Sztukmistrz z Lublina

Super opowiadanie, wciągające, zwroty akcji. Dobrze się to czyta :)

Super opowiadanie, wciągające, zwroty akcji. Dobrze się to czyta :)

Prawdziwa przypowieść, ubrana w realia Polski, w dużej mierze Warszawy z końca XIX wieku. Można by ją umieścić w komentarzach do Talmudu. Opowieść o tym, jak człowiek najpierw igrał z losem i z Bogiem, aż w końcu seria wydarzeń doprowadziła go do przełomu moralnego i powrotu do wiary przodków.

Konstrukcja głównego bohatera jest bardzo charakterystyczna dla gatunku przypowieści. Bohaterem jest akrobata i szarlatan Jasza Mazur, zarabiający na życie cyrkowymi sztuczkami. Zręczność ciała, zwinne palce, którymi otwierał każdy zamek, talent do tresowania zwierząt, umiejętność szachowania w kartach – wszystko to pozwala mu wieść w miarę dostatnie życie, zarabiając na występach przed publicznością. Kariera w Warszawie i na prowincji mu nie wystarcza, chętnie rozpocząłby tournée po Europie i Ameryce za dużo lepsze pieniądze. Żyje pełnią życia, popisując się przed żoną, kochankami, kolegami z młodości, rozdając zarobione pieniądze na prawo i lewo – aż coś się w nim załamuje. Dostrzega jałowość, płytkość i niemoralność swojej egzystencji, a do tego wniosku doprowadza go seria klęsk i niepowodzeń. Pierwsze z nich to nieudana kradzież pieniędzy, po której Jasza uświadamia sobie, że nieustannie łamie dziesięcioro boskich przykazań i jeśli Bóg jest, to spotka go za to kara. Przeżywa szok moralny i od tej pory wiedzie życie pokutnika, zresztą w niezwykle spektakularny sposób. Uciekając przed poklaskiem publiczności na arenach i scenach, zdobywa poklask admiratorów swojego nawrócenia, którzy dostrzegają w nim świętego rabina. Zaiste przewrotna pokuta.

Sięgnęłam po „Sztukmistrza…” po raz drugi, próbując porównać go z późniejszą książką „Pokutnik”, którą przeczytałam niedawno. Przede wszystkim, „Sztukmistrz z Lublina” to znacznie lepsza literatura. Jasza egzystuje w świecie dużo bardziej realnym, na styku obu narodowości, polskiej i żydowskiej. Nie ma w powieści nachalnego opisu warunków życia w sztetlu, jest za to klimat dawnej Warszawy. Całej Warszawy, nie tylko dzielnic żydowskich. Profesja sztukmistrza sama w sobie niesie ładunek jak w moralitecie: oszukujesz na scenie, oszukujesz w życiu miłosnym, to nie ma przeszkód, by złamać jeszcze kolejne przykazania. Droga bohatera do przebudzenia w wierze prowadzi przede wszystkim przez wyrzuty sumienia. Pokutuje, bo czuje się winny za śmierć kochanki i inne grzechy, nawet za upadek moralny innej kochanki, która w końcu zostaje burdelmamą. Podszepty szatana nie są tak oczywiste, przełom psychiczny następuje w duszy samego Jaszy, w którym budzi się sumienie i żal za grzechy. Przesłanie bardzo uniwersalne, toteż powieść trafiła do rąk wielu czytelników i nie bez powodu uznana została za jedno z najlepszych dzieł noblisty.

Jednym słowem, przypowieść o grzeszniku i jego nawróceniu. Jak w Biblii. Jak w Ewangelii. Jak w Koranie. Jak w Talmudzie. Grzech i nawrócenie są obecne w każdej religii.

Niestety - przekład z angielskiego.

Prawdziwa przypowieść, ubrana w realia Polski, w dużej mierze Warszawy z końca XIX wieku. Można by ją umieścić w komentarzach do Talmudu. Opowieść o tym, jak człowiek najpierw igrał z losem i z Bogiem, aż w końcu seria wydarzeń doprowadziła go do przełomu moralnego i powrotu do wiary przodków.

