Kiedy piaski egipskie przemówiły po grecku

Bogate, dobrze uporządkowane informacje, znakomita równowaga między syntetycznymi uogólnieniami a ciekawostkami, przyjemny "przezroczysty" styl i zaskakujące poczucie nostalgii - pamiętam, że fragmenty tej książki czytaliśmy w szkole na historii.

W 2008 roku w interesującej serii „Strefa Arche” Wydawnictwa Ossolineum ukazała się reedycja popularnonaukowego opracowania poświęconego książce w starożytności (pierwsze wydanie 1970) pióra Anny Świderkówny i Marii Nowickiej. Książeczka ta, napisana w niezwykle przystępny sposób (użyto w niej niewielu specjalistycznych terminów, a gdy już się pojawiają, zostają dokładnie wyjaśnione),barwnie opowiada o różnych formach książki antycznej i materiałach piśmienniczych (przy czym Autorki skupiają się głównie na papirusie i piśmie greckim),ich oprawach i zdobieniu. Mniej miejsca poświęcono tekstom i pismom, znacznie więcej natomiast archeologii, poszukiwaniom papirusowych zwojów oraz XIX- i XX-wiecznym odkryciom w tym zakresie. Ostatnia część książki dotyczy starożytnych bibliotek, księgarń i wydawców. Tekst wzbogacony został 91 ilustracjami, które ułatwiają zrozumienie i wyobrażenie sobie opisywanych zagadnień. Krótko mówiąc, znajdziecie tutaj wszystko, co chcielibyście wiedzieć o książce starożytnej, ale dotąd nie wiedzieliście, kogo zapytać. Osobom zainteresowanym tą problematyką polecam także znakomitą książkę Pawła Majewskiego "Pismo, tekst, literatura : praktyki piśmienne starożytnych Greków i matryca pamięci kulturowej Europejczyków", Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2013 (http://ohistorii.blogspot.com/2013/04/p-majewski-pismo-tekst-literatura.html).

