprawdę ta powieść jest o tworzeniu, o tym jak pisarz pracuje i z czym się mierzy. Jako miłośniczka komentarzy metatekstowych nie mogę nie zachwycić się opowieścią snutą w ten sposób (chociaż snucie brzmi na to nieco zbyt poetycko, bo choć nie odmawiam "Trybom" metaforyki, to odczuwam potrzebę bardziej technicznego języka, mówienia o konstrukcji). Czytanie było dla mnie czystą przyjemnością, warto było się nieco wysilić, żeby nadążyć za budowanymi tu strukturami i być w stanie śledzić wątki. Niesamowicie ciekawy był sposób przedstawienia narratora, w fantastyczny sposób pogłębiający szkolny banał, że narrator jest też bohaterem (ale tutaj przecież narrator nie jest pierwszoosobowy). To nie jest powieść do czytania w tramwaju ani gdzieś na szybko, w biegu. Jest niepozorna rozmiarem, acz wymagająca. Trzeba jej poświęcić trochę czasu i cierpliwości, ale naprawdę warto.

Wiesław Myśliwski – pisarz, który zasługuje wg mnie ze wszech miar na Nobla. To moje drugie spotkanie z Autorem jako dramaturgiem. Kilka lat temu czytałem genialne „Drzewo” teraz zdobyłem „Requiem…”. W mojej subiektywnej opinii utwór jest nieco słabszy od wcześniej wspomnianej pozycji, jednakże nadal reprezentuje poziom, o którym inni autorzy mogą tylko pomarzyć. Akcja toczy się podczas czuwania przy zmarłej wiejskiej Gospodyni. Pojawia nam się cały katalog wyrazistych postaci, które z jednej strony celnie opisują rzeczywistość, a z drugiej wnoszą nieco ironii i magii. Myśliwski jest tu dość oszczędny w słowach, jednak dalej widać kunszt pisarski, dzięki któremu jedno zdanie potrafi przejąć człowieka do szpiku kości. Polecam.

Jedna z lepszych książek, jakie kiedykolwiek miałam przyjemność przeczytać. Zachwyciła mnie i poruszyła do głębi. To opowieść o tym, co w życiu nieprzewidywalne – o tym, z czym człowiek musi się zmierzyć, będąc na to całkowicie nieprzygotowanym. Książka, która omija banał szerokim łukiem, mimo że mówi o miłości – niespodziewanej, zaskakującej, trudnej a także o śmierci. Jest to również rozliczenie z historią. Książka, która długo nie pozwala o sobie zapomnieć.

Książka nie jest nowością. Natomiast bardzo lubię twórczość Stefana Chwina. Tematyka wojny i powojenne losy ludzi zamieszkujących Wolne Miasto Gdańsk są bardzo ciekawe. Tygiel Polaków i Niemców na tych terenach jest bardzo interesujący. Czas wojny, a w samym "Hanemannie" tematyka powojennego wysiedlania Niemców jest niezwykle ciekawa.

E book Piękne, subtelne, naznaczone dużą delikatniścią narracyjną opowiadania o Gdańsku i życiu minionym, o świecie który się rozmywa i trwa gdzieś tylko w zakamarkach pamięci. Huelle w tym zbiorze próbuje pogodzić się ze swoją tożsamością i odnaleźć w świecie, który ją zgubił. Ciężki powojenny czas dla Gdańszczan ze względu na historię miasta był jakimś szczególnym wewnętrznym rozdarciem w tej kwestii. Niemcy, którzy miasta nie opuścili (bo byli tam przed wojną) byli jak pomniki zbrodni i dla mieszkańców także wewnętrzną walka z własnym człowieczeństwem w jednym. W tym świecie dorasta Huelle, w świecie duchowego i emocjonalnego rozdarcia, w tym świecie doświadcza czym jest miłość, czym jest duma i jak to jest gdy coś znika za plecami by nie wrócić. Nie ma tu spektakularnych historii, nie wzruszycie się do łez, ale można tu odnaleźć cząstkę siebie i chwilę refleksji nad ludzkim losem, okrutnym jak cięcie nożem bez puenty jak w opowiadaniu "Pierwsza miłość" i banalnym, ale potrafiącym rzucić garść słodyczy yym, którzy po nią sięgną - jak w opowiadaniu "Gute Luisa"... Huelle mówi nam, że tyle to życie jest warte ile słodyczy zobaczymy w jego trudzie i ma rację.

