Profil użytkownika: Rafał

Pisanie prequeli i dopisywanie wątków do originów postaci, które zjednały sobie już sympatię czytelników - między innymi dzięki osnowie tajemniczości i niedopowiedzeń z ich życiorysów - bywa zabiegiem ryzykownym, pominąwszy też kwestię tego, że praktyka taka, w mojej opinii, często okazuje się zbędna. Michaela J. Sullivana, który całkiem przekonująco tłumaczy motywy, jakie pchnęły go do dopisania cyklu prequeli do swojej bestsellerowej serii "Odkrycia Riyrii", której pierwszy tom, "Królewską krew", czytałem dobrych kilka lat temu i który zrobił na mnie wtenczas pozytywne wrażenie, nie podejrzewam o chęć łatwej kapitalizacji uprzednich sukcesów, ale trudno mi pozbyć się poczucia, że "Wieża koronna" to niewiele więcej niż rozbudowany przypis do wcześniej wydanych (choć późniejszych względem chronologii wydarzeń) książek.

W "Wieży koronnej" dowiadujemy się, jak doszło do tego, że bezwzględny złodziej i asasyn Royce Melborn oraz Hadrian Blackwater - choć wciąż młody, to już weteran kilku wojen - spotykają się po raz pierwszy, a właściwie zostają wmanewrowani w intrygę, której konsekwencje rozciągną się na kolejne tomy "Kronik..." i z pewnością zyskają szerszy wymiar. Tu bowiem chodzi raczej o realizację dość prostego z fabularnego punktu widzenia zadania o z pozoru lokalnym charakterze, choć stawia ono przed bohaterami wyzwanie, które ostatecznie okaże się poważną próbą charakterów i zmusi niechętnych sobie, diametralnie różniących się od siebie Hadriana i Royce'a do współpracy oraz stworzenia duetu do zadań specjalnych i misji niemożliwych, zwanego po elficku Riyrią.

Pierwszy mój zarzut dotyczy samej fabuły, która - choć początkowo sprawia wrażenie bardziej zagmatwanej, a wątek tajemniczego mordercy niesie w sobie nutkę powieści kryminalnej - szybko przeradza się w historię dość sztampową, bliską klasycznym schematom przygodowego fantasy i nieoferującą zbyt wielu zwrotów akcji. Sama opowieść jest owszem dynamiczna, ale w dość prosty sposób. Ot, bohaterowie pakują się w kolejne tarapaty, toczą pojedynki, uciekają, znów wpadają w kłopoty, walczą z kimś, ponownie salwują się ucieczką itd.

Ogólnie lubię od czasu do czasu poczytać sobie taką uroczą na swój sposób, klasyczną fantasy i tutaj nutka klimatu łotrzykowskiego nurtu tego gatunku rzeczywiście pobrzmiewa - głównie dzięki charakterom głównych bohaterów i ciętym dialogom, jakie Michael J. Sullivan wkłada w usta nie tylko im, ale i większości swoich postaci - ale przyznam szczerze, że część tego czaru odbiera fakt, iż Royce i Hadrian byli po prostu ciekawsi w swojej, że tak to ujmę, w pełni uformowanej wersji ("Królewska krew").

Gorszym i wyraźnie obniżającym odbiór tej skądinąd sympatycznej książki elementem jest drugi z wątków - opowieść o Gwen DeLancy, młodej prostytutce, która wraz z grupą przyjaciółek ucieka spod "kurateli" wykorzystującego dziewczyny karczmarza. Kobiety postanawiają założyć własny dom publiczny w opustoszałym budynku znajdującym się przy tej samej ulicy, przy której mieścił się przybytek, w którym wcześniej pracowały. Motyw ten zajmuje z grubsza połowę książki, przeplata się z historią Royce'a i Hadriana, ale praktycznie się z nią - poza finałem - nie łączy. Opowiada natomiast o powstawaniu nowego domu publicznego, tworzonego od podstaw przez kobiety pragnące wyrwać się spod ograniczeń narzucanych im przez rzeczywistość, pochodzenie, problemy finansowe i złą wolę większości mężczyzn.

Rozumiem, że postać Gwen okaże się istotna w przyszłości i jej los zostanie ściślej związany z losami Riyrii, tutaj jednak jest to tak mało wnoszący i z mojej perspektywy mało interesujący motyw, że naprawdę trudno mi zrozumieć, dlaczego zajmuje aż tyle miejsca w samej powieści.

To napisawszy, przyznać muszę, że "Wieżę koronną" czytało się lekko i przyjemnie. Może ona na swój sposób spodobać się miłośnikom lżejszej, przygodowej fantastyki i to właśnie im - głównie tym, którzy postanowili poznawać cykl o Riyrii zgodnie z chronologią wydarzeń - mogę ją polecić. Być może dla ludzi siedzących głębiej w lore i tych, którzy przeczytali wcześniej wszystkie, a nie - tak jak ja - jedynie pierwszy tom "Odkryć Riyrii", znajdzie się tu jakaś dodatkowa wartość (może nawet ten nieszczęsny wątek Gwen?), która sprawi, że ocenią książkę wyżej.

Dla mnie to lekkie rozczarowanie, ale z pewnością nie całkowity zawód - ot, przyjemne czytadło, które chyba nie wytrzymało konfrontacji ze wspomnieniami o dużo cieplej i bardziej entuzjastycznie przeze mnie przyjętej "Królewskiej krwi". Jakkolwiek dodać muszę, że ani cyklu o Riyrii, ani innych książek z sullivanowskiego uniwersum Elan porzucać nie zamierzam.

Pisanie prequeli i dopisywanie wątków do originów postaci, które zjednały sobie już sympatię czytelników - między innymi dzięki osnowie tajemniczości i niedopowiedzeń z ich życiorysów - bywa zabiegiem ryzykownym, pominąwszy też kwestię tego, że praktyka taka, w mojej opinii, często okazuje...

Rozwiń

Zwiń

Podobnie jak w przypadku "Ostrza", rozpoczynającego cykl "Pierwsze prawo" Joe Abercrombiego, również po lekturze "Miasta jadeitu", pierwszej części "Sagi o Zielonych Kościach" Fondy Lee, nie zapałałem aż takim entuzjazmem, by z miejsca sięgnąć po kolejne tomy. Powieść oceniłem jednak wysoko i chwaliłem to swoiste połączenie literatury gangsterskiej z fantastyką, ale w ostatecznym rozrachunku musiało czegoś zabraknąć, skoro po "Wojnę o jadeit", drugi tom trylogii, sięgnąłem dopiero po trzech latach - i to głównie za sprawą pustki, jaką pozostawiła po sobie seria Abercrombiego, którego fani wskazywali twórczość Fondy Lee jako naturalny kierunek dalszych lektur dla tych, którzy złapali już bakcyla grimdark fantasy. I niestety, już na początku muszę przyznać, że również ten tom pozostawił mnie z dość ambiwalentnymi odczuciami i wciąż daleko mi do zachwytu na poziomie, jaki wywołują u mnie książki - przywoływanego tu chyba częściej niż sama Fonda Lee - autora "Pierwszego prawa".

Nie sposób jednak nie docenić samej koncepcji głównej przestrzeni akcji, wyraźnie inspirowanej kulturą i historią rejonów wschodnioazjatyckich, a zarazem osadzonej w realiach przypominających XX-wieczną rzeczywistość, z układem geopolitycznym i napięciami nawiązującymi do okresu zimnej wojny. Mimo licznych skojarzeń z historią współczesną, mechanizmami politycznymi i ekonomicznymi oraz złożonymi napięciami społecznymi i kulturowymi naszego świata, uniwersum Fondy Lee pozostaje twórczo zrekonstruowane i konsekwentnie przetworzone - zarówno w detalach, jak i w szerszej wizji, która w tej części wyraźnie zyskuje na rozmachu.

W "Wojnie o jadeit" płaszczyzna wydarzeń rozszerza się poza wyspę Kekon, będącą źródłem tytułowego jadeitu - minerału obdarzającego nadludzkimi zdolnościami, takimi jak zwiększona siła, swoista odmiana telekinezy umożliwiająca odbijanie przedmiotów, zdolność odczytywania intencji innych czy przyspieszone leczenie u tych, którzy są w stanie go nosić. Poza nielicznymi wyjątkami mogą to robić wyłącznie rdzenni mieszkańcy Kekonu; innych w kontakcie z jadeitem czeka obłęd, a nawet śmierć w męczarniach. Nic więc dziwnego, że od wieków kształtują się tu tradycje i kultura skupione wokół jadeitu, które przenikają i modelują całe społeczeństwo - od życia codziennego po politykę lokalną i światową. Choć w Kekonie istnieje pewna forma rządu, rzeczywistą władzę sprawują klany tzw. "zielonych kości" - wielopokoleniowe rodziny szczególnie uzdolnionych użytkowników jadeitu, przywodzące na myśl mafijne struktury bliskie yakuzie czy triadom.