Postać żyjącej na przełomie IV i V w. po Chrystusie "filozofki" stała się elementem ideologicznego sporu. Dlatego obrosła już nawet nie mitem, a mitami i w zależności od epoki chcącej użyć jej do własnych celów, stawała się kimś innym. Dla Woltera i tzw. "oświecenia" była krzewicielem religii naturalnej oraz rozumu, dla romantyzmu przedstawicielem doskonałej pełni i piękna kultury hellenistycznej, Anglicy zrobili z niej prawie protestantkę, a pozytywizm naukowca w nowoczesnym rozumieniu, który zgłębiając tajniki nauk przyrodniczych oraz matematyki popychał ludzkość ku świetlanej przyszłości. No i są jeszcze feministki. Te z Hypatii, która całe życie spędziła w celibacie, zrobiły symbol seksualnego wyzwolenia oraz walki z patriarchatem. W 2009 roku Hypatia doczekała się nawet o sobie filmu, a w jej rolę wcieliła się ta chuda aktoreczka Rachel Weiss. A wszystko po to oczywiście, żeby uderzyć w chrześcijaństwo stojące na przeszkodzie tym wszystkim mniej lub bardziej sensownym prądom intelektualnym. Tymczasem wszystko to nieprawda. Prawda jest natomiast taka, że cała sprawa była bardziej zniuansowana i o wiele ciekawsza. Hypatia przede wszystkim nie była żadnym "racjonalistą" w dzisiejszym rozumieniu, ani tym bardziej przedstawicielem Nowego Ateizmu. Ryszard Downkins wyrwałby sobie te resztki włosów, które jeszcze ma na głowie, gdyby dowiedział się jakie poglądy miała ta pani. Bedąc nieodrodnym dzieckiem swojej epoki, wyznawała neoplatonizm. Celowo użyłem tego słowa, ponieważ znaczy to, że poznanie filozoficzne, studia nad matematyką, hydrografią i astronomią miały prowadzić ją tylko do zjednoczenia z bóstwem, które przestało już dawno być bezosobowym demiurgiem nadającym kształt materii przy pomocy idealnych form, jak miało to miejsce u żyjacego 800 lat wcześniej Platona, a stało się osobą kierującą światem, z którą zespolić się można po pierwsze zgłębiając tajniki kosmosu, a po drugie praktykując cnotliwe życie i odprawiając teurgiczne rytuały. Także Hypatia prędzej znalazłaby wspólny język z chrześcijaninem, niż ze współczesnym ateistą. I dlatego, tu upada kolejny mit, jej szkołę wypełniali chrześcijanie. Kilku z nich zostało potem biskupami i to dzięki listom pisanym do otaczanej czcią nauczycielki możemy dzisiaj zrekonstruować choć w niewielkim stopniu dzieje jej życia. Najważniejszym jednak mitem, wciąż skrzętnie budowanym przez tych, którzy walkę z mitami wciągnęli na swoje sztandary, jest ten mówiacy, że Hypatia padła ofiarą ciemnoty i zabobonu w ideologicznej walce sił światła w postaci kultury pogańskiej z siłami ciemności pod postacią nowej religii. Tymczasem była ona po prostu ofiarą sporu politycznego, w który na stare lata niepotrzebnie się wmieszała. Chrześcijanin Orestes, świecki namiestnik Aleksandrii prowadził spór z biskupem Cyrylem, który chciał mieć większe prerogatywy w sprawowaniu władzy nad miastem, Hypatia poparła tego pierwszego, ponieważ uważała, że powinien istnieć rozdział pomiędzy władzą świecką, a religijną, poza tym był jej studentem, ten drugi się zdenerwował i choć sam nie wydał rozkazu zabójstwa, podjudzał do niego ludzi, którzy w marcu 415 roku wywlekli 60 letnią kobietę wprost z prowadzonego przez nią wykładu, przywiazali do konia, powlekli po głównej ulicy miasta, potem wyłupili oczy, poćwiartowali, a resztki spalili. Nie było to zresztą niczym wyjątkowym. Wcześniej i później podobny los sporykał zarówno pogan, jak i chrześcijan. Hypatia miała po prostu wiele znajomości na najwyższych szczeblach władzy , więc Cyryl obawiał się, że przegra walkę o miasto z Orestesem i chciał jej się pozbyć. Niszczono lub zamieniano świątynie pogańskie w kościoły już wcześniej, wolność wyznania pogan ograniczano edyktami cesarskimi także, a mimo to palcem nikt nie tknął Hypatii. Dopiero kiedy na stare lata zabrała się za politykę, jej trybiki ją zmiażdżyły. I tu się w wielkim skrócie kończy ta arcyciekawa opowieść. A hisorię tę warto znać i warto siegnąć po monografię prof. Dzielskiej, żeby nie powtarzać za postępakami modnych bzdur, tym bardziej, że co pewien czas ktoś przypomina sobie o biednej pani filozof i robi z niej chochoła w swojej ideologicznej wojence.

Bardzo solidna pozycja poprowadzona naprawdę przyjemnym stylem, trochę gawędziarskim, momentami dosyć subiektywnym, ale zawsze w ryzach profesjonalnej metodologii. Książka chyba zapomniana, a na pewno niedoceniana - ale jeśli ktoś chciałby wgłębić się w zawiłe meandry polityki epoki hellenistycznej to na pewno warto.

Chyba pierwsza książka jaką przeczytałem o historii. Została wydana ponad 50 lat temu więc być może w niektórych kwestiach będzie już zdezaktualizowana, jednak nadal warto ją przeczytać. Najbardziej w pamięć mi zapadły cytowane przez autora wzruszająca listy św. Paulina z Noli do swojego mentora i przyjaciela, poganina Auzoniusza, w których pełno jest przyjacielskiej atmosfery, a jednak ostatecznie Auzoniusz nie potrafi zrozumieć konwersji na chrześcijaństwo swojego dawnego podopiecznego.

Gdy pojawiła się na rynku była zapewne znaczącym przyczynkiem do opisania dnia codziennego starożytnych. Dzisiaj czyta się nadal znakomicie; widać starą, dobrą szkołę, widać erudycję. Jest to jednak pozycja przedwojenna – a zatem nie odzwierciedla absolutnie stanu dzisiejszej wiedzy. Powiem tak: to książka dla „kompletystów”, którzy chcą przeczytać absolutnie wszystko, co można na ten temat znaleźć wśród opracowań popularnonaukowych. Początkującemu czytelnikowi raczej odradzam – mamy nowsze, przystępniej napisane książki o podobnej treści.