W 2003 roku Tartak znalazł się na liście dziewięciu najbardziej cenionych książek prozatorskich, wielokrotnie nominowany był też (i nagradzany) w prestiżowych konkursach literackich. Książka ta określana bywa jako manifest społeczny, badający współczesne obszary nędzy i beznadziei, upominający się o wykluczoną prowincję. Autor łączy w niej realistyczne, obyczajowe sprawozdania i lokalne anegdoty z filozoficznymi komentarzami wiejskiego bajarza. Trochę tu klimatu sennych obrazów, jak z Domu dziennym, domu nocnym Olgi Tokarczuk. Dzięki temu książki nie można sprowadzić do publicystycznego obrazka. Odija faktycznie opowiada o ponurej i biednej prowincji, pozbawionej nadziei. Ale nie jest to reporterski głos, zaangażowany społecznie i politycznie, lecz raczej przypowieść o ludziach, których przetrąciło życie, "pogrobowcach" PRL wpasowanych w ramy półrealnej baśni. Ten mityzujący styl pięknie nawiązuje do podobnych klimatów prozy Andrzeja Stasiuka, Magdaleny Tulli, Pawła Huelle, Piotra Szewca, Lidii Amejko czy Pawła Sołtysa. Klimat opowieści zręcznie podkreśla prosty język, pozbawiony patosu, pompowanego dramatyzmu i wielkich słów. Pomimo tego (dlatego?) Tartak budzi silne emocje... Autor w uroczy sposób przechodzi z poziomu szczegółowego sprawozdania z drobnych wydarzeń, do szeroko kreślonych obrazów, wykraczających poza opisywane chwile ("nie wiedział, kiedy zacząć płakać i z tego wszystkiego zapomniał w ogóle o płaczu, a przecież było mu bardzo smutno. No i na kilka dobrych lat zapomniał, jak się płacze."), realistyczny opis miesza z baśniowym przedstawieniem, a biblijny język narracji z rzeczowością spostrzeżeń i wulgaryzmami bohaterów książki - całej panoramy dziwacznych, trochę strasznych i trochę komicznych indywiduów.

Tak właściwie. po "Płaskorzeźbę" sięgnęłam przez przypadek. Szukałam w bibliotece "Poezji" Tadeusza Różewicza, ale nie było, więc zainteresowałam się tą pozycją. Zajrzałam do środka i gdy tylko ujrzałam osobiste zapiski i autentyczne notatki, zaparło mi dech w piersiach. Cały tomik prezentuje się wspaniale, jest świetnie zrobiony. Jego zawartość jest tym lepsza, że dostarczyła mi tego, czego potrzebowałam i oczekiwałam. Naprawdę warto sięgnąć po tę pozycję. Jedynym maleńkim minusem jest duża liczba dat i nazwisk w utworach, co dla ludzi, którzy nie interesują się życiorysem Różewicza, może być niezrozumiałe. W każdym razie, dowiedziałam się wielu interesujących rzeczy, jeśli chodzi o jego przeszłość i postrzeganie wielu rzeczy.

