Krótki list na długie pożegnanie; Pełnia nieszczęścia

Trzy opowieści austriackiego awangardzisty Petera Handke – każda bez upiększeń w akcie demonstracyjnej wrogości wobec fabuły. Trzeci tekst o matce sięga wyżyn empatii…

Na szczęście fabuła sama w sobie nie jest dla mnie najważniejsza, to i narracja Noblisty do mnie przemawia. Tylko próg wejścia na tyle wysoki, że komuś bardzo się może obniżyć próg wyjścia.

Już po paru stronach i nawet nie na drugi rzut oka oczywistą oczywistością jest, że Handke to ktoś, kto z natury lubi prowokować, epatować (czy tylko mieszczanina?),dystansować się od innych, być kompletnie osobnym. A to może prowadzić w różne miejsca. Czy może zatem dziwić, że po latach odnajdzie się on jako adwokat „pro bono” serbskiego zbrodniarza wojennego, ale i "pokojowego", Slobodana Miloševicia…

Pierwsze dwie części tej książki z 1972 r. dotyczą pobytu Autora w USA. To umiarkowanie antyamerykańska treść w superamerykańskiej formie, czyli powieści drogi. Autor mieszka w typowych hotelach (z obowiązkową Biblią w szufladzie biurka) i niemalże cały czas jest w ruchu, taki ówczesny biegun.

To głównie, jeśli nie przede wszystkim, relacja z banalnej codzienności w banalnym kraju, jak wynika z narracji. Zapis kolejnych dni może nużyć, co jest zamierzonym chwytem, skoro narrator czyli autor silnie odczuwa sztuczność, a nawet i fałszywość istnienia. Dlatego, a może mimo to, skupia się niemal wyłącznie na sobie.

Jedną z jego cech są natręctwa…

„Tak bardzo odzwyczaiłem się od samego siebie, że nie wiedziałem teraz, co z sobą zrobić”.

„Będąc sam ze sobą, czułem się niepotrzebny”.

„Najchętniej bym się zbił, tak byłem sobą znudzony”.

„Zbliżałem się do wszystkiego, co tylko możliwe, i ledwie doszedłem, traciłem na to ochotę”.

„Jak to się dzieje, że akurat mnie opowiadano zawsze różne historie? pomyślałem. Przecież chyba było widać po mnie, że z góry się na to nie zgadzam. A mimo to stale opowiadano mi najgłupsze różne historie z takim spokojem, jak gdyby nie sposób było sobie wyobrazić, że wysłucham ich inaczej niż jako zaufany wspólnik”.

W tej realistycznej, ale tez i lekko odrealnionej części, występuje również wątek znienawidzonej i nienawidzącej byłej żony narratora czyli autora. Raz nasyła ona na niego zbirów, a kiedy indziej znów razem odwiedzają reżysera Johna Forda.

Wiele tu odnalazłem wspólnego z moim ulubionym Thomasem Bernhardem, starszym od Handkego o 11 lat (wydaje się do niego nieco podobny, zwłaszcza w „szarganiu świętości”, choć jednak nie dorównuje mu w „ojkofobii” - czyje to ulubione słowo?). Wycofanie z życia i niechęć do niego niemal takie, jak u autora niezapomnianego „Wymazywania”: „Jak daleko sięgnę pamięcią, byłem jakby urodzony do lęków i przerażeń”.

Albo taki cytat: „Jesteś obserwatorem doświadczeń, nie ich uczestnikiem. Zachowujesz się, jak gdyby świat stanowił przykrą niespodziankę, specjalnie dla ciebie. Więc przypatrujesz się tylko uprzejmie, jak stopniowo wszystko wychodzi na jaw; wmieszać się to byłaby przecież nieuprzejmość”.

„Mówicie zawsze +ja+, a jednak czujecie się pochlebieni, gdy weźmie się was za kogoś innego”.

Bardzo mi odpowiadają liczne tu imiesłowy uprzednie, tak rzadko już dziś używane w coraz bardziej ubożejącym języku polskim (bo mój ulubiony czas zaprzeszły dawno już przeszedł był do zamierzchłej historii).