Konflikt pomiędzy klanami Bez Szczytów i Góry, zapoczątkowany w pierwszym tomie, mimo chwilowego zawieszenia broni nie ma szans na trwałe i pokojowe rozwiązanie. Długi krwi i wzajemna nienawiść szybko prowadzą do dalszej eskalacji, dodatkowo podsycanej przez zewnętrzne interesy państw zainteresowanych zdobyciem jadeitu i wykorzystaniem go do celów militarnych, mogącego przechylić szalę na korzyść jednej ze stron - zwłaszcza w obliczu narastających napięć i wiszącej w powietrzu wojny pomiędzy dwoma mocarstwami, Espenią i Ygutanem, wraz z ich sojusznikami oraz przedstawicielami półświatka spoza Kekonu.

Tym razem autorka stawia bardziej na intrygi rozgrywane zarówno na poziomie ulicy, jak i w sferze polityki oraz działań wywiadowczych, niż na otwartą, brutalną konfrontację (choć w momentach eskalacji i walących się planów i tego nie zabraknie) budując dzięki temu trudną do przewidzenia fabułę, w której równie istotną rolę co skrzętnie zaplanowane machinacje odgrywa przypadek. Na plus należy zapisać - co szczególnie cenię w nowoczesnej fantastyce - że zwroty akcji nie oszczędzają również głównych bohaterów, ale jednocześnie brak tu postaci jednoznacznie pozytywnych, których decyzje dałoby się pogodzić z etyką w jej uniwersalnym wymiarze.

I nawet jeśli autorka stara się niuansować bohaterów i przekonująco oddaje ich rozterki moralne, lojalnościowe i tożsamościowe, dominujące nad nimi przywiązanie do klanowych zasad i uświęconych tradycją reguł sprawia, że nawet postaci relatywnie „najczystsze” - jak młody Anden z Klanu Bez Szczytów, wyraźnie unikający ścieżki przemocy - pozostają trudne do polubienia i sytuują się raczej po stronie antybohaterów. Utrudnia to pełne zaangażowanie emocjonalne, nie mówiąc już o empatii, zwłaszcza gdy obserwujemy, jak rozpadają się plany klanu pełniącego rolę zbiorowego bohatera tej opowieści, a jego członkowie i ich rodziny ponoszą konsekwencje własnych wyborów i ofiar składanych na ołtarzu lojalności wobec klanu. Być może to zaleta - Fonda Lee nie gloryfikuje, jak często bywa w szeroko pojętej literaturze gangsterskiej, mafijnego etosu - ale jednocześnie sprawia, że obcowanie z postaciami, których decyzje budzą sprzeciw, nie zawsze przynosi satysfakcję.

„Wojna o jadeit” oferuje kilka naprawdę mocnych, zapadających w pamięć momentów, które potrafią chwycić za gardło i z pewnością docenią ją fani urban fantasy (którego tak dopracowanych przykładów wciąż nie ma na rynku wiele), a także miłośnicy powieści i kina gangsterskiego, kina sztuk walki (nie wspomniałem dotąd, choć powinienem, że na uwagę zasługują również dynamicznie i sugestywnie rozpisane sceny akcji) czy wreszcie gier z serii Yakuza. Mnie jednak (mimo że cenię sobie wszystkie te konwencje) ponownie nie udało mi się w pełni „wejść” w tę historię. Być może przez jej momentami rozwlekłe tempo, ale przede wszystkim przez brak silniejszej więzi z bohaterami. To powieść, którą wciąż doceniam za rozmach świata, konsekwencję w jego rozbudowywaniu i odwagę w prowadzeniu fabuły pełnej nieoczywistych rozwiązań, ale która pozostawia pewien niedosyt. Jej finał pozwala jednak mieć nadzieję, że wydarzenia nabiorą większego tempa, tak więc po trzeci tom sięgnę raczej szybciej niż za kolejne trzy lata.

Podobnie jak w przypadku "Ostrza", rozpoczynającego cykl "Pierwsze prawo" Joe Abercrombiego, również po lekturze "Miasta jadeitu", pierwszej części "Sagi o Zielonych Kościach" Fondy Lee, nie zapałałem aż takim entuzjazmem, by z miejsca sięgnąć po kol...

Rozwiń

Zwiń

"Bastion" Stephena Kinga być może nie jest najlepszą powieścią postapokaliptyczną w historii, ale z pewnością dla wielu czytelników - nawet tych, którzy zazwyczaj nie sięgają po literaturę tego gatunku - jest tą książką, która zaszczepiła i utrwaliła w ich wyobraźni na długie lata wizję tego, jak może wyglądać świat i w jaki sposób zachowają się ludzie w obliczu wyniszczającej ludzkość zarazy.

Niezależnie od tego, czy potrzeba i idea powstania antologii opowiadań rozgrywających się w świecie w trakcie i po "żniwach" Kapitana Trippsa rzeczywiście wypływały z faktu, że dla wielu autorów dokładających swoją cegiełkę do tego zbioru twórczość Kinga - ze szczególnym wskazaniem na "Bastion" - była lekturą ważną, a nawet formatywną, czy też gdzieś podświadomie motywowało ich pragnienie dania ujścia wciąż żywym emocjom po ostatniej pandemii, albo wreszcie chęć zaprezentowania próbki swojej twórczości pod egidą Kinga i w towarzystwie uznanych nazwisk (bo takich tu nie brakuje), efekt finalny niestety zawodzi pod wieloma względami.

Choć trudno przyłożyć tę samą miarę do każdego z opowiadań - bo jak w każdym zbiorze znajdują się tu teksty lepsze i gorsze, zarówno pod względem formalnym, jak i fabularnym - to jednak całościowo "Koniec świata, jaki znamy..." rozczarowuje niewykorzystanym potencjałem, jaki dawał punkt wyjściowy w postaci "Bastionu" i to, co ma do zaoferowania bogate i uniwersum powiązanych ze sobą powieści Stephena Kinga, do którego można było nawiązać, sprawiając, że rzeczywiście poczulibyśmy się - zwłaszcza jako fani - na dobrze znanym terytorium.

Ja niestety ani przez chwilę - abstrahując od tego, czy dane opowiadanie mi się podobało, czy nie - nie miałem wrażenia, że jestem w świecie Kinga, a jedynie czytam wariacje na "zadany" temat: fanfiki, których twórcy podchodzą do wyzwania z entuzjazmem często większym niż ich możliwości literackie i zdolności narracyjne.

W książce tej, objętością dorównującej niemal oryginałowi, znalazło się zaskakująco niewiele opowiadań, które zapadłyby mi na dłużej w pamięć, i równie niewiele takich, które w naprawdę kreatywny sposób rozwijałyby koncept lub ukazywały świat epidemii z nowej, ciekawej perspektywy.

Zdarzały się teksty interesujące formalnie - jak te z czwartej części tomu, na którą najbardziej ostrzyłem sobie zęby: "Niefortunna rekonwalescencja superprawnika" ("The Unfortunate Convalescence of the SuperLawyer") Nata Cassidy'ego oraz "Stąpając po pozłacanych odłamkach" ("Walk on Gilded Splinters") Dawida J. Schowa. Oba wpisują się w nurt weird fiction i są bardzo ciekawe pod względem konceptu i formy (pierwsze to metaopowieść o bohaterze, który powoli uświadamia sobie, że jest trzeciorzędną postacią książkową, drugie zaś przedstawia świat, w którym od wydarzeń z "Bastionu" minęło wiele lat, a rzeczywistość przypomina jeden ze skorodowanych, chaotycznych światów skupionych wokół Mrocznej Wieży). W obu przypadkach jednak opowieści zostały złożone na ołtarzu formalnych eksperymentów i zamiłowania do dziwności, przy jednoczesnym braku angażującej, wyrazistej linii fabularnej.

Lepiej w tej kategorii wypada Catherynne M. Valente - jej "Nadeszła ostatnia noc smutku" ("Came the Last Night of Sadness"), mimo iż podobnie jak dwa powyższe nie podąża szczególnie wyraźnym torem fabularnym, jest opowieścią patchworkową, w której poszczególne części mają swój klimat i charakterystyczny dla twórczości autorki alegoryczno-baśniowy vibe (perspektywa starej samicy słonia, dostrzegającej odchodzenie "malutkich", czy też umierający długowieczny płetwal błękitny i ginący wraz z jego odejściem otaczający go mikroekosystem jako metafora wymierającej Ziemi).

Niestety, wiele utworów, w których zastosowano podobne zabiegi, ugina się właśnie pod ciężarem dziwności i nieczytelności, a także trudnych do zrozumienia intencji autorów. Część z nich budzi autentyczny niesmak, zwłaszcza te, w których dość pretekstowo potraktowano punkt wyjścia i w zasadzie niewiele je łączy ze światem "Bastionu".

