Najlepsze opowiadanie na świecie

To moje pierwsze spotkanie z twórczością pisarza i do tej pory kojarzyłem Kiplinga tylko z tematami hinduskimi, a tu proszę okazało się, że poza kwestiami azjatyckimi rozpiętość historyczna jest całkiem spora - Wojna Burska ("Wojna sahibów),Pierwsza Wojna Światowa ("Madonna okopów"; "Ogrodnik"),średniowieczny klasztor ("Oko Allaha"). Można też do tego zbioru dorzucić wątki marynistyczne ("Najlepsze opowiadanie na świecie"),biblijne ("W Antiochii, w tamtejszym kościele"),fantastyczne ("Upiorna Riksza"; "One") czy powiedzmy literaturoznawcze ("Brzask zaprzepaszczony" nawiązujący do Chaucera). No i dobrze, że było tu opowiadanie pod tytułem "Człowiek, który chciał być królem" (ekranizacja z Seanem Connerym i Michaelem Cainem).
Muszę przyznać, że podobał mi się ten zbiór, na minus zaliczyłbym może ze dwa, trzy opowiadania ("Dyletantyzm"; "Dom życzeń"). Przypadło mi do gustu, że sporo było tutaj tematów wojskowych, związanych z szeroko pojętymi militariami - czy to Brytyjczykami w Indiach czy Pierwszą Wojną Światową. Zaskoczyło mnie natomiast jak wiele u Kiplinga było wątków paranormalnych typu duchy czy wędrówki dusz. Wiadomo, jest tu trochę takich powtarzających się schematów typu przedsiębiorczy i dobry Hindus służący przy Brytyjczykach, mądrzy i odważni biali bohaterowie czy masa biblijnych cytatów, ale nie mogę powiedzieć, żeby mi to jakoś bardzo przeszkadzało.
Trochę brakowało mi jakiegoś wstępu do tych opowiadań, z przypisów można wywnioskować, że Kipling często mieszał chronologię, pisał o fikcyjnych miejscach, no i tu mi brakuje trochę takiego wprowadzenia w tło tych tekstów. Na przykład podobało mi się opowiadanie "Człowiek, który był", o Brytyjczyku wziętym do niewoli w Wojnie Krymskiej, który po trzydziestu latach pojawił się w Indiach. To kompletna fikcja literacka czy była jakaś inspiracja prawdziwymi wydarzeniami? Do tego pozycja jest reklamowana jako zbiór opowiadań ułożony przez Borgesa, tylko, że poza blurbem w książce mamy jedno zdanie na ten temat, że są to teksty, które "Borges wspomina w swoich fikcjach i niefikcjach". No fajnie, ale dlaczego akurat te opowiadania? Czemu Borges je w ogóle wspomina? Był jakimś psychofanem Kiplinga?
Generalnie już jakiś czas temu chciałem sięgnąć po coś tego brytyjskiego pisarza, więc dobrze, że taka pozycja się pojawiła na rynku, ale kurczę, można by w tego rodzaju pracach zarysować jakieś minimum kontekstu.

To moje pierwsze spotkanie z twórczością pisarza i do tej pory kojarzyłem Kiplinga tylko z tematami hinduskimi, a tu proszę okazało się, że poza kwestiami azjatyckimi rozpiętość historyczna jest całkiem spora - Wojna Burska ("Wojna sahibów),Pierwsza Wojna Światowa ("Madonna okopów"; "Ogrodnik"),średniowieczny klasztor ("Oko Allaha"). Można też do tego zbioru dorzucić...

Łoch! Łojej! Łolaboga! Łomatko! Łoszukali mnie przy tłumaczeniu!

Taka fraza spokojnie mogła by się znaleźć w omawianym zbiorze opowiadań Kiplinga i spokojnie mogła by ukryć się wśród innych jeszcze boleśniejszych fraz tak skutecznie, że nikt nie zwrócił by na nią uwagi.