Amerykańską rzeczywistość Autor odbiera jednoznacznie negatywnie (co mnie nie dziwi: bylem tam, nie tęsknię - a już zwłaszcza teraz...).

„- W Ameryce nie chodzi się na spacery – powiedziała Claire. – „Jeździ się samochodem albo siedzi przed domem w bujakach. Kto wałęsa się, ot tak sobie, bez celu, zwraca na siebie uwagę”.

„Prawie już nie zauważała natury, lecz sztuczne znaki i przedmioty cywilizacji przyjmowała za naturę”.

„Umysłowo chorzy w Europie przemawiają na ogół formułkami religijnymi, umysłowo chorzy tutaj, choćby mówili tylko o jedzeniu, zaczynają nagle deklamować jak katarynki nazwy bitew wygranych przez naród”.

„Nie widziałem w Ameryce bodaj nikogo, kto byłby w czymś zatopiony”.

W pełni podzielam autorską ocenę ulubionego napoju Amerykanów (a może nie tylko ich): „Spróbowałem czknąć; pomogła mi coca-cola”. I jeszcze reakcja Europejczyka na tamtejsze „jedzenie”: „Poczułem głód, ale gdy popatrzyłem potem na jadłospisy przed restauracjami, głód minął”.

Trzecie opowiadanie „Pełnia nieszczęścia” to fascynujące wspomnienie o matce (rocznik 1920, z pochodzenia Słowence),która z choroby i biedy popełniła samobójstwo. Ten tekst „łatwiejszy” od tamtych dwóch – to wybitny rys psychologiczno-socjologiczny jej zwykłego, tak mało, za mało znaczącego życia.

Emocje syn pozostawia raczej na boku. „Nigdy nie mówiła o sobie, a i mnie nigdy nie przyszło na myśl, że można coś o niej powiedzieć. Rozmawialiśmy więc o mnie albo o rzeczach za oknem, to była nasza jedyna możliwość okazywania sobie czułości”.

Urodziła się na austriackiej wsi w czasach powszechnego ubóstwa. „Jedyne ich mienie, odświętne ubranie, składano wraz z nimi do grobu”. Życie mocno patriarchalne. „Wszelkie manifestowanie kobiecej odrębności uchodziło w tym wiejsko-katolickim otoczeniu za zuchwałość”. Poza Kościołem nie ma życia. „Chodzili do spowiedzi po to tylko, żeby temu, kto zostawał w domu, przypomnieć o jego grzechach”. Polityka? „Jako radny gminy reprezentuje małą podupadłą partię, która w oparciu o wielką przeszłość marzy o wielkiej przyszłości”.

To wciąż czasy przednowoczesne, choć lata już 50., 60. „Wciąż jeszcze istniał dość śmieszny podział dóbr na to, co konieczne, pożyteczne i luksusowe. Konieczne było wówczas tylko jedzenie; pożyteczny – opał na zimę, cała reszta była luksusem”.

Życie pozornie wyglądało na wspólnotowe, ale to oczywiście dyktat niewyróżniania się niczym. „Po jednostkowej indywidualności nie pozostawał żaden niemal ludzki ślad; +indywiduum+ zresztą to było słowo znane tylko jako wyzwisko”.

Matka jednak odważnie łamie patriarchalne schematy – wyjeżdża do „miasta”, wychodzi za mąż za nazistę („Nie stali się sobie obcy; nigdy bowiem nie byli sobie naprawdę bliscy”),takie to ówczesne marne życie. „Stała się więc niczym, nie mogła tez stać się niczym więcej, tego nie trzeba było jej nawet przepowiadać”.

Nie było w jej życiu wiele miejsca na uczucia.

„Mąż, do którego nic już nie docierało, i dzieci, do których jeszcze mało co docierało”.

„Zrobiła się drażliwa i ukrywała to z lękliwą, wymuszoną godnością, spoza której przy najmniejszej przykrości natychmiast wyzierała panicznie bezbronna twarz. Bardzo łatwo było ją poniżyć”.

„Nie była samotna, co najwyżej odczuwała pewną połowiczność”.

„Czytała książki tylko jako historie z przeszłości, nigdy jako marzenia o przyszłości”.

„Chętnie by sobie umarła, ale bała się umierania”.