Takimi, równie dobrze mogącymi rozgrywać się gdziekolwiek i kiedykolwiek, opowieściami są chociażby otwierający zbiór "Pokój numer 24" Caroline Kepnes (perspektywa wyraźnie psychopatycznego policjanta realizującego swoje chore wizje przy okazji rozgrywającej się pandemii) oraz "Aż obudzą nas ludzkie głosy i zatoniemy" ("Till Human Voices Wake Us, and We Drown") Poppy Z. Brite (w centrum uwagi niezwykły trójkąt seksualny złożony z młodego homoseksualisty, nieokreślonego gatunku stworzenia morskiego i opiekującego się nim starca - tak, równie nieswojo czuję się pisząc to, jak wtedy kiedy czytałem to opowiadanie).

Brak bardziej ambitnej inwencji twórców sprawia, że z rzadka wychodzą oni poza terytorium Stanów Zjednoczonych, a często nawet jeśli to robią, od smakowicie zapowiadającego się konceptu ukazania innej przestrzeni działania supergrypy przechodzą do opowieści, która nie angażuje, a nawet razi sfokusowaniem się na wnętrzu bohaterów, z którymi trudno sympatyzować albo nawet nie chciałoby się mieć z nimi nic wspólnego, jak ma to miejsce w "Za oceanem" ("Across the Pond") V. Castro (wymarły Londyn i kobieta, która czyni młodego, niedoświadczonego chłopaka swoim seksualnym niewolnikiem).

Te i inne kwestie, związane z opowiadaniami, których wymienianie sobie odpuszczę - w tym z powodu ich przeciętności i wtórności, zarówno względem tego, co znam już z popkultury w materii postapokalipsy, jak i względem siebie nawzajem (powracający motyw matki Abagail i Randalla Flagga nawiedzających sny 99% postaci) - sprawiły, że najbardziej doceniłem te, które obok dobrze opowiedzianej historii nie były przy tym specjalnie skomplikowane, oraz te, w których ciekawy punkt wyjścia szedł w parze z interesującą i przemyślaną fabułą.

"Trips" ("The Tripps") Wratha Jamesa White'a ma ciekawą perspektywę wirusa supergrypy w ubogiej dzielnicy amerykańskiego miasta, zamieszkanej głównie przez czarnoskórych. Obok zarazy dziesiątkującej ludzkość w tle rozgrywają się bezwzględne porachunki dilerów narkotyków i zamieszki. Wszystko opisane jest z okrutną naturalnością, a w centrum uwagi znajdują się dzieci, które doświadczają wszystkich tych widoków, jakie notabene są niewiele bardziej drastyczne od dnia codziennego w świecie, w którym dorastają.

"Oczami świni" ("In a Pig’s Eye") Joe R. Lansdale'a to prosty, ale zręcznie napisany survival, w którym były pracownik wypożyczalni kaset wideo podejmuje jedyną racjonalną decyzję, by ukryć się w dziczy, kiedy w jego miasteczku zaczyna rządzić bezprawie i szerzyć się kanibalizm. Wspólnie z młodą dziewczyną mierzy się z psychopatycznym szeryfem (czy też jego zastępcą) i zgrają jego popleczników.

"Lenora" ("Lenora") Jonathana Janzy to wzruszająca opowieść o mężczyźnie, który lata przed wybuchem epidemii zmierzył się z osobistą tragedią utraty rodziny w pożarze i o jego z wolna rodzącej się miłości do nieoczekiwanego kompana w niedoli - małego didika (polecam wyguglować to urocze stworzenie!)

"W niewłaściwym miejscu o niewłaściwym czasie" ("Wrong Fucking Place, Wrong Fucking Time") C. Roberta Cargilla to lekko humorystyczna historia o trójce pozostałych przy życiu mężczyzn gdzieś w zapadłej mieścinie w USA. Dwaj wielbiciele horrorów i przeżywający żałobę farmer, konfrontowani z przybyszami o nieczystych zamiarach, nie zdają sobie sprawy, że wkrótce ich udziałem będzie coś, co dotąd widzieli na ekranach swoich ulubionych filmów.

"Gracja" ("Grace") Tima Lebbona zabiera nas na pokład wahadłowca Discovery, z perspektywy którego obserwujemy rozgrywającą się poniżej apokalipsę. Pozornie najbezpieczniejsi mieszkańcy planety znajdują się w sytuacji bez wyjścia - brak możliwości bezpiecznego lądowania, a do tego Randall Flagg - tu wybaczam jego obecność - wyciągnął swe macki również w kosmos, skuszony perspektywą użycia broni jądrowej znajdującej się na pokładzie wahadłowca. Bardzo dobry thriller psychologiczny, trzymający w napięciu do samego końca.

Na wyróżnienie zasługuje też "Afrykański malowany pies" ("The African Painted Dog") Catriony Ward, gdzie zaraza doprowadza do uwolnienia likaonów, których oczami obserwujemy upadek świata ludzi - fabuła nie zaskakuje, ale perspektywa jest oryginalna i dobrze wykorzystana.

"Ostatnia sprawa Kovacha" ("Kovach’s Last Case") Michaela Koryty ujęła mnie od początku motywem detektywa tropiącego seryjnego mordercę w świecie, w którym nawet gdyby zebrać wszystkich seryjnych morderców w jednym miejscu, nie prześcignęliby oni w swoim dziele Kapitana Trippsa. Mimo dość szybko rozwikłanej zagadki klimat noir robi swoje, a na postawione na końcu pytanie, czy dla większego dobra warto poświęcić istnienie jednostek w obliczu tego, co dzieje się ze światem, wyjątkowo trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi.

"Świński legion" ("The Legion of Swine") S. A. Cosby’ego - znów prosta opowieść o człowieku, który chce po prostu wieść spokojne życie gdzieś na odludziu, jednak świat upomina się o niego w chwili, gdy u jego progu staje grupa ludzi zdecydowanie z kategorii tych, których w snach nawołuje Flagg - twist finałowy jest łatwy do przewidzenia, choć satysfakcja z wymierzonej sprawiedliwości to rekompensuje.

"Meczet na krańcu świata" ("The Mosque at the End of the World") Usmana T. Malika zabiera nas do Pakistanu, gdzie w tytułowym meczecie znajduje schronienie grupa zdecydowanie dobrych, miłujących pokój ludzi, zmuszonych do obrony przed paramilitarną grupą zwaną Armią Nowego Pakistanu, pod wodzą pragnącego zaprowadzić nowe rządy terroru podpułkownika Amira Bajwy. Ciekawy punkt wyjścia - spojrzenie z perspektywy wyznawców islamu oraz oparta na ich wartościach interpretacja wydarzeń powiązanych z zarazą.

I wreszcie "To porządny gość" ("He’s a Righteous Man") Ronalda Malfiego, w którym pisarz, który krótko przed wybuchem zarazy wydał książkę opisującą dokładnie to, co później spotkało świat, trafia do Gatlin (bodajże jedynego fikcyjnego miejsca znanego z powieści w uniwersum Kinga, do którego nawiązano w zbiorze), którego mieszkańcy uważają go za proroka i pragną dowiedzieć się, czy w obliczu nękających ich problemów usłyszą od niego coś, co pomoże im uporać się z niemożnością posiadania potomstwa. Lekki ukłon w stronę tego, że do "Bastionu" Kinga odwoływano się w okresie pandemii, a do tego ciekawy twist w finale.

I to w zasadzie tyle... Pozostałe opowiadania albo zawodzą na całej linii, albo po prostu wypadają tak blado i nijako, że zaliczają się do tekstów łatwych do zapomnienia. Rozczarowuje też brak wyraźnej odwagi do nawiązywania do innych dzieł Stephena Kinga, jakby ten zaledwie uchylił im lekko furtkę do swego świata. Może agenci i prawnicy autora nie pozwolili, by inni pisarze mogli czerpać głębiej i obficiej z jego dorobku?

Inna sprawa, że wyraźnie brakło tu jakiejś wymiany myśli i koordynacji działań, żeby zapewnić większą spójność pomiędzy poszczególnymi historiami. Stworzyć coś na podobieństwo serii "Dzikie Karty", powstałej pod patronatem George’a R. R. Martina, gdzie bohaterowie opowiadań jednych pisarzy wpadali na postaci z historii innych autorów, a konsekwencje i efekty ich działań wpływały na inne opowieści lub były wzmiankowane w tle.

Kończąc ten już nadto długi wywód - straszliwie i nieodwracalnie zmarnowany potencjał, z kilkoma przyzwoitymi kawałkami prozy w zalewie przeciętności. 5/10

"Bastion" Stephena Kinga być może nie jest najlepszą powieścią postapokaliptyczną w historii, ale z pewnością dla wielu czytelników - nawet tych, którzy zazwyczaj nie sięgają po literaturę tego gatunku - jest tą książką, która zaszczepiła i utrwaliła w ich wyobraźni na długie lat...