Tak jak Hellada Królów dotyczyła głównie historii i polityki, tak Hellenika skupia się na filozofach, poetach artystach... ale nie tylko, bo to też porządne studium życia codziennego, zwyczajów i religijności. Autorka zabiera nas w pasjonującą podróż po zaginionym już świecie. Zaczniemy w przepełnionych filozofami Atenach, by następnie ruszyć do kosmopolitycznej, oświeconej Aleksandrii, na kupieckie Rodos, do Orientalnej Antiochii (a nawet pełnej ogrodów i dziwów Baktrii) aż do niezwykle czystego (nawet jak na tamte miłujące higienę czasy) i dumnego Pergamonu. Nie jest to pozycja łatwa, bo wiele tu faktografii i cytatów (mocno archaicznych dzisiaj, bynajmniej nie ze względu na słownictwo),ale na pewno pozycja obowiązkowa dla każdego pasjonata epoki Hellenistycznej. UWAGA moje wydanie PWNowskie z 2009 roku ma kilkanaście stron niezadrukowanych. Nie wiem, czy ucierpiał ten jeden egzemplarz, czy cała partia.

W powiedzonku „nie udawaj Greka” jest sporo przewrotnej przesady, bo jak by nie patrzeć, wszyscy nadal tych Greków udajemy albo wręcz nimi jesteśmy. Ten akademicki podręcznik, niegdyś pewnie podstawowy a dziś lekko przestarzały, często podkreśla że mentalność plemion zamieszkujących setki i tysiące lat temu tereny dzisiejszej Grecji różniła się od współczesnego sposobu myślenia. Gdyby jednak te sposoby myślenia były aż tak odmienne, nie przetrwałoby w dzisiejszej kulturze, polityce, organizacji społecznej, architekturze, słownictwie i mnóstwie innych dziedzin życia aż tyle prastarych greckich śladów i kodów. Tytuł wyjaśnia sam siebie – książka opisuje dzieje Greków od najdawniejszych odkryć archeologicznych aż po wojny z „piersiami”. Dygresja osobista – moja nauczycielka historii z ogólniaka, jako osoba mająca za zadanie nie nauczyć ale świadczyć obowiązek etatowej pracy „pedagoga”, w swój wątły wykład wtrącała urocze lapsusy typu greckich wojen z „piersiami” albo posągów bogini „anteny”. Autorzy poświęcili sporo miejsca niemałym trudnościom, na jakie natrafiają badacze najdawniejszych dziejów – kiedy z braku źródeł pisanych i nielicznych śladów kultury materialnej trzeba wysnuwać teorie o organizacji ówczesnych społeczności, kulcie religijnym, sprawowaniu władzy i całej kulturze niematerialnej. A w wielu wypadkach, zamiast solidnych dokumentów, badacze mają do czynienia z poematami (Iliada czy Odyseja),pismami filozofów i niesprawdzalnymi doniesieniami późniejszych starożytnych historyków. Nie dziwne więc, że ilu badaczy tyle teorii, a wiele z nich brzmi pięknie ale ma dość wątłe podstawy. Z książki wynika, że ta nasza kultura rodziła się w wielkich bólach. Greckie ziemie były nieurodzajne, nawiedzane przez suszę, ubogie w surowce, nieprzyjazne człowiekowi, gęsto poprzecinane wysokimi górami. Żyło się biednie, krótko i niebezpiecznie. Żadna to podstawa do wzdychania za dawnymi dobrymi czasami. Bo one wcale dobre nie były i właśnie dzięki temu uformowały typ człowieka, którego działalność pozostawiła piętno na stuleciach dziejów Europy. Człowieka twardego, przedsiębiorczego (handlowali z zapałem czym popadło!),odważnego, chętnego do wypraw w dalekie rejony „za chlebem” (kolonie greckie „obsiadły” nawet wybrzeża dzisiejszej Hiszpanii i Francji!). I człowieka niezwykle przywiązanego do społecznego trybu życia, wychodzenia poza okręg własnego ogniska domowego, rozpolitykowanego, czującego się odpowiedzialnym za sprawy całej polis, często głośnego, "kłótliwego jak Grek" i starającego się przekonać do swych racji za pomocą środków oratorskich, a nie odgórnego przymusu. Z tego rozgadania i zaciekłości w sporach wypączkowały filozofia, literatura, dramat i współczesna polityka. Wschodnie satrapie nie mogły zapewne pojąć (i do dziś chyba nie mogą),że jakaś tam „rada” wspólnie decyduje o sprawach miasta, zamiast zadekretować te sprawy jednym „ukazem”. Bardzo fajna lektura, mimo wad, o których napisali inni forumowicze. Jeśli już mało kto ma czas, chęci i umiejętności do „rozbierania” Homera w oryginale, dobrze poczytać coś, co zbliży nas do własnych źródeł i pozwoli zadumać się nad paradoksem, że tak wiele się zmienia a jednak nasza natura pozostaje … grecka.