„W liście, który poza tym zawierał tylko zarządzenia co do pogrzebu, napisała mi na końcu, że jest bardzo spokojna i szczęśliwa, iż wreszcie zaśnie w pokoju. Ale ja jestem pewien, że to nieprawda”.

„To nieprawda, że pisanie mi pomogło”.

Nielekka to literatura, ale kto powie, że daleka od życia...? Czuje się raczej zachęcony do kolejnych książek Autora.

Trzy opowieści austriackiego awangardzisty Petera Handke – każda bez upiększeń w akcie demonstracyjnej wrogości wobec fabuły. Trzeci tekst o matce sięga wyżyn empatii…

Na szczęście fabuła sama w sobie nie jest dla mnie najważniejsza, to i narracja Noblisty do mnie przemawia. Tylko próg wejścia na tyle wysoki, że komuś bardzo się może obniżyć próg wyjścia.

Już po paru...

Dwa wielkie krótkie teksty, do wieokrotnego czzytania. /handke to pisarz uniwersalny. Nic w tej prozie nie jesz przypadkowe.

Dwa wielkie krótkie teksty, do wieokrotnego czzytania. /handke to pisarz uniwersalny. Nic w tej prozie nie jesz przypadkowe.

Po pozycję tę sięgnąłem po tym, jak w "Mojej walce" Knausgarda przeczytałem, że Handke może być największym pisarzem XX w. Lubię Norwega, dlatego czym prędzej chciałem to sprawdzić.
Autobiograficzna powieść "Pełnia nieszczęścia" to genialne dzieło tegorocznego noblisty. Króciutka, ale nieprawdopodobnie treściwa powieść, która ukazuje tragiczny los matki autora. Książka mną wstrząsnęła. Talent autora do precyzyjnych fraz mnie oczarował i wpędził w kompleksy.

Po pozycję tę sięgnąłem po tym, jak w "Mojej walce" Knausgarda przeczytałem, że Handke może być największym pisarzem XX w. Lubię Norwega, dlatego czym prędzej chciałem to sprawdzić.
Autobiograficzna powieść "Pełnia nieszczęścia" to genialne dzieło tegorocznego noblisty. Króciutka, ale nieprawdopodobnie treściwa powieść, która ukazuje tragiczny los matki autora. Książka mną...

W pierwszym z opowiadań pt. "Krótki list na długie pożegnanie" odkrywamy głęboką niedojrzałość pisarską naówczas trzydziestoletniego autora.

Nieudolna proza fragmentami wręcz sili się na artyzm, a wysiłek ten prowadzi jedynie do osłabienia głównej narracji oraz rozczłonkowania i tak już słabej fabuły.

Drugie opowiadanie pt. "Pełnia nieszczęścia", które opisuje tragiczne życie i śmierć matki jest apoteozą przygnębienia, dlatego pominę je ironicznym milczeniem.

W pierwszym z opowiadań pt. "Krótki list na długie pożegnanie" odkrywamy głęboką niedojrzałość pisarską naówczas trzydziestoletniego autora.

Nieudolna proza fragmentami wręcz sili się na artyzm, a wysiłek ten prowadzi jedynie do osłabienia głównej narracji oraz rozczłonkowania i tak już słabej fabuły.

Drugie opowiadanie pt. "Pełnia nieszczęścia", które opisuje tragiczne...

Esencja z losu: kobiety; kobiety w szczególnym środowisku i czasach; z losu człowieka. Nie mam słów - a nie chcę popadać w banał, jak bardzo poruszająca jest ta nowela, osiemdziesiąt stron głębokiej refleksji i a przy okazji bardzo prywatnego spojrzenia na własną matkę. "Pełnia nieszczęścia" zrobiła na mnie olbrzymie wrażenie.

Esencja z losu: kobiety; kobiety w szczególnym środowisku i czasach; z losu człowieka. Nie mam słów - a nie chcę popadać w banał, jak bardzo poruszająca jest ta nowela, osiemdziesiąt stron głębokiej refleksji i a przy okazji bardzo prywatnego spojrzenia na własną matkę. "Pełnia nieszczęścia" zrobiła na mnie olbrzymie wrażenie.