Rozwiń

Zwiń

Gratka dla wszystkich miłośników fantasy i science fiction, która zbiera najsilniej oddziałujące na wyobraźnię (choć w wielu przypadkach i pewnych aspektach pozostawiające jej zaskakująco niewiele miejsca) dzieła mistrzów malarstwa i ilustracji związanych z różnymi nurtami oraz mediami szeroko pojętej fantastyki. Wśród artystów, których prace znalazły się w albumie, pojawiają się takie nazwiska jak Frank Frazetta, Boris Vallejo (który dodatkowo popełnił otwierający album esej "My Fantasy Life", opowiadający o jego inspiracjach i drodze do kariery), H.R. Giger, Moebius, Michael Whelan, bracia Hildebrandt, Jeffrey Catherine Jones, a także Julie Bell, Philippe Druillet, Rodney Matthews, Rowena Morrill i Sanjulian - twórcy, którzy w dużej mierze ukształtowali wizualny język współczesnej fantastyki.

Wiele z wysokiej jakości reprodukcji, które znajdziecie w tym albumie, w tej czy innej formie obiło się już pewnie o Wasze oczy - czy to jako plakaty, okładki albumów muzycznych (zwłaszcza rockowych i heavy metalowych), książek - w Polsce lat 90. zdobiące wydania powieści najpewniej bez wiedzy i zgody twórców lub właścicieli praw - ilustracje komiksów, periodyków (fantasy, science fiction, satyrycznych oraz męskich magazynów lifestyle’owych i erotycznych) czy wreszcie gier fabularnych i karcianych. Dzięki temu publikacja niesie w sobie, poza czysto estetycznymi doznaniami, również silny ładunek nostalgii, ale też swoisty rodzaj satysfakcji i radości płynącej z odkrywania na nowo, tudzież poznawania źródeł obrazów, które od lat funkcjonują w naszej wyobraźni.

Autorka i redaktorka albumu, Dian Hanson (znana z publikacji eksplorujących raczej cielesne niż fantastyczne aspekty kultury wizualnej), oprócz samego wyboru prac wzbogaciła album o wyjątkowo rozbudowaną, jak na tego typu wydawnictwo, warstwę merytoryczną. Obok obszernych not biograficznych znajdziemy tu przekrojowe eseje śledzące rozwój wizualnej sztuki fantastycznej od jej korzeni w sztuce religijnej i mitologicznej, przez estetykę magazynów pulp i narodziny kultury ilustracyjnej, aż po jej ekspansję w obrębie komiksu, filmu i gier.

Całość przygotowano w wersji trzyjęzycznej (francuski, niemiecki i angielski), zaś album, który trafił w moje ręce, to jedna z późniejszych reedycji - tzw. 45th Edition - wariant jubileuszowy wydawany przez Taschen w mniejszym, bardziej przystępnym formacie niż pierwotna, duża edycja kolekcjonerska. Niestety, ten rozmiar ma swoje ograniczenia: trudno w pełni nacieszyć się dwustronicowymi rozkładówkami, a wysokiej jakości papier, choć świetnie oddaje nasycenie kolorów i detale reprodukcji, ma tendencję do łapania odcisków palców i refleksów światła.

Ogółem publikację gorąco polecam - zwłaszcza jeśli uda się Wam, co graniczy z cudem, dorwać wcześniejsze wydanie kolekcjonerskie w rozsądnej cenie.

Gratka dla wszystkich miłośników fantasy i science fiction, która zbiera najsilniej oddziałujące na wyobraźnię (choć w wielu przypadkach i pewnych aspektach pozostawiające jej zaskakująco niewiele miejsca) dzieła mistrzów malarstwa i ilustracji związanych z różnymi nurtami oraz mediami sze...

Rozwiń

Zwiń

Pierwsza z książek w serii antologii od Stalker Books, której zamysłem jest przybliżenie polskiemu czytelnikowi tekstów, które pojawiły się - jeśli dobrze rozumiem ideę - po raz pierwszy na łamach periodyków zwanych wtenczas pulpowymi, dziś kultowymi, choćby z tego tytułu, że na ich kartach pojawiały się krótsze formy autorów, którzy z czasem urośli do rangi klasyków literatury science fiction, przynosi pewne rozczarowanie.

Spośród rzeszy doskonale znanych wszystkim fanom gatunku pisarzy, którzy pisali dla lub publikowali w amerykańskim magazynie "Galaxy Science Fiction", w zbiorze tym pojawiają się opowiadania Roberta Silverberga, Poula Andersona, Frederika Pohla oraz Clifforda D. Simaka, aczkolwiek - wybaczcie, że zdradzam to już na początku - praktycznie żadna z tych historii nie jawi mi się jako jakieś szczególne osiągnięcie, zarówno w dziedzinie literatury s.-f., jak i w dorobku tych wybitnych skądinąd autorów.

Owszem, w pewnej mierze koreluje to z konceptem selekcjonera (Wojtek Sedeńko), który zakładał przybliżenie mniej znanych tekstów pisarzy, choć nie zmienia to faktu, że w tej materii sprawiło mi to pewien zawód. Krótko mówiąc, nie są to bynajmniej zapomniane perełki.

W "Poczcie na Ganimedesa" ("Postmark Ganymede", 1957) Robert Silverberg serwuje prostą powiastkę przygodową, w której weteran "patrolu kosmicznego" dostaje przydział jako "pospolity" listonosz dostarczający przesyłki do ludzkich przyczółków na odległych rubieżach kosmosu, a jego zgorzknienie tym, że to robota daleko poniżej jego doświadczenia i umiejętności, szybko mija, bo już podczas pierwszej misji musi zmierzyć się z inwazją "lodowych robaków" atakujących bazę kosmiczną na tytułowym Ganimedesie.

"Męstwo Cappena Varry" ("The Valor of Cappen Varra", 1957) to klimatyczna, ale jednak raczej sztampowa opowieść fantasy, stylizowana na skandynawskie sagi, w której tytułowy bohater musi zmierzyć się z przebiegłą i okrutną trollicą, w efekcie czego zdobywa sławę godną prawdziwego wojownika i - oczywiście - możliwość poślubienia pięknej córki króla, który zlecił mu jej odzyskanie z rąk potworzycy.

"Zestaw ratunkowy" ("Survival Kit", 1957) Frederika Pohla opowiada o cwaniaczku i kanciarzu Mooneyu, którego podróżujący w czasie (dysponujący zadziwiającymi urządzeniami i - co ważniejsze z perspektywy Mooneya - wartościowymi zasobami) tajemniczy przybysz imieniem Harse angażuje w pewne szemrane przedsięwzięcie. Biegłość w szachrajstwie kontra zaawansowana technologia - kto kogo przechytrzy? Humorystyczne science fiction, które bawi na pewnym poziomie, ale też jakością szczególnie w tym podgatunku się nie wyróżnia.

Chyba najlepiej z koryfeuszów s.-f. wypada tutaj Clifford D. Simak z opowiadaniem "Drugie dzieciństwo" ("Second Childhood", 1951), w którym opowiada o cywilizacji nieodległej przyszłości, w której rozwiązano problem śmierci, aczkolwiek idąca za tym długowieczność sprowadza na ludzi zupełnie nowe konsekwencje - głównie natury psychicznej, bowiem z powodu powiązanej z długowiecznością wyjątkowo trwałej pamięci i niemożności zapominania melancholia i nostalgia dotykające jednostki coraz częściej prowadzą do pragnienia powrotu do najlepiej wspominanego dzieciństwa lub pragnienia zakończenia życia w świecie, gdzie eutanazja jest niedopuszczalna.

Jednak, jak już wspomniałem, nie te opowiadania zapisały mi się najlepiej w pamięci, bowiem najlepszymi - choć wciąż na pewno nie wpisującymi się na moją listę najlepszych, jakie dane mi było przeczytać - opowiadaniami były te od autorów, których - poza Williamem Tennem - nazwisk w ogóle nie kojarzę.

Tak więc na wyróżnienie zdecydowanie zasługuje J.F. Bone i jego "Na czwartej planecie" ("On the Fourth Planet", 1963), gdzie z perspektywy niehumanoidalnej istoty i jej kontaktu z zapomnianym artefaktem przodków cywilizacji, której jest reprezentantem, poznajemy wyjątkowo oryginalną koncepcję tego, jak odmienne może być życie na innych planetach, dalekie od wizji, które prezentuje większość dzieł z gatunku fantastyki naukowej.

Ciekawym, też lekko humorystycznym, ale wchodzącym w niepokojące rejony w końcówce, jest opowiadanie C.M. Kornblutha "Pochód kretynów" ("The Marching Morons", 1951), nie bez przyczyny uznawane za podstawowe źródło inspiracji dla twórców filmu "Idiokracja" (2006, reż. Mike Judge). Niejaki John Barlow zostaje "zahibernowany" i budzi się w odległej przyszłości, gdzie trzon społeczeństwa stanowią ludzie o średnim IQ 45, a zewsząd - telewizja, prasa, rządzący - atakuje go wszechobecna bezmyślność, stąd też szybko udaje mu się wejść na szczyt władzy i zacząć realizować - dość złowieszczy plan, trzeba przyznać - wysyłania wszystkich idiotów na Wenus.

