Halldór Kiljan Laxness

Składająca się z trzech części opowieść przenosi na islandzką wyspę z przełomu XVII i XVIII wieku, zahaczając (wraz z jednym z bohaterów) również o inne kontynentalne landy, a jednocześnie daje poczucie obcowania z czymś okrutnie starym i odwiecznym. "Dzwon" przypomina formą i stylem opowieści typową skandynawskę sagę (przynajmniej takie wrażenie ma się czytając I część, która opowiada o trzydziestoletnich peregrynacjach Jóna Hreggviðssona; ta najbardziej przypadła mi do gustu, a to przez nawiązania do powieści łotrzykowskiej, szczyptę baśniowego, "trollowego" orientalizmu, rubaszny niekiedy humor oraz „zwiewność” tekstu),by w dwóch następnych częściach przerodzić się, ku mojemu zupełnemu zaskoczeniu, w traktat polityczno-społeczny i rozważania o istocie człowieka w świecie politycznych intryg i politycznego zniewolenia. Staje się więc historią o emancypacji i sile kobiecej woli (postać szlachetnie urodzonej Snæfríður, zwanej Słońcem Islandii, jasnej bogdance),władzy i politycznych właśnie rozterkach („Ogień w Kopenhadze”). Mimo historycznych odniesień „Dzwon” jest aktualny i dziś. Nadal (niestety) miotają nami siła wiary i potęga instytucji religijnej, która wpływa na dusze i działania nie tylko jednostki ale i całych społeczności. Wciąż dotykamy problemu dominacji silniejszego nad słabszym (przykład Islandii i Danii to kolonializm w najczystszej postaci oraz walki o emancypację),prześladowań, sądowej sprawiedliwości i patriarchatu. Ciekawym „urozmaiceniem” głównego nurtu opowieści jest postać antykwariusza Arnasa Arnaeusa, który toczy wojnę z własnymi uczuciami, troską o los kraju i zwykłą ludzką uczciwością. Bohaterowie, którzy muszą wybierać między podpowiedziami serca a oczekiwaniami, jakie mają wobec nich najbliżsi czy lokalna społeczność, stoją na z góry straconej pozycji. Są więc postaciami tragicznymi, których rysy przypominają nieco te z antycznych tragedii. „Dzwon” jest więc tekstem wielopoziomowych interpretacji – choć wymaga od nas, ambitnych, przedarcia się przez gęstość i zawiłości wątków. Co najmniej na wzmiankę zasługuję świetny przekład Jacka Godka, który zmierzyć się musiał z luźnym podejściem noblisty (1955 rok) do języka, jego „giętkością” oraz częstymi zmianami stylu (od patosu po rubaszność, od poetyki po cytaty z urzędniczych listów itp.). Nie twierdzę, że porwał mnie dźwięk islandzkiego dzwonu (czy to przez nierówność rytmiczną w opowiadaniu historii? Ciągnące się przez wiele stron polityczne rozważania i wewnętrzne monologi?),sądzę jednak, że warto sięgnąć po Laxnessa. Okładka jak zorza nad Akranes by Łukasz Piskorek.