Wśród najważniejszych utworów polskiej literatury XX wieku „Szewcy” Stanisława Ignacego Witkiewicza zajmują miejsce szczególne. To dramat trudny do jednoznacznej klasyfikacji, pełen brutalności, groteski, filozoficznych koncepcji i skrajnego pesymizmu wobec świata. Choć formalnie „Szewcy” są dramatem, warto rozpatrywać je również jako powieść dramatyczną — wielowarstwowy, literacki konstrukt, który, mimo że nieprzystępny, odciska trwały ślad w wyobraźni czytelnika. To utwór, który nie tylko opowiada, ale przede wszystkim diagnozuje rzeczywistość, komentuje ją i z wyprzedzeniem przewiduje jej upadek. W tej recenzji podejmuję próbę uchwycenia istoty tego niepokojącego arcydzieła, które nie tylko przeraża i odrzuca, ale także fascynuje swoim rozmachem i przenikliwością.
Już od pierwszych scen czytelnik zostaje wrzucony w świat pełen przerysowania, absurdu i przekształconej rzeczywistości. Witkacy posługuje się konwencją groteski, która staje się tu nie tylko formą estetyczną, ale także głębokim narzędziem krytyki społecznej i filozoficznej. Szewcy — tytułowi bohaterowie — to nie tylko przedstawiciele jednego z najniższych stanów społecznych, ale także alegorie całego ludu, który w końcu się buntuje, przejmuje władzę i... nie zmienia niczego. Ten mechanizm ironicznego błędnego koła, w którym każda rewolucja kończy się restauracją nowego ucisku, jest motywem kluczowym i centralnym dla całej konstrukcji utworu.
Jednym z największych atutów „Szewców” jest ich język. To język nasycony neologizmami, przerysowaniami, brutalnością, a jednocześnie filozoficznym żargonem i swoistym „bełkotem ideologicznym”. Witkacy ukazuje, jak język może przestać służyć porozumieniu, a zacząć budować nowe rzeczywistości, nowe porządki, nowe absurdy. Słowa nie są tu nośnikiem znaczeń, lecz narzędziem propagandy, manipulacji, destrukcji. Bohaterowie „Szewców” nie rozmawiają, oni walczą słowami, osaczają się nawzajem językowo, próbują dominować i przetrwać.
To właśnie język sprawia, że dramat Witkacego tak mocno oddziałuje — zarówno na scenie, jak i w lekturze. Styl ten bywa momentami wręcz hipnotyczny. Przez swoją intensywność i celową nielogiczność wymusza na czytelniku nieustanną czujność i gotowość do interpretacji. Każda fraza może być grą pozorów, każda wypowiedź — drwiną z ideologii, literatury, a nawet z samego języka jako narzędzia.
W centrum „Szewców” znajduje się głęboko pesymistyczna diagnoza cywilizacji. Witkacy, w duchu katastrofizmu, przewiduje upadek kultury i porządku społecznego. Rządy ludu, rewolucje, technokracja, dyktatura — wszystko prowadzi nie do rozwoju, lecz do entropii, do rozkładu, do pustki. W tej wizji pobrzmiewają echa Nietzschego, Schopenhauera i samego Witkacego jako filozofa, który w swoich pismach postulował potrzebę „metafizycznego uczucia istnienia” — świadomości głębi i tajemnicy bytu, którą nowoczesność zabija.
Postacie dramatu — Sajetan Tempe, Prokurator Scurvy, Księżna, Kapłan Baalfasa, czy Krucjata Technokratyczna — to nie tylko figury fabularne, ale uosobienia idei, które w realnym świecie ścierają się ze sobą. Witkiewicz nie daje żadnej z tych sił zwycięstwa. Każda idea, każda forma rządów, każda wizja przyszłości kończy się groteskowym fiaskiem. Jest to wizja nie tylko społeczeństwa, które zmierza ku samozagładzie, ale i człowieka — istoty niezdolnej do transcendencji, więźnia chaosu i braku sensu.