Oczywiście ludzie nie osiągnęli możliwości latania w kosmos, stąd planuje wielką mistyfikację, w ramach której ludzie - i tu kontrowersja - oszukiwani są i miast na drugą planetę od Słońca wysyłani są do obozów na bezludne wyspy, a z czasem... utylizowani.

W "Warunkowym człowieku" ("Conditionally Human", 1952) Waltera M. Millera utylizacji poddawane są również modyfikowane genetycznie zwierzęta - neutroidy - które zastąpić miały ludziom dzieci w społeczeństwie, w którym posiadanie potomstwa jest ściśle kontrolowane przez rząd i obarczone masą obostrzeń i warunków.

Modyfikowane, mówiące kotki, pieski i poślednie hominidy dojrzewają do wieku, kiedy osiągają poziom inteligencji równy dwuletniemu dziecku, a wszystkie rozwijające się ponad normę "egzemplarze" są likwidowane w komorach gazowych.

Opowiadanie pokazuje ten świat z perspektywy urzędnika zajmującego się utylizacją oraz jego żony, którzy w obliczu kontaktu z nad wyraz rozwiniętym neutroidem-dewiantem, wciąż o umyśle dziecka, borykają się z moralnymi rozterkami i aparatem wyraźnie totalitarnego państwa. Skojarzenia z "Czy androidy śnią o elektrycznych owcach?" Philipa K. Dicka i zagadnieniami tam poruszanymi są całkowicie uzasadnione.

I wreszcie wspomniany wyżej William Tenn i "Wewnątrz murów" ("The Men in the Walls", 1963), które tym razem kojarzy się z serią gier "Fallout", dla których mogło - choć nie musiało (bo większość dzieł z gatunku post-apo opiera się na podobnych założeniach) - stanowić źródło inspiracji.

Tak więc mamy społeczeństwo żyjące na gruzach cywilizacji i pozostawionych, w niektórych momentach wciąż funkcjonujących, przez nią artefaktów. Tu wyrocznią dla żyjących gdzieś w podziemiach, kanałach, być może schronach przeciwatomowych, rywalizujących ze sobą plemion jest nadająca komunikaty o produktach i przecenach na nie supermarketowa szczekaczka. Samo opowiadanie ciekawie przedstawia popadający w coraz większy regres cywilizacyjny gatunek ludzki i chyba jego jedyną wadą pozostaje otwarte zakończenie, co rozczarowuje o tyle, że jest to najdłużej angażujący czytelnika tekst w tym zbiorze, który przy odpowiednich szlifach sprawdziłby się jako pełnoprawna powieść.

Tak więc nie jest to z pewnością zbiór, którego posiadanie powinno być obowiązkiem każdego wielbiciela literatury science fiction, a raczej określiłbym go mianem ciekawostki odsłaniającej przestrzeń poznania mniej znanych twórców (i być może sięgnięcia po ich bardziej wartościowy dorobek?), w kilku wypadkach dającej możliwość zapoznania się z historiami, które mogły zainspirować bardziej znane i wartościowe dzieła oraz - poza pewną wartością historyczną - dającej przyjemność i radość z czytania tym, którzy cenią sobie bardziej lekką i rozrywkową formę literatury science fiction, w ramy której wpisują się niewymienione w mojej opinii opowiadania.

Na takich warunkach chyba mimo wszystko polecam!

Pierwsza z książek w serii antologii od Stalker Books, której zamysłem jest przybliżenie polskiemu czytelnikowi tekstów, które pojawiły się - jeśli dobrze rozumiem ideę - po raz pierwszy na łamach periodyków zwanych wtenczas pulpowymi, dziś kultowymi, choćby z tego tytułu, że na ich kartac...

Rozwiń

Zwiń

Trudno określić „Ostre cięcia” mianem pełnoprawnej antologii i nie sądzę, by książka ta spełniła rolę, jaką w dorobku większości autorów pełnią podobne zbiory - formy zachęcenia czytelników, którzy do tej pory nie mieli styczności z twórczością pisarza i wykreowanym przezeń uniwersum.

To zdecydowanie i przede wszystkim pozycja dla fanów, znających pierwszą trylogię z cyklu „Pierwsze prawo” i trzy dodatkowe książki („Zemsta najlepiej smakuje na zimno”, „Bohaterowie” oraz „Czerwona kraina”), i fakt ten daje o sobie znać już od samego początku, w opowiadaniu „Piękny drań”, gdzie mamy możliwość poznania młodego, próżnego i wciąż sprawnego fizycznie pułkownika Glokty tuż u progu wydarzeń, które kompletnie przewartościują jego życie.

Doskonale wiemy, co nastąpi później, i finał opowiadania stanowi mało zaskakującą, acz przygnębiającą zapowiedź tego, o czym już doskonale wiemy - to swoiste studium pychy przed upadkiem działać może na emocje głównie (lub tylko) tych, którzy znają wymiar zbliżającej się katastrofy.

Tyle, że to, o czym mówi opowiadanie, doskonale znamy już ze wspomnień Glokty i innych bohaterów pojawiających się licznie w poprzednich książkach, a z drugiej strony dla nieznających ich będzie to kilka scenek rodzajowych z życia pojedynkujących się na pałacowym dziedzińcu młodych szlachetków.

Podobny charakter ma finałowe „Stworzyłem potwora”, gdzie mamy możliwość poznania Logena Dziewięciopalcego w zenicie bestialstwa, które uczyniło go przerażającą legendą, ale - znów - w zasadzie nie dowiadujemy się niczego, czego byśmy już nie wiedzieli (może odrobinę więcej o Bethodzie).

Podobnie jest zresztą w większości opowiadań, które okazują się formą uzupełnienia wątków i przywołania mniej lub bardziej istotnych - z szerszej perspektywy - epizodów z życia bohaterów wcześniejszych powieści.

W „Robocie głupiego” powraca znana z „Bohaterów” „dwunastka” Gnata, z Cudną i Whirrunem z Bligh na czele, w jednym z pobocznych zadań polegających na odzyskaniu magicznego MacGuffina. Ściślej do „Bohaterów” nawiązuje „Wczoraj, niedaleko wioski zwanej Barden”, gdzie stajemy się świadkami jeszcze jednej z bezsensownych, krwawych potyczek, a w rolach głównych - obok (ech!) Bremmera dan Gorsta - pojawiają się postaci miejscowych wieśniaków oraz idealistycznego młodego żołnierza Unii, świeżo upieczonego ojca, z których perspektyw przedstawione jest całe zajście.

„Też mi desperatka” opowiada o wcześniejszych losach Płoszki Południe, znanej z „Krwawej krainy”, tu będącej jeszcze wyjętą spod prawa bandytką o imieniu Dym, uciekającą przed dawnymi kamratami. I ponownie - obrazek z przeszłości, o której masa wzmianek pojawiała się w powieści, której była główną bohaterką.

„Piekło” z kolei nawiązuje do oblężenia Dagoski opisanego w „Zanim zawisną”, gdzie tuż przed zdobyciem jej przez Gurkhulczyków przebywa inny z bohaterów „Krwawej krainy”, Temple, i to z jego perspektywy obserwujemy dramat płonącego miasta oraz ginących w męczarniach mieszkańców.

A w „Niewłaściwym miejscu, w niewłaściwym czasie” mamy możliwość zobaczyć, jak efekt motyla wywołany przez kampanię zemsty Monzy Murcatto („Zemsta najlepiej smakuje na zimno”) doprowadza do niefortunnych przypadków zwykłych ludzi - urzędników, prostytutek czy szeregowych żołnierzy.

W ogóle większość z zawartych tu opowiadań przypomina strukturą rozdziały z pełnowymiarowych powieści, które na zasadzie „sztafety” ukazują wąską i osobistą perspektywę na śmierć, chaos i pożogę wywołane przez niebaczących na efekty uboczne wodzów, królów i magów - demiurgów tego świata.

Spośród tej kategorii opowiadań wyróżnia się stylizowany na pean tekst opisujący światłość i świetność Nicomo Coski, spisany przez Sworbrecka, ale i ten bawi głównie dzięki znajomości kontekstu tego, jakim łajdakiem i oczajduszą był w istocie ów najemnik.

Tak więc większość historii to prezent dla fanów - przystawka, która w momencie ukazania się mogła zaspokoić apetyty oczekujących na kolejne książki wielbicieli uniwersum i w tej formie sprawdza się przyzwoicie, choć mało zaskakująco.

Jest jednak w tym zbiorze coś, co polecić można zdecydowanie świeżym czytelnikom. Cykl historii o perypetiach Shevedieh, pakującej się w ciągłe tarapaty (lub w nie wciąganej) złodziejce, i jej partnerce Javre, zwanej Lwicą z Hoskoppu - wojowniczej kapłance o nieokiełznanej chuci i magicznym mieczu wykutym z upadłej gwiazdy. Swoją drogą postać ta jako żywo wydaje się pod wieloma względami pierwowzorem Viggi z „Diabłów”...