Wyczerpujące opracowanie niezwykle ciekawej, a prawie zupełnie nieznanej kultury Hurytów, twórców imperium Mitanni z epoki brązu oraz... najstarszej zachowanej do dziś muzyki. Jak to bywa z opracowaniami naukowymi, są tu bardziej i mniej przystępne fragmenty. Autor zawarł w książce bodajże cały dostępny ówcześnie stan wiedzy o tym tajemniczym narodzie, jego historii, religii, mitologii, sztuce i powiązaniach z innymi cywilizacjami Bliskiego Wschodu.

"Dzieje" Herodota zdecydowanie nie należały dla mnie do najprzyjemniejszych do czytania źródeł, a szczególnie, że tłumaczenie Seweryna Hammera trochę lat ma, a niestety jest pewne tabu u nas wedle którego raz przetłumaczone dzieło, już nie zyskuje odświeżonego tłumaczenia... Poza tymi kwestiami Herodot jest arcyciekawy, nie zrywa on zupełnie z tradycją logografów, co czasem powoduje, że niechętnie go stawiamy w roli "ojca historii". Tradycja uwielbiła sobie odmalowywać Herodota jako bajkopisarza i gawędziarza i o ile w drugiej kwestii mogę zupełnie się zgodzić, słowem posługuje się Herodot bardzo swobodnie, to jednak uprawianie bajkopisarstwa jest dziwnym zarzutem biorąc pod uwagę założenia autora. Nie pragnął on bowiem odkrywać prawd objawionych, lecz przekazać potomnym to, co jeszcze jest przekazywane przez tradycję. I jeśli ktoś uzna za bezużyteczne dla historii pisanie o postaciach mitycznych, zupełnie się z tym nie zgodzę. Zresztą nie pod każdą opinią Herodot się podpisuje, a wielokrotnie daje znać, że on sam powątpiewa w niektóre rzeczy, lecz pozwala ocenić je samemu. Cokolwiek nie pomyślimy o Herodocie, jego dzieło jest pomnikiem patrzenia wstecz, które popycha ludzkość do przodu.

Pierwszy raz daję 9 gwiazdek jakiejkolwiek książce. Dawno nie wciągnął mnie żaden tytuł na tyle żebym z niechęcią go odkładał i wracał do niego z dużym entuzjazmem. Jest to świetny przewodnik po starożytnych zabytkach Rzymu zarówno tych fizycznych jak i tych, których tylko dusza pozostała w mieście oraz fenomenalne wprowadzenie w tematykę starożytnego Wiecznego Miasta dla osób zupełnie niezaznajomionych z tematem.