W warstwie formalnej „Szewcy” to dramat totalny — łączący różne style, poziomy języka, konwencje i gatunki. Witkiewicz bawi się konwencją teatralną, łamie czwartą ścianę, balansuje między dramatem filozoficznym, satyrą, farsą, a momentami wręcz dramatem religijnym. Ta forma nie służy jednak tylko artystycznemu eksperymentowi. Ona wyraża rozpad — świata, języka, człowieka. Chaos formy to odbicie chaosu istnienia. W tym sensie dramat ten wpisuje się w najbardziej nowoczesne i prekursorskie tendencje literatury XX wieku — jest zwiastunem teatru absurdu, teatru okrucieństwa Artauda, Becketta, Ionesco, a nawet
„Szewcy” to utwór, który — mimo swojej trudności — broni się na wielu poziomach. Po pierwsze, jego profetyczna siła poraża. Pisany w latach 30., dramat przewidział zarówno nadchodzący faszyzm, jak i komunizm, pokazując, jak ideologie niszczą człowieczeństwo. Po drugie, forma — eksperymentalna, ale spójna w swoim zamyśle — udowadnia, że Witkacy był nie tylko pisarzem, ale i wizjonerem sztuki. Po trzecie, „Szewcy” są niepokojąco aktualni. Ich przesłanie o pustce nowoczesnego świata, o kryzysie tożsamości i niemożności ucieczki od absurdu wciąż rezonuje z dzisiejszym czytelnikiem.
Arcydzieło nie musi być przyjemne. Często największe dzieła literatury są jak lustra — ukazują nasze lęki, niepokoje i kryzysy. „Szewcy” są właśnie takim lustrem — zniekształcającym, krzywym, ale prawdziwym. Ich siła leży nie w tym, że nam się podobają, ale w tym, że nas niepokoją, rzucają wyzwanie, wymuszają refleksję. To utwór, który pozostaje z czytelnikiem długo po zakończeniu lektury — jak niewygodna myśl, jak koszmar, z którego nie sposób się wyzwolić.
„Szewcy” Stanisława Ignacego Witkiewicza to nie tylko dramat, ale literacki manifest — dzieło totalne, które zawiera w sobie całą gorycz i rozpacz XX wieku. To utwór głęboko zakorzeniony w tradycji, a jednocześnie brutalnie nowoczesny. To dzieło, które wciąż szokuje i fascynuje, wciąga w wir absurdu i zmusza do ponownego przemyślenia fundamentów naszej cywilizacji. Jeśli istnieje coś takiego jak „literacka profecja” — Witkacy był jej kapłanem. A „Szewcy” są jego najczystszym, najbardziej dobitnym i najpotężniejszym aktem wizjonerskiego głosu.
Moja recenzja z portalu "nakanapie"
Artykuły
Artykuły
Artykuły
Artykuły
Patronat LC
Szukamy ofert...
1189 
437 
OPINIE i DYSKUSJE o książce Ferdydurke
Przyszedł jak cień po swoje ciało. Zbudził, wyrwał i kazał podążyć za sobą — lecz jednak porwał. Józio porwany został ze swej komnaty istnienia — profesor Pimko zdobył się na to. A kimże jest Pimko? Kimże jest Józio?
We wtorek o tej porze, bezdusznej i nikłej, zaczęła się maskarada, niczym teatralna sztuka lalek dla innych lalek. Sam tytuł już zapowiada, że tu grubo będzie i że forma formą wstrząśnie. Tak więc wyjdź za porwanym i sprawdź, dokąd drogi zaprowadzą.
Gombrowiczowska gęba ukazała mi się w pełni swego znaczenia. Bohater książki, jak kafkowski Józef K., trafia w środek sytuacji, której wytłumaczenia szukać można jak wiatru w polu. Decydujemy się jednak podążać za potokiem słów, trafiając na szerokie przestwory awangardy, nurzającej się w literackim eksperymencie.
Witold Gombrowicz wcześniej, w poprzednio czytanych przeze mnie dziełach, przyzwyczaił do swego języka ociekającego oryginalnością; tu zaś dopełnia swego projektu, uzupełniając katalog zwrotów języka potocznego i przez groteskę oraz absurd zapraszając do literatury wyprzedzającej swe czasy.