Przeplatające pozostałe opowiadania wycinki z ich przygód (zawarte w historiach „Drobne przysługi”, „Ucieczka z miasta”, „Dobrana para”, „Troje to tłum” i „Czasy są ciężkie dla wszystkich”) to prawdziwa uczta dla wielbicieli fantasy łotrzykowskiego, a para wręcz przypomina żeński, niepokorny odpowiednik Fafryda i Szarego Kocura, z domieszką energii duetu w stylu Xeny i Gabrielle z serialu o „Wojowniczej księżniczce” - oczywiście wszystko w charakterystycznym stylu Abercrombiego, gdzie niepoprawny i często niewybredny humor miesza się z brudną, ponurą i wulgarną fantastyką (a i tak chyba najlżejszą w jego dorobku).

Opowiadania te, co prawda, umieszczone są w kontekście innych wydarzeń rozgrywających się na przestrzeni około 14 lat tego uniwersum, a Javre i Shev napotykają lub współpracują ze znanymi postaciami („konfrontacja” Javre z Whirrunem z Bligh, znanym również jako Whirrun Rąbnięty, to beczka śmiechu), ale nie przeszkadza to cieszyć się opowieściami o tej parze (której czasem przeszkadza, a czasem pomaga love interest Shev - zmysłowa i niebezpieczna łotrzyca Carcolf), wiecznie się przekomarzającej, lecz lojalnej wobec siebie do tego stopnia, że żadna z nich nie zostawi drugiej, nawet gdy wszystko zaczyna się walić, a ich szanse na przetrwanie nie pozostawiają złudzeń.

Zbiór więc głównie dla fanów, ale z zawartością, która może przypaść do gustu także tym, którzy dotąd nie poznali twórczości Abercrombiego.

Wydaje mi się, że niegłupim pomysłem byłoby wydanie wszystkich opowieści o Shev i Javre w osobnym tomie. Ba, marzy się nawet kontynuacja ich przygód w przyszłości...

A tymczasem moja przygoda z twórczością Abercrombiego dobiegła końca. Ogromnie się cieszę, że znów - po wielu, wielu latach - trafiłem na literaturę fantasy, która sprawiła, że z radością sięgałem po kolejne książki, chłonąc je z emocjami, przywiązując się do bohaterów i przeżywając ich losy, które Abercrombie prowadził w nieoczekiwanych kierunkach lub kończył w zaskakujący sposób.

Teraz pozostaje czekać na kolejne - a w międzyczasie znaleźć coś, co wypełni lukę, jaką pozostawia po sobie uniwersum „Pierwszego prawa”...

Mimo że w przypadku „Ostrych cięć” lekko zrzędziłem, to nie możecie się nie domyśleć, że twórczość Abercrombiego - w całości i nawet w mniejszych, jak w tym zbiorze, kawałkach - gorąco polecam!

Trudno określić „Ostre cięcia” mianem pełnoprawnej antologii i nie sądzę, by książka ta spełniła rolę, jaką w dorobku większości autorów pełnią podobne zbiory - formy zachęcenia czytelników, którzy do tej pory nie mieli styczności z twórczością pisarza i wykreowanym przezeń uniwersum.

To ...

Rozwiń

Zwiń

Lektura "Czerwonej krainy", ostatniej z powieści stand-alone rozgrywających się w uniwersum Pierwszego Prawa, ujawnia całościowy zamysł Joe Abercrombiego, którym najwyraźniej było odejście o kilka kroków w bok od mrocznego i brutalnego fantasy w kierunku innych gatunków i eksperymentów z konwencjami, niekoniecznie z nim kojarzonymi. "Zemsta najlepiej smakuje na zimno" to udany melanż fantastyki z motywami znanymi z kina zemsty i heist, "Bohaterowie" to swoista literatura wojenna - a może raczej antywojenna - uwypuklająca dramat uwikłanych w bezsensowną wojnę narodów i jednostek, zaś "Czerwona kraina" to powieść tak bliska brudnemu, brutalnemu i realistycznemu westernowi, jak to tylko możliwe w konwencji fantasy.

Tę ostatnią (pisząc z perspektywy oddanego fana gatunku, wielbiciela twórczości Larry’ego McMurtry’ego, Cormaca McCarthy’ego i Thomasa Bergera, serialu "Deadwood" oraz serii gier "Red Dead Redemption"), nie ujmując przy tym "Zemście..." ani (nie do końca trafiającym w mój gust) "Bohaterom", uznaję za eksperyment najbardziej udany w całym tryptyku. "Czerwona kraina" niesie w sobie bowiem wiele z tego, za co pokochałem wyżej wymienione dzieła z przestrzeni rewizjonistycznego westernu.

Powieść zabiera nas w nowe, nieeksplorowane wcześniej przez Abercrombiego rejony określane jako Dalekie Krainy, gdzie pragnący uciec od bolączek i dramatów rozgrywających się w cywilizowanych krajach (przez które, warto przypomnieć, przewala się jedna wojenna zawierucha za drugą) i rozpocząć nowe życie, a być może zdobyć wymarzone bogactwo, podróżują samotnie lub przyłączają się do tak zwanych Drużyn.

Te zaś przypominają karawany osadników - zrzeszające wyjętych spod prawa, upadłych szlachciców, damy lekkich obyczajów, poszukiwaczy złota, handlarzy i domorosłych przedsiębiorców, których usługi mogą przysłużyć się zarówno im samym, jak i mieszkańcom wyrastających jak grzyby po deszczu prowizorycznych osad i miasteczek bez prawa (jak choćby przypominająca serialowe "Deadwood" mieścina zwana Fałdą).

Główna bohaterka "Czerwonej krainy", Płoszka, ma jednak inny cel - jej farma została zaatakowana przez bandę, która uprowadziła jej dwoje rodzeństwa. Kobieta, wraz z towarzyszącym jej starym, acz krzepkim mężczyzną zwanym Owcą, od lat opiekującym się rodziną, rusza więc w pogoń ku rubieżom znanego świata, przyłączając się do jednej z Drużyn (zdesperowanej zgrai marzycieli, łajdaków, życiowych rozbitków i wygnańców), wiedzionej przez legendarnego przewodnika, Daba Słodkiego.

Obok przeciwności losu w postaci surowego klimatu oraz - z oczywistych względów - wrogo nastawionych rdzennych mieszkańców Dalekiej Krainy, zwanych Duchami, bohaterowie napotkają różne niebezpieczne indywidua, wplątają się w lokalne konflikty i, chcąc nie chcąc, również w sprawy wagi globalnej. Interesy Płoszki i jej Drużyny staną bowiem na drodze nikomu innemu jak znanemu choćby z "Zemsty..." Nicomo Cosce oraz królewskiemu inkwizytorowi Lorsenowi, szukającemu buntujących się przeciw królowi Unii rebeliantów.

Jak wspomniałem wcześniej, udała się Abercrombiemu trudna sztuka oddania w pełni klimatu antywesternu i zręcznego zaadaptowania do niego frakcji, postaci oraz realiów znanych z wcześniejszych powieści. Nic to, że zamiast dzierżących rewolwery - choć pojawiają się sporadyczne warianty broni palnej - kowbojów mamy najemników i zmęczonych życiem wojowników, niemal nieustannie trzymających dłonie na rękojeściach mieczy czy przy łukach i kuszach. Są to jednak postaci o rysie klasycznych rewolwerowców, łowców nagród i bohaterów pogranicza o niemal legendarnym statusie. Drużyny, choć przemierzają krainy magii i miecza - przy czym tej magii, jak zwykle u Abercrombiego, jest niewiele - niewiele różnią się od osadników pokonujących szlak oregoński, a mało malowniczy folklor osad przywodzi na myśl odwiedzane w "Red Dead Redemption" miasteczka i widoki z wspomnianego tu chyba już ze sto razy "Deadwood".

Gęsty, ponury klimat, trzymanie się najlepszych reguł antywesternu, a także charakterystyczne dla twórczości Abercrombiego znakomicie nakreślone postaci i żywe dialogi, niosące cierpki, cyniczny humor, często kontrastujący z ponurą rzeczywistością świata i losami bohaterów, zostają tu okraszone świetnie zaplanowaną, pełną zwrotów akcji historią, z wybitnie oddanymi sekwencjami potyczek i pełnymi napięcia - bo przecież nie mogło ich zabraknąć - pojedynkami.

"Czerwona kraina" to znakomita zabawa konwencjami i hołd złożony surowemu westernowi, a zarazem - obok "Zemsty..." - jedna z najlepszych powieści Joe Abercrombiego, do której, jestem przekonany, będę jeszcze niejednokrotnie wracał. Zdecydowanie polecam to swoiste best of two worlds zarówno fanom westernu, jak i fantasy!

P.S. Choć cieszy powrót dawno oczekiwanej postaci i piękne domknięcie jej character arcu, to jednocześnie skończyłem "Czerwoną krainę" z poczuciem smutku i straty, bowiem pozostał mi już tylko deser w postaci zbioru opowiadań "Ostre cięcia", a potem oczekiwanie na kontynuację, która - z uwagi na skupienie autora na uniwersum "Diabłów" - pojawi się raczej nieprędko...