Konstrukcja głównego bohatera jest bardzo charakterystyczna dla gatunku...

Są powieści, które opowiadają historię. I są takie, które powoli zdejmują z człowieka kolejne warstwy złudzeń. "Sztukmistrz z Lublina" należy do tej drugiej kategorii.

Isaac Bashevis Singer konstruuje opowieść prostą w zarysie: Jasza Mazur, iluzjonista i uwodziciel, wędruje między miastami, kobietami i obietnicami łatwego szczęścia. Jest zręczny, czarujący, sprytny. Potrafi otworzyć każdy zamek i niemal każde serce. Wydaje się, że świat jest dla niego sceną, a ludzie - publicznością. Ale Singer nie pisze o sztuce iluzji. Pisze o cenie, jaką płaci się za życie bez zakorzenienia.

Jasza to bohater, który nieustannie przekracza granice - moralne, religijne, emocjonalne. Pociąga go nowoczesność, wolność, wielki świat poza żydowskim miasteczkiem. A jednak im dalej odchodzi, tym bardziej odsłania się jego kruchość. Singer nie ocenia go wprost. Nie moralizuje. Pozwala, by konsekwencje przyszły same, nie jako kara wymierzona z zewnątrz, lecz jako nieuchronny skutek wewnętrznego rozdarcia.

Największą siłą tej powieści jest jej spokój. Singer nie potrzebuje gwałtownych zwrotów akcji ani patosu. Pisze czysto, oszczędnie, z precyzją kogoś, kto rozumie, że dramat człowieka nie wymaga podniesionego głosu. Świat przedwojennej Polski - Lublin, małe miasteczka, zajazdy, jarmarki, odtworzony jest bez nostalgicznego lukru. To rzeczywistość konkretna: z zapachem kurzu, potu i świec szabasowych. Realna, a przez to przejmująca.

Relacje Jaszy z kobietami - wierną Esterą, namiętną Magdą, innymi, które pojawiają się na jego drodze - nie są jedynie wątkiem romansowym. Każda z nich odsłania inny aspekt jego natury: pragnienie ciepła, lęk przed zobowiązaniem, potrzebę podziwu. Jasza chce być wolny, ale wolność rozumie jako brak odpowiedzialności. Singer subtelnie pokazuje, że taka wolność szybko zamienia się w pustkę.

Powieść jest też opowieścią o wierze - utraconej i odzyskiwanej. Nie w sensie deklaracji, lecz doświadczenia granicznego. Kiedy Jasza staje wobec własnej klęski, iluzje przestają działać. Nie można już odwrócić uwagi zręcznym gestem. Wtedy zaczyna się coś trudniejszego: konfrontacja z samym sobą.

"Sztukmistrz z Lublina" porusza, bo nie oferuje taniego pocieszenia. Nie obiecuje, że przemiana jest łatwa ani że winy można wymazać jednym aktem skruchy. Singer pokazuje człowieka uwikłanego w pożądanie, ambicję, strach i robi to z rzadką mieszaniną ironii i współczucia.

To powieść o iluzjach, które sami sobie sprzedajemy. I o tym, że najtrudniejszą sztuczką nie jest otwarcie zamka czy przejście nad przepaścią, lecz uczciwe spojrzenie na własne życie.

Cicha, mądra, pozostająca w pamięci długo po zamknięciu ostatniej strony.

Są powieści, które opowiadają historię. I są takie, które powoli zdejmują z człowieka kolejne warstwy złudzeń. "Sztukmistrz z Lublina" należy do tej drugiej kategorii.

Isaac Bashevis Singer konstruuje opowieść prostą w zarysie: Jasza Mazur, iluzjonista i uwodziciel, wędruje między miastami, kobietami i obietnicami łatwego szczęścia. Jest zręczny, czarujący, sprytny....