Paweł Huelle, polski pisarz i prozaik, nauczyciel języka polskiego, wykładowca na kierunku reżysersko-operatorskim i wykładowca filozofii. To nazwisko, które co jakiś czas przewijało się mi przed oczami, zanim w moje ręce trafiły „Opowiadania na czas przeprowadzki”. Pierwsze z nich prowadzą czytelnika do okresu powojennego, nad Mołtawę, gdzie jeszcze dobrze tam przez lata zakorzeniony duch niemieckości ciągle unosi się nad Gdańskiem, a traumatyczny koszmar wojny nadal jest obecny w niełatwych polsko-niemieckich relacjach. Polacy, którzy po zasiedleniu tych terenów nie od razu poczuli się tam jak w swojej ojczyźnie i Niemcy, którzy pomimo świadomości nowych granic ciągle odczuwali, że są u siebie. Wszechobecne ślady niemieckości, jednym tak obce, drugim tak bliskie, potwierdzały paradoks tej sytuacji. W pierwszych opowiadaniach jawi się przed czytelnikiem powojenna Polska, naznaczona trudnościami i problemami rozkwitającego PRL-u. To zwyczajne historie o codziennym życiu, w których szczególnie widoczna jest dbałość o wychowanie dziecka w klimacie rodzinnych wartości. Opowiadania budzą sentyment do dawno minionych czasów, kiedy relacje sąsiedzkie były niezwykle bliskie, dzieci swobodnie i bez nadzoru dorosłych penetrowały okoliczne zakamarki, mężczyźni byli szarmanccy, a kobiety kojarzono z ciepłem ogniska domowego. Te pierwsze historie widziane i opisane są z poziomu kilkulatka. Bohater pierwszego opowiadania, tytułowy stół, to zdobycz powojenna. Zwyczajny, wysłużony mebel, wokół którego toczą się rozważania na temat życia, egzystencji i ludzkich priorytetów. Stół jawi się tu jako symbol. Symbol spajania rodziny, przemijania ale też pojmowania etyki. Opowiadania rosną i dojrzewają wraz z bohaterem, zmieniając dziecięce widzenie świata w dorosłe postrzeganie rzeczywistości. Wrażenie robi opowiadanie „Wuj Henryk”, nie tylko z powodu doskonałego szkicu głównego bohatera czy pojawiających się tu elementów baśniowych, ale również z powodu zaskakująco trafnej wizji przyszłości Polski i jej miejsca w Europie. W zbiorze poruszony został też problem traumy dziecięcej, rzutującej na resztę życia i stanowiącej nieuleczalne źródło emocjonalnego chłodu. To plon braku miłości ojcowskiej, pomimo jego fizycznej obecności. Nigdy nie uleczony ból, który ostatecznie kończy się w szpitalu psychiatrycznym. Każde z opowiadań ma własny, wyjątkowy klimat, odrębną historię, odmienne emocje i przesłanie. Wszystkie mają własną, niepowtarzalną interpretacją rzeczywistości. Potrafią rozbawić, wzruszyć, zasmucić, otulić melancholią. Pierwsze historie, widziane i opisane oczami kilkulatka rysują jego świat budowany na ufności, ciekawości i poznawaniu rzeczywistości Z każdym kolejnym wzrasta dojrzałość narratora. Jednocześnie pojawia się tu coraz śmielej wprowadzany duch mistycyzmu, gdzie splatające się różnorakie linie czasowe nadają narracji metafizyczny wydźwięk. Wysoko należy ocenić styl, w jakim Paweł Huelle napisał swoje opowiadania. Udało mu się oczarować czytelnika stworzonym przez siebie światem, w którym wyobraźnia z lekkością maluje przed oczami wypełnione czereśniami, gruszami i renklodami sady, a aromat czarnych, dojrzałych w słońcu porzeczek, kurz upalnego lata czy woń kadzidła w świątyni odbiera się wszystkimi zmysłami. Paweł Huelle okazuje się być finezyjnym obserwatorem i doskonałym analitykiem relacji międzyludzkich. Jego bohaterowie to intrygujące, bogate wewnętrznie postaci, a język opowiadań pod względem literackim znakomity. „Opowiadania na czas przeprowadzki” to jedna z tych książek, po których zamknięciu czuje się niedosyt. Bo chciałoby się więcej i więcej……I choć przede mną do odkrycia jeszcze cały dorobek literacki Pawła Huelle, to jednocześnie żal, że już nic nie wyjdzie spod jego pióra.

Myślę, że przeczytać i przemyśleć powinien każdy, kto stara się zrozumieć o co właściwie chodzi w wierze. Każdy powinien sobie przypomnieć o miłości, miłosierdziu, przebaczeniu, ufności i wzajemnym zrozumieniu. O tym, że do prawdziwej wiary trzeba chęci, powołania, a nie obowiązku. I że wiara wiąże się z dorosłością - nie tyle fizyczną, co psychiczną - i odpowiedzialnością. I w końcu, pomyśleć o Bogu - jaki jest i jak go poznać. I jak odróżnić prawdziwą wiarę od jej surogatu. Przemyślenia skomplikowane i proste jednocześnie. Tischner w najlepszym wydaniu. Gorąco polecam!

Klimatyczne ujęcie czasu przełomu epok z pogranicza końca komunizmu i początku tak zwanej „wolnej Polski,” ujęcie ludzi żyjących na wschodzie Polski, na ziemiach dawnej Galicji, wciąż nie mogących wyrwać się z siermiężnych powojennych lat, pomimo pojawiających się nowalijek z tak zwanego zachodu. Autor uchwycił czas zmian, które następowały, uchwycił obraz ludzi zmiany te wprowadzających, miejsc. Opowiadania łączy nić fabuły, jest tajemnica a właściwie zagadka, są odchodzące na zawsze budynki i jest klimat, może chwilami zbyt przerysowany, ale to coś czego już nie ma, co trzeba może tak właśnie mocno poczuć, aby zrozumieć.