Lektura "Czerwonej krainy", ostatniej z powieści stand-alone rozgrywających się w uniwersum Pierwszego Prawa, ujawnia całościowy zamysł Joe Abercrombiego, którym najwyraźniej było odejście o kilka kroków w bok od mrocznego i brutalnego fantasy w kierunku innych gatunków i ekspery...

Rozwiń

Zwiń

Zrobiłem sobie niejaką krzywdę, sięgając po „Bohaterów” po przeczytaniu trylogii „Epoka obłędu”, w której skutki wydarzeń opisanych w niniejszej książce oraz losy większości - nomen omen - bohaterów z niniejszej powieści są bezpośrednio kontynuowane. O ile prequel w postaci „Zemsty najlepiej smakującej na zimno” miał bardziej samodzielny charakter, a w centrum opowieści (obok Monzy Murcatto i Caula Dreszcza) znajdowali się bohaterowie drugoplanowi wcześniejszych tomów, tak w „Bohaterach” pojawia się cała plejada kluczowych dla „Epoki obłędu” postaci (lub ich przodków). W efekcie wiele zwrotów akcji zwyczajnie traci swoją siłę oddziaływania. Wiem, to mój błąd jako czytelnika, ale nie zmienia to faktu, że znacząco wpłynęło to na mój odbiór książki.

Jakkolwiek to wciąż Abercrombie - pisarz, który doskonale operuje cynicznym humorem, mistrzowsko buduje moralną niejednoznaczność postaci, a także z chirurgiczną precyzją obnaża iluzje bohaterstwa i patos wojny. Potrafi jednocześnie prowadzić wielowątkową narrację z perspektywy różnych bohaterów i nadawać każdemu z nich wyrazisty, unikalny głos. Pod tym względem „Bohaterowie” nie zawodzą ani przez moment.

Tym razem historia koncentruje się na ukazaniu jednej kampanii bitewnej, w której zjednoczeni pod wodzą Czarnego Dowa Północni rzucają wyzwanie Unii, mobilizującej przeciwko nim swoje siły. Centralnym punktem wydarzeń jest strategicznie położone wzgórze, zwieńczone kręgiem starożytnych głazów zwanych Bohaterami. To właśnie o nie przez trzy dni (tak - cała, licząca niemal 800 stron fabuła rozgrywa się na przestrzeni zaledwie trzech dób!) toczy się seria krwawych starć, potyczek, desperackich natarć i mało chwalebnych odwrotów.

Co istotne, o wyniku tych zmagań rzadko decydują zdolności taktyczne czy strategiczne dowódców albo determinacja i kunszt bojowy żołnierzy. Znacznie częściej przesądzają o nim przypadek, chaos pola walki oraz zakulisowe intrygi i manipulacje rozgrywane wewnątrz obu obozów.

W „Bohaterach” (powieści w dużej mierze skupionej na działaniach wojennych) Abercrombie daje pełny popis swojego talentu do kreślenia sugestywnych, żywych scen bitewnych.

Dynamicznie przeskakuje między zróżnicowanymi bohaterami, z których każdy wnosi własną perspektywę: tchórze, przypadkowi rekruci, niedoświadczeni wojownicy szybko tracący złudzenia co do chwały na polu bitwy, nieudolni dowódcy czy zwykli rzezimieszkowie marzący o łupach. Każdy z nich odgrywa swoją rolę i z czasem staje się świadkiem bezsensu wojny oraz własnej nieistotności wobec machinacji potężniejszych graczy i sił.

To właśnie w tym aspekcie Abercrombie błyszczy najmocniej - w ukazywaniu brutalności i bezcelowości konfliktu. Tym bardziej uderza to po lekturze późniejszej trylogii „Epoka obłędu”, gdy okazuje się, że po opadnięciu kurzu i wsiąknięciu krwi w ziemię wszystko wraca do punktu wyjścia: frakcje ponownie rzucają się sobie do gardeł, wybuchają kolejne wojny i powstania, a ktoś znów knuje, jak pozbyć się kolejnego króla czy watażki.

Największym rozczarowaniem tej książki okazuje się dla mnie postać… Bremera dan Gorsta. Ten pomnikowy wizerunkowo bohater z poprzednich tomów (były osobisty strażnik króla, zdegradowany po wydarzeniach z „Zemsty…”, za niedopełnienie obowiązków w trakcie ataku ludzi Murcatto na dom publiczny, w którym przebywał wówczas Jezal) tutaj jawi się jako postać wewnętrznie rozbita, przepełniona goryczą i pogardą wobec innych (zwłaszcza przełożonych i konkurentów na drodze ku miłosnemu spełnieniu). Jego wewnętrzne monologi, pełne tłumionych ripost i frustracji, odsłaniają człowieka głęboko nieszczęśliwego i momentami zwyczajnie męczącego.

Obcowanie z fragmentami z jego perspektywy było dla mnie wręcz wyczerpujące i solidnie przygnębiające. Zwłaszcza wątki jego skrywanych fantazji wobec Finree dan Brock, przyszłej matki Leo z "Epoki obłędu", potęgowały ten dyskomfort. Postać ta stała się wręcz odpychająca i choć celowo tak skonstruowana, to fragmenty z jej udziałem momentami stawały się dla mnie prawdziwą udręką.

To powieść, która spośród dotąd przeczytanych przypadła mi do gustu najmniej - plasuje się u mnie gdzieś na poziomie „Ostrza” - choć jestem przekonany, że odebrałbym ją znacznie lepiej, gdybym sięgnął po nią we właściwej kolejności.

Z drugiej strony to wciąż Abercrombie, który nie schodzi poniżej pewnego poziomu - choćby dzięki znakomitym, naturalnie brzmiącym dialogom (nawet w obliczu brutalnego obrazu wojny, naznaczonych świetnym, cierpkim humorem, w czym przoduje kapral Tunny, cwaniaczek i dekownik) oraz umiejętności tworzenia wyrazistych postaci. Do tego dochodzi konsekwentna, przemyślana konstrukcja fabuły, w której każde wydarzenie ma swoje, często mało oczywiste, konsekwencje.

Dlatego mimo wszystko mogę „Bohaterów” zdecydowanie polecić. Musicie tylko przymknąć oko na Bremera dan Gorsta i przeczytać tę powieść przed „Epoką obłędu”.

Zrobiłem sobie niejaką krzywdę, sięgając po „Bohaterów” po przeczytaniu trylogii „Epoka obłędu”, w której skutki wydarzeń opisanych w niniejszej książce oraz losy większości - nomen omen - bohaterów z niniejszej powieści są bezpośrednio kontynuowane. O ile prequel w postaci „Zemsty najlepi...

Rozwiń

Zwiń

Po lekturze sześciu opasłych i dostarczających masy emocji tomów osadzonych w uniwersum "Pierwszego prawa" myślałem, że doskonale wiem, czego się spodziewać po kolejnej z książek. "Zemsta najlepiej smakuje na zimno" okazała się na swój sposób zupełnie nowym rollercoasterem wrażeń i zwrotów akcji, a jednocześnie zbliżona konstrukcją fabuły i powiązań między postaciami do tego, co otrzymałem w "Diabłach", najnowszej powieści autora i jednocześnie tej, która sprawiła, że wróciłem do jego twórczości po kilkunastu latach.

Motyw zemsty w popkulturze należy do moich ulubionych tropów fabularnych, a jako że tytuł powieści zobowiązuje, tak i tu mamy do czynienia z - zaznaczam, że z pozoru - klasyczną opowieścią o odwecie. Nie będzie więc wielkim spoilerem, jeśli napiszę, że tu pomsty szukać będzie słynna wojowniczka i przywódczyni Monzcarro Murcatto, która po serii sukcesów i dokonanych na rzecz księcia Orso podbojach w Styrii zostaje przez tegoż księcia (obawiającego się, iż w którymś momencie jej popularność i wpływy mogą przyczynić się do strącenia go z tronu), jego synów oraz grupę jego popleczników zdradzona i nieomal zamordowana. Śmierci nie unika jej ukochany brat Benna, a to sprawia, że Monza, jak zwą ją "przyjaciele", rozpoczyna swą krwawą i bezlitosną vendettę przeciwko tym, którzy przyłożyli się bezpośrednio do spisku. Do zabicia siedem osób i Bóg wie ilu jeszcze, którzy staną jej na drodze do zrealizowania planu...

Abercrombie nadzwyczaj sprawnie wywiązuje się z wykorzystania motywu zemsty i z pewnością nie robi tego od linijki, dbając o to, by odpowiednio - w charakterystyczny dla siebie sposób - zniuansować główny wątek, w wielu momentach podważając zarówno zasadność celu, jak i współmierność odwetu do krzywdy, której doznała bohaterka, a także piętnując konsekwencje, które często wykraczają daleko poza samo ukaranie tych, którzy winni są śmierci jej brata.