🏰 Wszystko ma swój początek i koniec. Na ruinach starego świata, powstaje zupełnie nowy. Agonia cesarstwa zachodniorzymskiego doprowadziła do wędrówki ludów, i powstania państw które w przyszłości miały wieźć prym w zachodniej i środkowej Europie. W takich okolicznościach powstało państwo Franków. 🏰 Chlodio uważany jest za pierwszego króla Franków, a od imienia jego następcy Meroweusza wzięła swoją nazwę dynastia, która miała rządzić przez następne dwa wieki. Musiało jednak minąć 50 lat aby na scenie pojawił się prawdziwy bohater - Chlodwig, syn Childeryka który skonsolidował swoje młode państwo, przyjął chrześcijaństwo, dzięki czemu stał się graczem z którym musiano się liczyć. Jego ekspansywna polityka przyniosła Frankom same korzyści. Lecz problemem Merowingów było dziedziczenie, który z każdym pokoleniem prowadziło do bratobójczych walk, wiecznego chaosu i zamętu w państwie, co w ostateczności doprowadziło do upadku rodu. Ostatni królowie przypominali bardziej bezbronne niemowlęta niż prawdziwych mężczyzn. 🏰 Na szczęście władza nie lubi próżni, i na scenie pojawił się kolejny silny gracz, który wziął sprawy w swoje ręce. Karol Młot, od którego początek wzięła przyszła dynastia Karolingów, był prawdziwym wojownikiem, który poskładał rozbite państwo do kupy, i obronił je przed wrogimi najeźdźcami. Każdy następny władca był coraz silniejszy, aż wreszcie nastał Karol Wielki, którego ponad 40 letnie panowanie zaprowadziło go na cesarski tron. Człowiek niezwykle światły, z niebywałym zmysłem politycznym, wprowadził Europę w nową erę. Niestety był to ostatni błysk geniuszu, gdyż każda następna generacja Karolingów nie była w stanie sprostać tak wysoko zawieszonej poprzeczce przez Karola. Tak jak w przypadku Merowingów, ta również zaczęła popadać w dekadencję, tym samym osłabiając wizerunek monarchii. Gwoździem do trumny okazały się być najazdy Wikingów, którzy obracali w perzynę wszystko na swojej drodze. 🏰 Koniec końców nastąpił podział państwa na dwa odrębne byt. Frankowie zachodni wkrótce stali się współczesną Francją, a Frankowie wschodnim Niemcami. Od tego momentu zaczyna się zupełnie inna historia, lecz nadal piekielne ciekawa.

Bardzo ciekawa i wnikliwa praca popularnonaukowa. Miło było się przenieść oczyma wyobraźni, do słonecznej Hellady, i Romy, w te ponure, deszczowe dni późnej jesieni. Podpatrywać jak żyli, myśleli, i odpoczywali ludzie, którzy położyli podwaliny pod naszą cywilizacje. Autorka często oddaje głos samym starożytnym, najczęściej cytuje Cycerona i Senekę. W monografii poruszono bardzo szerokie spektrum tematów. Od struktury geograficzno - gospodarczej Grecji i Rzymu, poprzez hodowle zwierząt i polowanie na nie. Komunikacje i łączność w starożytności. Środki płatnicze i system monetarny. Kalendarz, czas i zegary. Zycie rodzinne Greków i Rzymian, od narodzin, aż po zgon. Rodzaje imion i nazwisk Greków i Rzymian. Nauka, wychowanie i wykształcenie. Stosunek obu narodów do literatury. Medycynę, sztukę kulinarną. Odpoczynek, rozrywki, sposoby spędzania wolnego czasu. Obrzędy, uroczystości, widowiska, kapłanów. Pieśni, muzykę, taniec, przeróżne wierzenia, oraz uroczystości. Każdy rozdział jest podzielony na dwie części, najpierw opisany jest temat rozdziału u Greków, następnie u Rzymian. Autorka mało miejsca poświęca sprawą seksualnym, ot dwa, trzy zdania o heterach. Dzisiejszy historyk, zapewne skupiłby się na kwestiach rozpusty, prostytucji, wszelkich deprawacji. Chwała pani Lidii, iż widzi w starożytnych coś więcej, niż te pop historyczne, modne współcześnie, sprawy porno historyczne. Przyjemna i dająca, dużo wiedzy lektura.

Książka składa się z kilkunastu esejów poruszających różne tematy dziejów chrześcijaństwa u schyłku starożytności. Niektóre z nich są ciekawe i mogą zainteresować nawet czytelnika niezbyt orientującego się w temacie, w innych autorka jednak odpływa w rejony dostępne tylko specjalistom (rozdziały o kontrowersjach doktrynalnych). W ogóle książka ta jest trudna w odbiorze, dużo tu trudnych słów i mało objaśnień. Liczyłam na ciekawszą lekturę. Tylko dla miłośników tematu.