Opis książki zbyt dużo zdradza. Zasadniczo o tym, że bohater nie żyje dowiadujemy się w miarę rozwoju akcji. Mi osobiście bardzo przypadła do gustu. Główny bohater próbuje odkryć, czy brał udział w akcji mającej na celu zlikwidowanie niemieckiego oficera. Akcja dzieje się nieliniowo. Co sprawia, że właściwie do końca nie wiemy co się wydarzyło. Bardzo oniryczna pozycja. Niedługa ale ciekawie napisana. Polecam ;)

Jest to moje drugie zetknięcie z tym autorem. "Widmokrąg" jest zbiorem opowiadań, które dotyczą ludzkiej seksualności, erotyzmu, namiętności, uczuć oraz jak człowiek zakochany inaczej odbiera cały świat i co się może dziać w jego głowie. Styl autora jest bardzo charakterystyczny, dlatego uważam, że nie jest to książka dla każdego. Pierwsze opowiadanie od razu przypomniało mi styl Gombrowicza (którego bardzo lubię), dalsze były napisane w bardziej przystępny sposób. Uważam, że w te historie trzeba się po prostu wczuć, nie czytając ich jak leci bez większych przemyśleń i rozważań. Jeśli nie boicie się książki, w której autor odważnie operuje słowem, stylem i porusza szeroko rozumianą ludzką seksualność, to zachęcam 😁

