Gwiazdy nad Benteng

O dramatach trzeciego świata napisano wiele reportaży i książek. O głodzie, biedzie, wojnach, przestępczości, wykorzystywaniu dzieci i innych patologiach, które przeciętnemu Europejczykowi nawet nie śnią się w najgorszych koszmarach. Czy któraś z tych publikacji zmieniła świat? Pewnie nie, albo w mikroskopijnym stopniu. Jednak wciąż powstają kolejne opowieści i powieści pokazujące ukryte, lecz prawdziwe oblicze miejsc, do których bogaci wybierają się na ekskluzywne wakacje. Czy można jeszcze w tych tematach napisać coś, co głęboko poruszy czytelnika? Okazuje się, że tak, Katarzynie Pernal-Wyderkiewicz to się udaje.

Historia przedstawiona przez autorkę faktycznie jest poruszająca, choć dla osoby, która potrafi choć na chwilę przebić otaczającą ją bańkę komfortu zapewne nie zaskakująca. Benteng - miasto gdzieś w Indonezji, pełne z jednej strony niebiańskich plaż i luksusowych hoteli, z drugiej zaś, tej skrzętnie skrywanej, ubóstwa, brudu, głodu, zwykłej nędzy i tego, na czym koncentruje się autorka - wykorzystywania dzieci do nieludzko ciężkiej pracy, a także dozwolonego w tamtej kulturze bardzo wczesnego zawierania małżeństw, wymuszonej inicjacji seksualnej niedojrzałych dziewczynek - tego, co Pernal-Wyderkiewicz nazywa po imieniu - gwałtu i pedofilii. Zdarzenia, o których czytamy, mrożą krew w żyłach, jednak mnie jeszcze bardziej wzburzyła obojętna reakcja całego świata, do którego próbuje dotrzeć autorka z apelem o pomoc dla tego prawdziwego Benteng. (ciekawe, czy faktycznie była świadkiem tego wszystkiego, czy też jest to w jakimś stopniu fikcja literacka).

Jednak siła tej książki (gatunkowo najbliżej jej do reportażu, choć takiego bardzo zaangażowanego) tkwi nie w treści, lecz w formie. Po pierwsze w zmiennej, częściowo odwróconej narracji. Połowa rozdziałów napisana jest w pierwszej osobie z perspektywy… głównej bohaterki - to ona opisuje świat, który ją otacza, dzieli się swoimi lękami, ale i marzeniami, wreszcie pokazuje zachowania i reakcje dziennikarki (autorki). Bardzo ciekawy zabieg formalny, czyniący opowieść bardziej realną i wiarygodną. Pozostałe rozdziały napisane są klasycznie w trzeciej osobie. Mocną wymowę książki wzmacniają używane przez Pernal-Wyderkiewicz krótkie, konkretne, intensywne zdania i akapity. Pewne kwestie są powtarzane, są sformułowania, które czytamy kilkukrotnie, ale wydaje się, że nie jest to redaktorski czy korektorski błąd, lecz świadome wzmacnianie przekazu. Historia jest nieco chaotyczna, rwana, można mieć wrażenie, że autorka pisała to wszystko tam na miejscu, na gorąco, a potem już niewiele zmieniała. I to też ją uwiarygadnia.

Językowo i stylistycznie jest to dobra książka, uwzględniając świadomie używane powtórzenia i na ogół mało rozbudowane zdania. Czyta się ją lekko, o ile można napisać tak o tekście traktującym o tak dramatycznych zdarzeniach. Nie wiem kim z wykształcenia jest Katarzyna Pernal-Wyderkiewicz, ale pióro ma lekkie, przyjemne w odbiorze, jakby faktycznie była doświadczoną dziennikarką czy też pisarką.

Warto przeczytać Gwiazdy nad Benteng. Po pierwsze dlatego, że to dobra, mocna, angażująca literatura. Po wtóre by pamiętać o tym drugim, zasłoniętym przed oczami przeciętnego turysty, obliczu miejsc, do których wybieramy się by zaspokoić naszą próżność i potrzebę luksusu. Świata nie zmienimy, jakby cynicznie to nie zabrzmiało, lecz zapewne możemy uczynić pięknym choć jeden dzień jednego małego człowieka. Epilog tej wstrząsającej opowieści pokazuje że warto walczyć.

