Podróż do Turek i Egiptu 1784

"Jan Potocki w dziele „Podróże” wykorzystał różne sposoby relacjonowania: list, sprawozdanie, dziennik, notatnik. W swojej relacji z Turcji i Egiptu posłużył się akurat formą listu, popularną w ówczesnym piśmiennictwie podróżniczym. Dbał o zachowanie reguł związanych z epistolografią. Dwadzieścia listów zadedykował swojej matce. Opisał w nich siedmiomiesięczną wyprawę od 9 kwietnia do 8 listopada w 1784 roku. Każdy z nich zawierał datę i miejsce aktualnego przebywania pisarza. Potocki opisał zwiedzane państwa, biorąc pod uwagę upodobania matki. W listach pojawiały się zwroty bezpośrednie do adresatki.
Chciał, aby były one dla niej interesujące. Pisarz wplatał do swojej relacji własne przemyślenia, pytając retorycznie matkę o jej zdanie na ten temat. Potockiego fascynował orientalizm i obyczajowość Wschodu. Starał się z wielką skrupulatnością zgłębić tajemnice obcych kultur i zrozumieć odmienne zwyczaje. Narracja dotyczyła w znacznym stopniu doświadczeń autora oraz oddawała przebieg jego wędrówki. Potocki dużo pisał o Konstantynopolu, nie ukrywał swojego zachwytu nad tym miastem. Zajmował zupełnie odmienne stanowisko w stosunku do podróżnych przyjeżdżających z Zachodu, którzy nie potrafili zrozumieć odmiennych obyczajów mahometańskiego świata. W liście piątym pisarz zaznacza: „Zdziwisz się Pani,
kiedy Jej powiem, iż w wielkiej liczbie podróżnych przyjeżdżających do tego miasta jest bardzo mało takich, którzy dokładne onego czynią sobie pojęcie; nawet najbardziej spostrzegawczy, wysiliwszy ciekawość swą w odwiedzaniu zabytków Grecji, spoglądają na Turków jako na burzycieli czcigodnych pamiątek” "

Magdalena Cygan - Jan Potocki jako prekursor nowoczesnego reportażu podróżniczego, Naukowy Przegląd Dziennikarski 2/2016, s. 31