"Sztukmistrz z Lublina" to chyba najbardziej znana powieść laureata Literackiej Nagrody Nobla z 1978 roku, Isaaca Bashevisa Singera.
Głównym bohaterem powieści, a w zasadzie moralitetu, jest Jasza Mazur, żydowski sztukmistrz, magik, cyrkowiec i hipnotyzer. Mieszka z żoną Esterą w Lublinie ale rzadko bywa w domu. Od kilku lat jest w stałych rozjazdach. Objeżdza, wraz ze swoimi zwierzętami oraz asystentką Magdą, polską prowincję, dając tam pokazy i występy. Często bywa też w Warszawie, gdzie ma swoje mieszkanie oraz własnego impresario. No i kilka kochanek, i na prowincji, i w stolicy.
Jasza jest Żydem ale odcina się od swoich korzeni. Niby jakoś tam wierzy w Boga ale nie jest religijny. Wybiera te zasady i dogmaty, które mu pasują. Gardzi chasydami, ich sztuczną pobożnością, a jednocześnie widzi w nich pewną ciągłość, stałość, spokój, których jemu brakuje.
Jedna noc, w której sprzeniewierza się swoim zasadom i sumieniu, burzą wszystko, co dotychczas trzymało go na powierzchni. To, co wydawało się trwałe, nagle rozsypuje się w proch. Wraz z całym życiem Jaszele Mazura.
Trajektoria jego drogi przybiera obrót, którego nie mógł przewidzieć ani on, ani jego bliscy.
"Sztukmistrz z Lublina" to powieść o poszukiwaniu swojej tożsamości religijnej i narodowej, o szukaniu odpowiedzi na ważne pytania, o dostrzeganiu winy i pokutowaniu za nią.
Książka została napisana w języku jidisz i jest głęboko przesiąknięta tradycjami i kulturą żydowską. Jednocześnie daleka jest ona od fundamentalizmu- jest raczej poszukiwaniem człowieczeństwa i boskości w tym, co nas otacza.
Zdecydowanie książka warta przeczytania. Wróciłam do niej po wielu latach ❤️

"Sztukmistrz z Lublina" to chyba najbardziej znana powieść laureata Literackiej Nagrody Nobla z 1978 roku, Isaaca Bashevisa Singera.
Głównym bohaterem powieści, a w zasadzie moralitetu, jest Jasza Mazur, żydowski sztukmistrz, magik, cyrkowiec i hipnotyzer. Mieszka z żoną Esterą w Lublinie ale rzadko bywa w domu. Od kilku lat jest w stałych rozjazdach. Objeżdza, wraz ze...

Doceniam spojrzenie żydowskie na Polskę, która nie była jednolita wyznaniowa jak dziś.
Sama fabuła momentami wydaje się uproszczona i naiwna.

Doceniam spojrzenie żydowskie na Polskę, która nie była jednolita wyznaniowa jak dziś.
Sama fabuła momentami wydaje się uproszczona i naiwna.

Podobała mi się ale chyba spodziewałam się czegoś innego.

Podobała mi się ale chyba spodziewałam się czegoś innego.

Ależ to jest książka!
Idealnie pokazuje męski kryzys wieku średniego, a może nawet przejście do kolejnego etapu życia.

Ależ to jest książka!
Idealnie pokazuje męski kryzys wieku średniego, a może nawet przejście do kolejnego etapu życia.

Ciekawa opowieść o naszym kraju z perspektywy wyprawy żydowskiego „sztukmistrza” na coroczne tournée do Warszawy.
Niby Polska końca XIX-wieku, ale całkiem inny świat, kultura i ludzie…

Ciekawa opowieść o naszym kraju z perspektywy wyprawy żydowskiego „sztukmistrza” na coroczne tournée do Warszawy.
Niby Polska końca XIX-wieku, ale całkiem inny świat, kultura i ludzie…

Magia ze świata chasydów, który przepadł bezpowrotnie pozostawiając księgę.

Magia ze świata chasydów, który przepadł bezpowrotnie pozostawiając księgę.

Świetne i lekko się czyta. "Wolność i powstrzymywanie się od grzechu stanowi istotę życia. Człowiek pozbawiony wolnej woli podobny jest trupowi."

Świetne i lekko się czyta. "Wolność i powstrzymywanie się od grzechu stanowi istotę życia. Człowiek pozbawiony wolnej woli podobny jest trupowi."