Podążam zatem, by dostrzec, jak jednostka gubi się w świecie szeroko przyjętych form, nakazów, systemowych abominacji nakładających maski naiwności. Przyglądam się niewoli językowej i kulturowej — czemuś, co zabiera Józia z domu, by poddać go „resocjalizacji” społecznej, z góry narzuconej infantylizacji.
Powieść Gombrowicza ucieka od zwyczajowych norm pod każdym względem, doprowadzając swą fabułę do miejsca, które nie każdemu przypadnie do gustu, ale na pewno zaskoczy. Proza ta wypowiada posłuszeństwo i pomyka po szerokich polach filozofii egzystencjalnej, występując jednak wielokrotnie pod innymi imionami. Cóż za ironia!
Dzieło autora „Opętanych” przywodzi nieco na myśl książki, w których zniewolona jednostka próbuje skonfrontować się z tym czymś, co pociąga za sznurki; lecz u Gombrowicza wszystko wyznacza abstrakcja i coś tak niesamowitego, że wręcz karykaturalnego w swej istocie. I właśnie te cechy kreują powieść uderzającą tam, gdzie czułe punkty wołają o litość, a rozsądek gubi się w ferworze onirycznych spotkań.
Z całą pewnością książka ta bogata jest w znaczenia tudzież interpretacje i będzie jeszcze długo po lekturze generować pytania.
Dzieło mogące nosić w sobie dopisek: arcy.
Być może.
Przyszedł jak cień po swoje ciało. Zbudził, wyrwał i kazał podążyć za sobą — lecz jednak porwał. Józio porwany został ze swej komnaty istnienia — profesor Pimko zdobył się na to. A kimże jest Pimko? Kimże jest Józio?
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWe wtorek o tej porze, bezdusznej i nikłej, zaczęła się maskarada, niczym teatralna sztuka lalek dla innych lalek. Sam tytuł już zapowiada, że tu grubo będzie...
Jedna z nielicznych lektur szkolnych, które mnie zainteresowały.
Jedna z nielicznych lektur szkolnych, które mnie zainteresowały.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toPupa, pupa, pupa.
Pupa, pupa, pupa.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toChociaż czytając tą książkę w elementach, wydaje się ona sklejeniem słów i zdań, które nie mają sensu (w logicznym rozumieniu zdań ale też w prawach istnienia),to prawda jest taka, że całokształt tejże lektury jest bardzo inteligentny i mający głębokie przesłanie. Chociaż przeczytałam całą lekturę, to bez opracowania ani rusz!!!
Chociaż czytając tą książkę w elementach, wydaje się ona sklejeniem słów i zdań, które nie mają sensu (w logicznym rozumieniu zdań ale też w prawach istnienia),to prawda jest taka, że całokształt tejże lektury jest bardzo inteligentny i mający głębokie przesłanie. Chociaż przeczytałam całą lekturę, to bez opracowania ani rusz!!!
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toPo raz kolejny wróciłem do lektury, którą czytałem przed laty, choć nawet nie wiem czy przeczytałem. Nie przypominam sobie również, czy należycie tę książkę przerobiliśmy w szkole, czy nauczycielka była w stanie wytłumaczyć nam znaczenia tu zawarte, lub czy sama je właściwie interpretowała. Czy Ferdydurke jest książką uniwersalną, ponadczasową, czy dotyka problematyki, która jest jeszcze obecna w naszych czasach? Zadając sobie te pytania, wróciłem myślami do okresu mojego dojrzewania, do uczucia niezrozumienia przez rówieśników i nauczycieli, do umysłowych kajdanów zmierzchu peerelowskiej rzeczywistości. Już wtedy czułem, że nie tylko nie jestem rozumiany, ale nikomu nie zależy bym był zrozumianym, bym rozpostarł skrzydła intelektu zanurzając się w sztukę i kulturę. Ferdydurke mówi mi o tych wszystkich zawiłościach w jedyny i właściwy dla Gombrowicza, zawiły sposób, i właśnie dlatego uderza z taką mocą, zwiększoną jeszcze bardziej po latach doświadczeń.
Do niektórych książek należy dorosnąć, czyli wszystko przede mną.