Gdyby to była realistyczna książka, można byłoby ją zaliczyć do literatury, powiedzmy z nurtu “radości z odzyskanego śmietnika”, bo tu m. in. tak ukazany ukazany świt Niepodległości w 1918 r. Ale to książka, w której fabuła ma najmniejsze znaczenie. W przeciwieństwie do języka, bo fraza znów niezwykle oryginalna, jak w niedawno czytanej “Skazie”, której jednak ta książka nieco jednak ustępuje. Oryginalna to rzecz, do czego Autorka ma wybitną skłonność i aczkolwiek tematycznie zupełnie inna niż tamta, to pokrewieństwo z nią zdradza m. in silnie zaakcentowana bezcelowość ludzkich starań… Język także na tym samym mistrzowskim poziomie. Jako wyborna stylistka, Tulli posługuje się zdaniami, jakich przeciętny Autor dziś już nie tworzy, a przeciętny czytelnik nie trawi. Dla mnie to oczywiście największa wartość, zaraz po oniryczności tej prozy. Na szczęście to nie żadne reality, zwłaszcza że w centrum narracji jest rozpad rzeczywistości, kres marzeń głównych bohaterów, szaleństwo czy śmierć ważnych mieszkańców fikcyjnych Ściegów, leżącego gdzieś nad morzem miasteczka z pruskiego zaboru. Autorka na szczęście nie przywiązuje wagi do topograficznych i nie tyko szczegółów, dzięki czemu wraz z nią dajemy się ponieść fali niezwyczajnych zdarzeń. Magdalenie Tulli bliżej tu do klimatów Schulza czy Marqueza niż do dokumentowania historii, która jest tylko pretekstem do ukazania oryginalnych bohaterów poszczególnych części Autorka nie byłaby sobą, gdyby obok braku tradycyjnej narracji wprowadziłaby tu jednego bohatera. W centrum są tu bowiem kolejno trzy osoby, będące główną osnową każdej z trzech części, poświęconych kolejno: cierpieniu, konsumpcjonizmowi a na koniec szaleństwu. To taki niezwyczajny świat, w którym np. pieniądze z czasem bledną a zdjęcia ciemnieją. “To zły znak, najgorszy jaki może być [to ich zdjęcia ciemnieją] – denerwowały się pokojówki. – Wy głupie, pod koniec oszczędzał odczynniki, ot i wszystko – śmiał się z nich chłopiec od aptekarza, który znał się na rzeczy”. I tak do końca ten nieskończony dialog między tym co nierzeczywiste, a tym, co realne…. Nieco cytatów dla zachęty: “Byli to bowiem weseli grenadierzy o twardych sercach, którym życie wydawało się wszystkim, czego tylko można zapragnąć i czym prawie nigdy nie bywa”. “W fabryce płyt gramofonowych Neumanna szlachetne tenory, butne barytony, budzące grozę lub wesołość basy i przejrzyste jak szkło soprany wtłaczano z pomocą niemelodyjnie hałasujących maszyn w czarną materię ebonitu, gdzie pozostawały niewidoczne, lecz słyszalne, na zawsze owinięte w bawełnę niezrozumiałych włoskich słów”. “Garnizon szwedzki lepszy jest od rosyjskich, pruskich i austriackich pod każdym względem, tak jak szwedzki zabór lepszy jest od wszelkich innych możliwych zaborów”. “Werble, rechocąc prostacko, podawały takt dufnym puzonom, trąbka trąbiła, że życie jest piękne, a skrzypce, ledwo nadążając, z pijackim łkaniem skarżyły się, że za szybko ucieka”. “Proklamację o utworzenie Królestwa Polskiego odczytał mieszkańcom Ściegów drugi z kolei niemiecki komendant miasta”. “Nie było już w Ściegach niczego, co odwróciłoby uwagę cudem ocalałych żołnierzy od kałuży piwa na stole, po której wozili palcami, otwierając kanały łączące odległe jeziora, przekształcając małe zatoczki w ogromne oceany, zatapiając ostatnie skrawki suchego lądu”. “Kiedy gotyckie litery kolejowych napisów stały się już prawie niewidoczne, gimnazjaliści pozrzucali tablice wespół z uczniami szewskimi i piekarczykami. Podeptali niemieckie napisy i odebrali broń żołnierzom z kolejowego patrolu”. “Trzecim i ostatni niemieckim komendantem Ściegów był pijanym feldfeblem, nawykłym do dźwigania papierów i wycierania rękawem krzeseł. Jego samozwańcze rządy utrzymały się od śniadania do obiadu”. “Nikt już nie płakał, nawet narzeczone zabitych szeregowców. Zabrakło bowiem soli, która jest – jak wiadomo – esencją łez”. “Zagłodzeni oberwańcy wypatrywali po kałużach jakiegoś kartofla, żeby go podnieść i zjeść, choćby na surowo. Ale nie było ani jednego, bo skąd miałby spaść?”. “Na straganach leżało wszystko oprócz żywności. Ta jakby zapadła się pod ziemię, kryjąc się przed niepewnymi koronami polskimi i niemieckimi markami”. “Znali się na wszystkim, mogli od ręki sprzedać fałszywe portugalskie paszporty oficerom Wrangla albo na zlecenie upłynnić pakiet bezwartościowych przedwojennych akcji kolei transsyberyjskiej”. “Tango nieustępliwym rytmem pulsowało w skroniach pod kropelkami potu, przez chwilę każdy brał jego brutalność za własną i ledwo utrzymywał ją w ryzach, z fordanserką w jaskrawym makijażu balansując na przeciągniętej strunie, na granicy światła i mroku, miłości i nienawiści, życia i śmierci”. “Wyruszył do Buenos Aires w trumnie obłożonej lodem, z kopią listu przewozowego przyklejoną na wieku, mając w plecach ranę od sprężynowego noża”. “– Czy ja żyję? – pytał właściciel hotelu niknącym głosem. – Sam pan wie, drogi panie Lapidus - odpowiadał doktor, odkładając słuchawkę. – Skoro pan zadał pytanie, zna pan i odpowiedź”. “– Życie – mówił – samo w sobie nie jest ani złe, ani dobre. Tak samo śmierć. Cała rzecz w proporcjach. Niestety, drogi panie, jak ze wszystkim, tak i z tym, najtrudniej utrafić w punkt”. “Chorzy na tyfus marudzili długo, nie mogli się zdecydować, czy chcą żyć, czy umrzeć. – Wyzdrowieć? Żeby znowu obnosić nicowane łachy? – za plecami śmiali się szorstko z doktora”. “Rozeszły się pogłoski o jakimś krawcu z gromadą dzieci, który po śmierci, tak jak za życia, spędzał dnie i noce nad robotą. O młodej matce, która nie chciała położyć się do trumny, zajęta kołysaniem niemowlęcia. O jedynaczce, której dla świętego spokoju pozwolono nacieszyć się nową lalką. Jakiś zazdrosny mąż rzekomo pragnął uniemożliwić wdowie ponowne zamążpójście, jakaś skąpa żona po śmierci codziennie przeglądała domowe rachunki, szukając dziury w całym”. “Nikt nie zapłakał. Ani nad kupcami, którzy spłonęli, zabarykadowani w swoich sklepach. Ani nad szwaczkami pogrążonymi w ciemnościach. Ani nad pijanymi marynarzami, którzy poszli na dno. Ani nad oszukanymi żołnierzami wielkiej wojny. Ani tym bardziej nad małpami”. “Kolejne wydarzenia zagubiły się w nadciągającym mroku, spowolniały w mroźnym powietrzu. Skąd brać nowe opowieści?”.