Chyba najbardziej popularna i zarazem godna uwagi książka polskiego autorstwa o najstarszej cywilizacji w historii. Co ciekawe, nie jest ona napisana przez naukowca, lecz przez pełnego pasji i zapału laika, amatorsko "jedynie" zainteresowanego historią Mezopotamii i tajemniczym ludem Sumerów. Pan Marian Bielicki tak bardzo zaangażował się w swoje hobby i posiadł taką wiedzę w temacie, że jako dziennikarz dysponujący jak się okazuje niezłym warsztatem pisarskim, stworzył przystępne, kompletne, wciągające i kultowe już w zasadzie dzieło literackie, podsumowujące odległą o ponad pięć tysięcy lat historię Sumeru. Żeby uświadomić sobie jak ogromny jest to szmat czasu, wystarczy zdać sobie sprawę, że przeciętnemu obywatelowi Starożytnego Rzymu bliżej jest do nas niż do pierwszych mieszkańców takich miast jak Ur, Uruk czy Lagasz. Mówimy więc o naprawdę zamierzchłych czasach. Od pierwszych stron autor zabiera nas w fascynującą, orientalną podróż, przybliżając nam zarys dziejów odkrywania tajemnic skrywających się w niemych, monumentalnych ruinach zapomnianych dawno miast i zigguratów, przysypanych niedbale piaskami pustyni, a skrywającymi niewyobrażalne skarby. Skarby zarówno materialne, prezentowane dziś dumnie w rozmaitych muzeach na całym świecie, jak również skarby prawdopodobnie dużo bardziej wartościowe – bezcenne informacje o naszych korzeniach, o źródłach z których pełnymi garściami czerpały kolejne cywilizacje, aż do naszych czasów. Poznajemy więc losy dawnych podróżników, awanturników i poszukiwaczy przygód zafascynowanych intrygującym krajobrazem Mezopotamii, usianym licznymi, tajemniczymi kopcami, odkrywającymi gdzieniegdzie fragmenty murów świątyń, domostw i pałaców. O miejscach tych krążyło mnóstwo legend wśród lokalnej ludności, które tylko podsycały wyobraźnię i zachęcały do prowadzenia dalszych poszukiwań i wypraw badawczych. Znajdowane niekiedy gliniane tabliczki z pismem klinowym, były przez miejscowych interpretowane jako kamienie z odciskami czarcich pazurów. To doprawdy zadziwiające jak wiele fundamentalnych i genialnych sumeryjskich koncepcji i wynalazków po dziś dzień tkwi głęboko u podstaw funkcjonowania znanego nam świata i nowoczesnych społeczeństw. Najważniejsze i powszechnie znane są koło i pismo, ale należy pamiętać również o sześćdziesiątkowym systemie liczbowym, skąd wywodzi się liczba minut w godzinie i sekund w minucie, a także 360 stopni w pełnym kącie. Wszyscy kojarzą słynny kodeks prawa, babilońskiego władcy Hammurabiego, jednak mało kto zdaje sobie sprawę że był on w dużym stopniu wzorowany na znacznie starszym prawodawstwie sumeryjskim. Osobną kwestią są bardzo liczne podobieństwa między mitologią Sumerów a innymi religiami, nie wyłączając wierzeń starożytnych Greków czy chrześcijaństwa. Mnóstwo historii i założeń zostało zapożyczonych i zaadaptowanych w powstałych dużo później systemach wierzeń. Koncepty takie jak rajski ogród, stworzenie człowieka z gliny, wielki potop, czy choćby idea ostatecznego sądu po śmierci są przecież nam doskonale znane i przedstawiane jako rdzenne, oryginalne i biblijne. Wywodzą się one jednak w prostej linii z mitologii sumeryjskiej, oczywiście nie przejęte bezpośrednio, ale przez akadyjskich, asyryjskich, babilońskich i perskich pośredników. Mając to na uwadze można dużo lepiej zrozumieć o co właściwie w tych wszystkich, często niezrozumiałych mitach chodzi. Na przykład biblijna historia o Kainie i Ablu jest odzwierciedleniem prastarego sporu między mezopotamskimi pasterzami i rolnikami o to, która z tych grup jest ważniejsza w rodzącej się dopiero, młodej cywilizacji i hierarchii społecznej. Jeśli więc ktokolwiek jest zainteresowany historią Mezopotamii i starożytnych cywilizacji Bliskiego Wschodu, a także pozostałym po nich dziedzictwem, które ukształtowało w zasadzie naszą, tak zwaną Cywilizację Zachodnią, może śmiało sięgać po tę książkę. Mimo upływu tylu lat, wciąż można się z niej bardzo dużo dowiedzieć i zainspirować do dalszych dociekań. Prace archeologiczne i badania archiwalne nad znalezionymi tabliczkami z pewnością poszły mocno do przodu od lat sześćdziesiątych. Sam autor często podkreśla, że w tym czy innym aspekcie wiedzy, naukowcy wciąż prowadzą badania i jeszcze niewiele można o nich napisać, prócz domysłów i dywagacji. Sądzę jednak, że dociekliwy czytelnik w dzisiejszych czasach nie powinien mieć większych trudności z weryfikacją informacji, czy zapoznaniem się z obecnym stanem wiedzy na temat interesującego go zagadnienia. Sam sprawdzałem w internecie kilka rzeczy podczas lektury, chociażby to, czy uczonym udało się już zlokalizować Agade - dawną stolicę akadyjskiego króla Sargona. Okazało się że nadal szukają :)