Głębsze warstwy - eksplorowane często dzięki reakcjom innych bohaterów, znów znakomicie zarysowanych i wielowymiarowych, na sposoby egzekucji winnych i szkody uboczne, jakie niesie vendetta - nie zmieniają faktu, że "Zemsta najlepiej smakuje na zimno" to znakomita powieść akcji, w której sceneria (wreszcie dowiadujemy się więcej o innych krainach uniwersum!), a nawet gatunkowa konwencja zmieniają się w przypadku każdego kolejnego celu Monzy.

Bohaterka angażuje do swojej zemsty prawdziwą menażerię postaci, nie ustępujących w niczym tym znanym z wspomnianych wcześniej "Diabłów". Jej grupa złożona z bohaterów nowych - narcystyczny mistrz trucizn Morveer (przypominający jako żywo czarnoksiężnika Balthazara Shama Ivama Draxiego z "Diabłów") ze swoją słodką asystentką o równie słodkim imieniu Dzionek oraz opętany potrzebą liczenia wszystkiego osiłek i morderca o nieadekwatnym przydomku Przyjazny - a także poznanych wcześniej na drugim planie trylogii "Pierwszego prawa", tutaj znacznie rozbudowanych i pogłębionych - wojownik Caul Dreszcz, który udał się do Styrii, by stać się "lepszym człowiekiem", Carlot dan Eider, która uprzednio boleśnie przekonała się o tym, że z inkwizytorem Gloktą się nie zadziera, Shylo Vitari, dawna inkwizytorka, oraz mój ulubiony Nicomo Cosca - najemnik, pijak i bon vivant - angażują się w przedsięwzięcie, w zakres którego wchodzą skrytobójstwa, "skoki na bank" (tak, jest tu cała część w stylu "heist movie"), misternie zaplanowane i spektakularnie realizowane mistyfikacje, aż po wywoływanie wojen, które oprócz głównego celu utopić mogą we krwi całe narody.

Oczywiście, co wiadomo już z poprzednich książek Abercrombiego, żaden z tych bohaterów nie jest do końca godzien zaufania i każdy z nich skłonny jest w najmniej odpowiednim momencie do zmiany strony i zdrady. Nie służy to jednak wyłącznie wywoływaniu - skądinąd zaskakujących - zwrotów akcji, ale wynika ze skrzętnie skonstruowanych, skomplikowanych charakterów i sytuacji, wcześniejszych przeżyć oraz granic tolerancji postaci wobec tego, co planuje i jak działa Murcatto. Krótko mówiąc - żadne z nich nie jest w stanie poświęcić tyle, ile sama główna bohaterka.

"Zemsta najlepiej smakuje na zimno" to powieść znakomita pod każdym względem - zaskakująca i wciągająca jak żadna z czytanych dotąd - a wiedzcie, że uwielbiam pozostałe książki Abercrombiego. Akcja nie zwalnia ani na chwilę, losów antagonistów i bohaterów, ich zachowań ani rozwoju fabuły nie da się przewidzieć, a dodatkowo masa rzeczy, które chwaliłem już w opiniach o poprzednich powieściach - plastycznie oddane sekwencje akcji, skrzące się życiem i humorem dialogi, doskonale budowane napięcie oraz pełne charakteru, zapadające w pamięć postaci - sprawiają, że "Zemsta najlepiej smakuje na zimno" plasuje się na czołowym - obok "Diabłów" - miejscu przeczytanych dotąd przeze mnie powieści Abercrombiego. Polecam!

Po lekturze sześciu opasłych i dostarczających masy emocji tomów osadzonych w uniwersum "Pierwszego prawa" myślałem, że doskonale wiem, czego się spodziewać po kolejnej z książek. "Zemsta najlepiej smakuje na zimno" okazała się na swój sposób zupełnie nowym rollercoaste...

Rozwiń

Zwiń

Ostatni tom drugiej trylogii powieści z uniwersum "Pierwszego prawa" pozostawia czytelnika w lekkim odrętwieniu i ze swoistą, smutną konkluzją, jak bardzo świat przedstawiony nie różni się od naszego, zwłaszcza kiedy wziąć pod uwagę przetaczające się przezeń prądy historyczne i wstrząsające jego fasadami dramatyczne wydarzenia. Abercrombie sprawnie wplata motyw "rewolucji pożerającej swoje dzieci" w ramy od początku do końca zaplanowanej z zegarmistrzowską precyzją intrygi - bądź raczej intryg, albowiem każda frakcja i każdy bohater zdaje się pleść własną sieć spisków bądź w nią wpadać - a dopełnienie losów postaci, bądź miejsca, w jakich zostają ostatecznie pozostawione, sprawiają, że o finale "Epoki obłędu" mogę powiedzieć, iż jest wyjątkowo gorzki, a nawet skrajnie pesymistyczny.

Mimo zdławienia rebelii Leo dan Brocka karta szybko odwraca się od króla Unii Orso dan Luthara, bowiem okazuje się, że przyczajeni po stłumieniu powstania ludowego w Valbecku Destruktorzy wciąż snuli swe intrygi i precyzyjnie wykorzystali moment osłabienia kraju po krótkiej, acz intensywnej wojnie domowej, wzniecając nową rewoltę, która swą skalą i konsenkwencjami przerosła wszelkie wyobrażenia.

Tak zwana "Wielka Zmiana" zaczyna się od obalenia króla i oddania władzy w ręce ludu - oczywiście sprawnie sterowanego i wykorzystywanego przez przeciwników króla Orso z warstw uprzywilejowanych - by szybko, pod pozorem dbania o interesy maluczkich, przerodzić się w rządy terroru opętanych szalonymi ideami lub dążących do kompletnego chaosu i anarchii przywódców, wśród których prym wiedzie bezwzględna, fanatyczna Sędzia, działająca w myśl hasła: "Żeby zmienić świat, trzeba go najpierw spalić".

Ostatni tom "Epoki obłędu" to istna karuzela emocji i powieść o chyba największym natężeniu zwrotów akcji, z fabułą pełną spisków, nieoczekiwanych sojuszy i zupełnie nieoczywistych wyborów postaci, skądinąd mających solidne podstawy w ich charakterach, które tak zręcznie skonstruował i rozwijał Abercrombie, konfrontując je z wydarzeniami mogącymi kompletnie przetasować ich wiarę i światopogląd.

Bohaterowie "Epoki obłędu" to postaci, które z pewnością na długo zagoszczą w pamięci każdego czytelnika i z nadzieją czekam na poznanie dalszych losów tych, którym dane było dotrwać do ostatnich kart "Mądrości tłumu" (choć, zważywszy na to, że teraz Abercrombie koncentruje się na kolejnych tomach "Diabłów", przyjdzie na to trochę poczekać).

Przed lekturą "Epoki obłędu" obawiałem się trochę, czy nowa trylogia dotrzyma pola tej pierwszej. Teraz mogę z całą pewnością stwierdzić, że tak, a nawet ją przebija. Wciąż niesie w sobie zalety twórczości, które podkreślałem we wcześniejszych opiniach - świetne dialogi, znakomicie zniuansowane postaci, brutalny realizm świata oraz cyniczny humor - ale jest dużo odważniejsza, bardziej mroczna i bezlitosna. Fabuła jest jeszcze mniej przewidywalna, a postaci bardziej skomplikowane, do tego stopnia, że zakończenie ich wątków - i w sumie całej trylogii - może pozostawić każdego w innym nastroju, w zależności od tego, z którymi z nich sympatyzowaliśmy.

Mnie, jak wspomniałem, zakończenie pozostawiło ze smutkiem.

Na szczęście to jeszcze nie koniec, bowiem przede mną trzy powieści stand-alone - "Zemsta najlepiej smakuje na zimno", "Bohaterowie" oraz "Czerwona kraina" - plus zbiór opowiadań z uniwersum, "Ostre cięcia", które rozgrywają się pomiędzy trylogią "Pierwszego prawa" a "Epoką obłędu" i które - bazując na krótkim rzucie oka na ich opisy - zabiorą mnie w rejony nieco bardziej odległe i rzadziej dotąd przez autora eksplorowane niż Północ i Midderland, ze znanymi i nowymi bohaterami. Choć widzę też, że lepszym pomysłem byłoby czytanie ich po "Pierwszym prawie", ale cóż - czasu się nie cofnie.

Gorąco zachęcam do sięgnięcia po obie trylogie wszystkich, którzy jeszcze nie mieli okazji poznać twórczości Abercrombiego a ja uznaję się oficjalnie już nawet nie za fana, ale za fanatyka jego książek. Polecam!

Ostatni tom drugiej trylogii powieści z uniwersum "Pierwszego prawa" pozostawia czytelnika w lekkim odrętwieniu i ze swoistą, smutną konkluzją, jak bardzo świat przedstawiony nie różni się od naszego, zwłaszcza kiedy wziąć pod uwagę przetaczające się przezeń prądy historyczne i w...

Rozwiń

Zwiń