Po raz kolejny wróciłem do lektury, którą czytałem przed laty, choć nawet nie wiem czy przeczytałem. Nie przypominam sobie również, czy należycie tę książkę przerobiliśmy w szkole, czy nauczycielka była w stanie wytłumaczyć nam znaczenia tu zawarte, lub czy sama je właściwie interpretowała. Czy Ferdydurke jest książką uniwersalną, ponadczasową, czy dotyka problematyki,...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toO ile pamiętam to w szkole przerabialiśmy "Ferdydurke" raczej we fragmentach. Nawet oglądaliśmy film Skolimowskiego na lekcji. Chociaż nie bardzo rozumiem dlaczego film jest w wersji anglojęzycznej, bo wątpię by był zrozumiały dla kogoś poza Polakami, choć z drugiej strony słyszałem, iż "Ferdydurke" jest jedną z popularniejszych polskich powieści za granicą. Sama ekranizacja jest zbyt dosłowna, więc jak komuś książka nie przypadnie do gustu to film również.
Wracając do powieści. Gdy ją przerabialiśmy Na pewno nie przeczytałem jej w całości, a że to dość ważna i znana w polskiej literaturze książka to postanowiłem nadrobić. Nie przepadam za groteską, absurdem, awangardą czy szeroko pojętą sztuką współczesną, którą obecnie możemy oglądać w Klocku Trzaskowskiego. Nie sposób jednak odmówić Gombrowiczowi sprawności posługiwania się piórem, bo mimo wszystko dobrze się to czyta, zwłaszcza trzy pierwsze rozdziały. Jest tutaj też kilka trafnych spostrzeżeń odnośnie szkoły czy literatury, do których pewnie wielu uczniów doszło, ale określało je innymi słowami. Szkoła wtłacza w swoje ramy zarówno uczniów, jak i przerabiany materiał, zwykle sprowadzając go do kilku określeń czy terminów.
Jednak im dalej tym mniej sensu w tym widziałem. Skłaniam się przyznać rację Józefowi Mackiewiczowi, iż pod tą formą groteski i absurdu najczęściej nie ma żadnej treści. Poniekąd przyznaje to sam Gombrowicz wieńcząc książkę: "Koniec i bomba! A kto czytał, ten trąba!". Można by sparafrazować samego Gombrowicza:
- A zatem dlaczego Gombrowicz wzbudza w nas zachwyt i miłość? Dlatego, że Gombrowicz wielkim pisarzem był!
- Ale kiedy ja się wcale nie zachwycam! Nie zajmuje mnie! Nie mogę zrozumieć, jak zachwyca, jeśli nie zachwyca!
Mało co zostanie w mojej pamięci z tej powieści. Kilka scen, określeń i tyle. Z Gombrowicza sięgnę pewnie po "Trans-Atlantyk", bo jest w miarę krótki, choć spodziewam się, że będzie równie ciężki w czytaniu co "Ferdydurke".
O ile pamiętam to w szkole przerabialiśmy "Ferdydurke" raczej we fragmentach. Nawet oglądaliśmy film Skolimowskiego na lekcji. Chociaż nie bardzo rozumiem dlaczego film jest w wersji anglojęzycznej, bo wątpię by był zrozumiały dla kogoś poza Polakami, choć z drugiej strony słyszałem, iż "Ferdydurke" jest jedną z popularniejszych polskich powieści za granicą. Sama...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toAbsolutnie obowiązkowa pozycja dla każdego. Pełna metafory, ale jednocześnie prostoty
Absolutnie obowiązkowa pozycja dla każdego. Pełna metafory, ale jednocześnie prostoty
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo tono ja lubie takom groteske ale jednak troche zbyt chaotycznie jak na moje gusta
ksiazka jak najbardziej wybitna ale mogloby byc lpiej
no i jestem tromba ehhh
no ja lubie takom groteske ale jednak troche zbyt chaotycznie jak na moje gusta
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toksiazka jak najbardziej wybitna ale mogloby byc lpiej
no i jestem tromba ehhh
Tak głupia i dobra jednocześnie.
Tak głupia i dobra jednocześnie.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toSzczyt literatury, absurdu, groteski, konceptu i walki z formą
Szczyt literatury, absurdu, groteski, konceptu i walki z formą
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to