Starożytny Egipt wciąż pasjonuje. Zaś egiptologia jest dyscypliną raczej ścisłą, wciąż ukazują się nowe wyniki badań, nowe odkrycia. Osoby zainteresowane tematami egiptologicznymi zmuszone są do aktualizowania wiedzy. Niniejsza recenzowana książka jest dziełem przekrojowym - obejmuje swą treścią czas od od początków Egiptu do po okres dostania się pod wpływy perskie i hellenistyczne. Lektura - szczerze przyznam - zajmuje trochę czasu. Ale nie będzie to dla Was - Drodzy Czytelnicy - czas stracony. Obok zawikłanej historii politycznej - mamy plastyczne opisy życia codziennego, starożytnych Egipcjan, a także mnóstwo ciekawostek. Między innymi na temat balsamowania zwłok. Jak wiemy - starożytni Egipcjanie wierzyli, że dusza po śmierci będzie trwać, dopóki zwłoki będą w nienaruszonym stanie. W publikacji jest mnóstwo zdjęć, map, wykresów, schematów, ilustracji, a także kolorowych i czarno białych zdjęć. Są też zamieszczone tablice genealogiczne. Jak na początku wspomniałem - odkryć wciąż przybywa, ale książka Grimala jest dziełem przekrojowym, więc można śmiało po nią sięgnąć , między innymi planując wypoczynek w Egipcie.

"Dzieje Grecji" N.G.L Hammonda to fundamentalna monografia opisująca historię cywilizacji greckiej od czasów minojskich po wojnę lamijską. Pomimo swoich lat wciąż można ją uznać za podstawę do dalszego wgłębiania dziejów Grecji starożytnej, lecz z pewnymi zastrzeżeniami; dość spora część informacji zawartych w rozdziałach epoki minojskiej, mykeńskiej i archaicznej się zestarzała, więc dla pełnego obrazu warto zajrzeć do innych źródeł (ja sam większość stron o tych epokach pominąłem) Podsumowując, polecam!

Niejednoznaczna w ocenie publikacja gdzie autor, bazując na Starym Testamencie i pracach archeologicznych, stara się oddzielić ziarno od plew z dyskusyjnym rezultatem. Przez niektóre rozdziały przemawia badacz, by w innych wejść w rolę komentatora Starego Testamentu, a może nawet teologa. Różny jest również nacisk położony w poszczególnych rozdziałach i podrozdziałach. Raz historia polityczna, raz rekonstrukcja prawdopodobnych zdarzeń, a innym razem poezja i liryka. Także długość poszczególnych wątków jest różna. Są postacie i wydarzenia którym więcej miejsca jest poświęcone, a innym mniej. Duży plus za aneksy które wyjaśniają pewne wątki poruszone w tekście głównym.

Książka pokazuje, że na szczęście jednak można wydać syntezę dziejów starożytnej Grecji bez rozpisywania się na 200 stron o demokracji ateńskiej. Zwięzła, oczywiście mało szczegółowa, ale zawiera wszystko, co powinna. Dobra do uzupełnienia i podsumowania wiedzy.

Nawotka polskim Greenem? Oczywiście, może nawet Green to brytyjski Nawotka ;). Dla mnie topowa pozycja dla ludzi zainteresowanych tym fragmentem historii. Obszerna publikacja Pana Krzysztofa Nawotki to niezwykle szczegółowa publikacja dotycząca bodaj największego zdobywcy starożytności. Cała książka jest świetną i zajmującą kompilacją źródeł i zagranicznych opracowań, tym niemniej nie pozbawioną wyraźnego wpływu autora. Język również na plus, choć książka może być ciężka dla początkującego.