O dramatach trzeciego świata napisano wiele reportaży i książek. O głodzie, biedzie, wojnach, przestępczości, wykorzystywaniu dzieci i innych patologiach, które przeciętnemu Europejczykowi nawet nie śnią się w najgorszych koszmarach. Czy któraś z tych publikacji zmieniła świat? Pewnie nie, albo w mikroskopijnym stopniu. Jednak wciąż powstają kolejne opowieści i powieści...

Współpraca barterowa z autorką.

Polska dziennikarka Katarzyna wybiera się do Indonezji, aby napisać reportaż. Oddalając się od luksusowych kurortów, spotyka trzynastoletnią Aishę, dziewczynkę z biednej dzielnicy, gdzie dzieci od najmłodszych lat pracują, a dorośli mężczyźni biorą za żony dziewczynki przed okresem dojrzewania. Katarzyna czuje, że chce nagłośnić tę sprawę i uratować Aishę przed takim losem, ale jej przełożeni nie są z tego zadowoleni.

Historia jest krótka, ale przejmująca i dająca do myślenia. Autorka ma piękny, bardzo artystyczny styl, dzięki któremu łatwiej przyswoić ciężką tematykę, ale przedstawiony tu świat jest przerażający. Czytamy o dzieciach pracujących w nieludzkich warunkach, bo inaczej i tak umarłyby z głodu, o niedojrzałych fizycznie i psychicznie dziewczynkach wydawanych za mąż w majestacie prawa i ich matkach zgadzających się na to, bo inaczej na rodzinę spadnie ,,hańba”. Przedstawiona tu rzeczywistość jest uwierająca i trudna do zaakceptowania, bo Katarzyna Pernal-Wyderkiewicz wciąż przypomina nam o tym, że w naszych czasach wciąż są miejsca, gdzie nie respektuje się nawet podstawowych praw do zdrowia i życia. Nie ucieka też przed kontrowersyjnymi treściami, takimi jak wakacje ,,all inclusive” w miejscach łamiących prawa człowieka czy zamiatanie pod dywan losów kobiet i dziewcząt w krajach biednego południa na rzecz tych z zachodniego, liberalnego świata. Postacie nie są specjalnie rozwinięte, ale wystarczająco, by nieść historię, da się polubić zarówno Aishę, jak i Katarzynę.

Mój największy problem z tą książką jest taki, że nie znam sytuacji w Indonezji, autorka nie zamieściła też żadnego wyjaśnienia, czy jest to historia oparta na faktach, nie ma też zaznaczonego, kiedy toczy się akcja. Przez to nie mogę ocenić, czy przedstawione tu wydarzenia są prawdziwe, co jest realne, a co dodane dla wzbudzenia określonych emocji. Wiem, że książka jest emocjonalna, ale nie wiem, czy rzetelna. Styl jest przepiękny, ale chwilami wolałabym dostać prostotę i surowość, zamiast powtarzających się poetyckich aforyzmów na temat sytuacji dziewczynek z Benteng. Jak wspomniałam, postacie są dość prosto zarysowane, więc niektóre ich zachowania i przemiany wydają się niczym nieumotywowane, ale przyjmuję, że ta powieść miała nie stać kreacją bohaterów, a wykorzystać ich do ukazania problemu.

Mimo trudnego tematu książkę czyta się bardzo płynnie i chyba mogę powiedzieć, że mnie uwrażliwiła i przypomniała, że jako ludzkość mamy jeszcze sporo do zrobienia. Trudno powiedzieć, że lubi się taką tematykę, ale jeśli interesuje Was los biedoty czy kobiet w krajach Azji i Afryki, jeśli cenicie takie pozycje jak ,,Burka miłości”, to może być coś dla Was.

,, (…) niektóre historie muszą być opowiedziane. Niektóre głosy muszą być usłyszane. A niektóre gwiazdy świecą najjaśniej właśnie wtedy, gdy wydaje się, że światło już zgasło.”

Współpraca barterowa z autorką.

Polska dziennikarka Katarzyna wybiera się do Indonezji, aby napisać reportaż. Oddalając się od luksusowych kurortów, spotyka trzynastoletnią Aishę, dziewczynkę z biednej dzielnicy, gdzie dzieci od najmłodszych lat pracują, a dorośli mężczyźni biorą za żony dziewczynki przed okresem dojrzewania. Katarzyna czuje, że chce nagłośnić tę sprawę i...