Kulawi wejdą pierwsi i inne opowiadania

Dawno temu, na amerykańskim Południu, żyła sobie kobieta, katoliczka w protestanckim otoczeniu. Żyła cicho, razem z matką, nigdy nie wyszła za mąż. Zmarła młodo, przed czterdziestką, na chorobę, która dręczyła ją wiele lat. W ciągu krótkiego życia napisała kilkadziesiąt opowiadań i trzy powieści (jednej nie ukończyła). Nie dostawała stypendiów, dotacji, nie błyszczała w mediach, nie brylowała w środowisku artystycznym. Nazywała się Flannery O’Connor. Jedna z jej książek, zbiór opowiadań „Kulawi wejdą pierwsi”, stała na mojej półce od ponad trzydziestu lat. Wreszcie się doczekała: zdjęłam ją, bo potrzebowałam czegoś niezbyt grubego i z miękką okładką do czytania w samolocie. I zagłębiając się w nią, przeżyłam objawienie. Prawdziwe literackie objawienie. To jest taki rodzaj narracji, który chwyta za gardło. Kiedy kończyłam niektóre opowiadania, szczególnie tytułowe, „Trudno o dobrego człowieka” i „Rzekę”, czułam narastającą grozę. O’Connor buduje sytuację klęski i tragedii bez epatowania przemocą, nawet jeśli ma ona miejsce. Czasami tragedia wynika z braku miłości i z pychy człowieka. Ta druga cecha jest często pychą rozumu, bezwzględnością racjonalnej jednostki, która pogardliwie odepchnęła „przesądy”: Mamy przecież czas lotów kosmicznych, niedługo człowiek poleci na księżyc! W opowiadaniu „Kulawi wejdą pierwsi” pozornie sprawcą tragedii jest chłopak, który nakładł drugiemu religijnych bzdur do głowy. Ale jego opowieści tylko zapełniły pustkę i były odpowiedzią na tęsknotę i potrzebę miłości, której ktoś inny nie potrafił zaspokoić. Właśnie ten oświecony i racjonalny. Ale i niektórzy wierzący są sportretowani bezlitośnie, szczególnie jeśli ich wiara jest przede wszystkim elementem konwencji, jak u zacnej pani Turpin, ach, jakże poprawnej i dobrze wychowanej!
Nieustannie mnie zadziwia, jak to możliwie, że niektórzy pisarze, wiodący monotonny tryb życia, o małym doświadczeniu, bezżenni, bezdzietni, mają tak doskonałe wyczucie i znajomość realiów różnych środowisk. Czy to nowoczesna, elegancka para, zajmująca się życiem towarzyskim, a nie swoim jedynym synkiem, czy biedny jak mysz kościelna i niezbyt mądry Tanner mieszkający w rozpadającej się chacie – oni wszyscy stają przed oczami czytelnika jak żywi.
Jeszcze słówko o poważnym problemie, czyli pladze poprawności politycznej niszczącej język i prawdziwą wrażliwość. W książce, przetłumaczonej na szczęście kilkadziesiąt lat temu, jest pełno Murzynów, a nie Afroamerykanów oraz kalek, a nie osób z niepełnosprawnościami. Wyobrażacie sobie tytuł „Osoby z niepełnosprawnością ruchową wejdą pierwsze”? Pomyślałabym, że chodzi o wejście do przychodni i książka mogłaby sobie stać na półce jeszcze z pół wieku. A tu chodzi o wejście do Raju. Wtedy ostatni będą pierwszymi, kulawi przegonią rączych, a ślepi dostrzegą jego bramy przed tymi o sokolim wzroku.

Dawno temu, na amerykańskim Południu, żyła sobie kobieta, katoliczka w protestanckim otoczeniu. Żyła cicho, razem z matką, nigdy nie wyszła za mąż. Zmarła młodo, przed czterdziestką, na chorobę, która dręczyła ją wiele lat. W ciągu krótkiego życia napisała kilkadziesiąt opowiadań i trzy powieści (jednej nie ukończyła). Nie dostawała stypendiów, dotacji, nie błyszczała w...