Oczywiście nie w każdym - na takie potworki językowe skazał nas tłumacz w opowiadaniu "Dom życzeń" ("The Wish house"). W oryginale jest to w dużej mierze dialog pomiędzy dwoma kobietami prowadzony w dialekcie charakterystycznym dla hrabstwa Sussex. Stylizacja niezależnie od zamiarów autora wyszła w stylu "warszawski licealista który nigdy nie był na wsi pisze pierwszą nowelkę w stylu Reymonta". Weźmy typowy język literacki, dodajmy "ł" do każdego wyrazu zaczynającego się na "o", czasem wsadźmy jakiś wyraz który wydaje nam się przestarzały/używany na wsi i gotowe. W praktyce wygląda to tak: "Nie wiem, czy będę mogła jeszcze wtedy przyjechać... raczej nie bez pieska, który by mnie prowadził. Bo dzieci nic to nie łobejdzie, a... Łoch, Gra! Ja ślepnę!" (oryg. "‘Dunno as I’ll be able to manage by then—not ’thout I have a liddle dog to lead me. For de chillern, dey won’t be troubled, an’—O Gra’! I’m blindin’ up—I’m blindin’ up!’"). Inny przykład: "(...) nabrałam pewności, jak stary pan Marshall wziął mnie do gabinetu i wygłosił długą gadkę ło mojej wiernej służbie. Łobsługiwałam ich z przerwami przez dość długi czas, jednak nie dosyć długi, żeby zasłużyć na emeryturę. A oni dożywotnio dają mi cotygodniowe kieszonkowe. Zapomniałam, co to znaczy... już trzy lata temu nazad", oryg. ("‘I was sure of it when old Mr. Marshall ’ad me up to ’is study an’ spoke a long piece about my faithful service. I’ve obliged ’em on an’ off for a goodish time, but not enough for a pension. But they give me a weekly ’lowance for life. I knew what that sinnified—as long as three years ago."). Nazad... rusucyzm w Sussex. Świetnie. O ile nawet coś nam umknie oryginału, to jednak czujemy, że jest to język żywy, a autor nie pogardza osobami nim mówiącymi. Co innego w przekładzie PIW. Mamy sztuczny język "wiejskiego głupka"; tłumacz nie potrafi oddać składni (sposobu myślenia bohaterki),i „dopisuje” jej dodatkową cechę (dodawanie ł),żeby czytelnik "słyszał” w głowie wieśniaczkę. To jest brak szacunku dla inteligencji czytelnika – tłumacz zakłada, że bez tego „ł” nie zrozumie, że postać jest prosta. I jeszcze ten "szylingas" (w oryginale "bob"),z pogardliwą w języku polskim końcówką -as ("fagas", "złamas", "grubas"),czego w oryginale nie ma.

No dobrze, może tylko to jedno opowiadanie jest źle przetłumaczone, tłumaczowi nie wyszła stylizacja, po co się takich rzeczy czepiać?

Niestety nie tylko to jedno. Weźmy dwa cyaty z "Człowieka, który chciał być królem" ("The Man Who Would Be King"). "Dumnym krokiem podszedł do mnie ksiądz w złachmanionej i postrzępionej sutannie". Ksiądz (czyli ksiądz katolicki, bo nie pastor i nie pop) w XIX-wiecznych Indiach? O co chodzi? Zajrzyjmy do oryginału: "A priest attired in fragments of ribbons and rags stalked up to me". Tak jakby tłumacz w ogóle nie czuł kontekstu miejsca i czasu, których dotyczy tekst. Skąd wziął sutannę??? Jak można wycisnąć z tego co innego jak coś w stylu "Sunął ku mnie kapłan wystrojony w resztki wstążek i łachmanów"? Po czymś takim powoli zacząłęm mieć tej książki dość. Postanowiłem więc otworzyć ją w losowym miejscu i zbadać, czy będą tam artefakty pochodzące od tłumacza. Jeśli tak, kończę lekturę. Stanęło na zdaniu "Biedny kochany Daniel, który był monarchą" (scena, gdy Carnehan przynosi Kiplingowi głowę Dravota). Zajrzyjmy do oryginału: "Poor old Daniel that was a monarch once!". Tłumacz zjadł "once", za to obdarzył nas "kochanym". Kurtyna!

Za tłumaczenie 2/10. Kiplinga z tego przekładu nie da się ocenić, gdyż za bardzo ucierpiał w rękach tłumacza. Mam nadzieję, że redakcja PIW, która ewidentnie zaspała, obudzi się i poprawi tłumaczenia w kolejnym dodruku.

PS. Nie broni się także sam wybór opowiadań - to, że taki a nie inny zbiorek ułożył J. L. Borges nie świadczy jeszcze o niczym. Nie są one dobrane ani tematycznie, ani chronologicznie, ot tak jak się Borgesowi podobało.

Łoch! Łojej! Łolaboga! Łomatko! Łoszukali mnie przy tłumaczeniu!

Taka fraza spokojnie mogła by się znaleźć w omawianym zbiorze opowiadań Kiplinga i spokojnie mogła by ukryć się wśród innych jeszcze boleśniejszych fraz tak skutecznie, że nikt nie zwrócił by na nią uwagi.

Oczywiście nie w każdym - na takie potworki językowe skazał nas tłumacz w opowiadaniu "Dom życzeń"...