Sprzedam dom, w którym już nie chcę mieszkać

--- Nie czyta się tego łatwo i przyjemnie, język dość trudny, z częstymi powtórzeniami, w stylu Młodej Polski. Trzecioosobowy, wszechwiedzący narrator, akcja osadzona w Pradze tuż przed II wojną światową. Główny bohater to pan Karl (Roman) Kopfrkingl, mężczyzna w średnim wieku, przedsiębiorczy pracownik krematorium, przykładny mąż "delikatnej" Lakme, kochający ojciec 16to letniej Ziny i 14to letniego Miliwoja. To on i jego długie monologi, naszpikowane przypomnieniami stanowią trzon książki, pozostałe postacie to w zasadzie statyści, wypowiadający czasami krótkie zdania-przerywniki (poza długimi faszystowskimi indoktrynacjami Williego). --- Początkowo obserwujemy idealne, szczęśliwe życie Kopfrkingla i jego rodziny, sielskie mieszkanie, odwiedziny znajomych, rodzinne spacery po mieście, satysfakcjonującą pracę w krematorium, wizyty w gabinecie żydowskiego sąsiada-doktora Bettelheima. Od czasu do czasu pojawiają się wzmianki o hitlerowskiej partii SdP Niemców Sudeckich, o niepokojach przy granicy, o prześladowaniach Żydów w Niemczech, czemu pan Kopfrkingl daje wyraz dezaprobaty. Coraz bardziej natarczywe stają się też uwagi przyjaciela rodziny, przedsiębiorcy niemieckiego pochodzenia pana Wilhelma Reinke, członka SdP, do której wstąpienia bezskutecznie namawia również Romana (mającego przecież w żyłach kroplę niemieckiej krwi). --- Wszystko się zmienia 15go marca 1939 roku, gdy do Czechosłowacji wkraczają wojska niemieckie. Pobłażliwe nastawienie do Żydów pana Kopfrkingla ulega odwróceniu, sprzeciw przeciwko przemocy i polityce Hitlera przeistacza się w poparcie, przystąpienie do NSDAP i czynną współpracę z okupantem... Właśnie ta przemiana, wstrząsające zakończenie i smutny morał tej powieści są bezcenne, choć sposób ich podania zwyczajnie nużył.

Intelektualne odprężenie. Lekka książka, nieco śmiechu, wspomnienie filmu, który oglądałem parę lat temu, przez to znane mi postacie, fabuła. Czytałem, miałem pewność, że czas poświęcony literackiemu scenariuszowi nie poszedł na marne; w prawdzie pierwszy raz spotkam się z tego typu formą - krótkich, poskładanych ze sobą scen-obrazów. Film na papierze. Ciekawe doświadczenie. Rozrywka. Czas nie-stracony, odprężenie. Polecam tym, którzy nie lubią kryminałów czy ciężkich książek, a w celu odstresowania, "resetu", wolą spędzić czas z przystępnym czeskim utworem komediowym.

Nowela odkrywa wstydliwą kartę w historii Słowacji, a mianowicie istnienie faszystowskiego Państwa Słowackiego. Z początku wydaje się, że w sennym, spokojnym miasteczku nie wydarzy się nic niepokojącego. Grosman świetnie uchwycił naturę głównego bohatera, który stroniąc od wojennych wydarzeń i polityki dał się wciągnąć w dramatyczną w skutkach historię. Chętnie obejrzę ekranizację.

"Taka piękna żałoba" to książka w której fascynuje mnie siła szczegółu jak Hrabal potrafił pisać; o szeleście drzew, o ptakach - o tym, jak pohukiwanie sowy rozbrzmiewa w nocy, albo jak opisuje te ulotne chwile trudnego do uchwycenia szczęścia i nieskończoności, letnich wieczorów, gdy cała rodzina siedzi wokół stołu na zewnątrz po posiłku i głośno rozmawia, a obok migocze dogasający ogień i wszyscy się śmieją, a gwiazdy świecą nad nimi z podziwem i szacunkiem, a nietoperze przelatują, a śmiech i głośny hałas tworzą zamyśloną, pokorną ciszę. To właśnie najbardziej podoba mi się w Hrabalu, a także to, jak udaje mu się przeniknąć zupełnie prozaiczne wydarzenia niemal biblijnym mistycyzmem, pełnym sakramentów, by przeplatać na przykład zwyczajne picie piwa z chrztem i powołaniem proroków. Hrabal potrafi obudzić w człowieku rodzaj ukrytej poezji, w sposób, w jaki zazwyczaj potrafią to zrobić tylko wiersze – a w tym przypadku jest to proza!

Wyrazisty Hasek daje popis swojego kunsztu. Zastanawiam się, czy człowiek może być jeszcze bardziej ironiczny? Pewnie może, ale autor stosuje tak wyjątkową konwencję, że ten inteligentny kpiarski humor, czy wręcz szydercza fantazja, są nie do przebicia! Każda opowiadana historia ma cechy anegdoty i jeszcze zostaje okraszona pointą. Znakomita pozycja.

Kolejna wspaniała autobiograficzna opowieść Hrabala, sequel genialnych „Postrzyżyn”, gdzie ponownie spotykamy niezwykłego stryja Pepina. I Znów mnóstwo anegdot, wydarzeń całkiem śmiesznych i nieco mniej, bo to także czas pożegnań z wieloma rzeczami, skoro w Czechach nastaje komunizm. Wcześniej pełno tu radości życia, ale do czasu, do czasu…. Jak to u Mistrza, sporo plebejsko-mieszczańskiego humoru w rozporkowym stylu. Mamy tu przeciwieństwo słynnego przybijania pieczątek na odwrotnej stronie uroczej Zdeniczki z „Pociągów pod specjalnym nadzorem”. Tutaj telegrafistka pomalowała zaś na fioletowo tuszem do stempli śpiącemu na dyżurze pomocnikowi na stacji to, co jako mężczyzna miał najcenniejszego…. Niektóre opisy i sytuacje omal przekraczają granice dobrego smaku, ale Hrabal nie byłby sobą, gdyby miał cenzurować siebie i świat małego miasteczka (tu Nymburk), z którym się identyfikował. BTW: tak często wspominana „gospoda z damską obsługą”, do której regularnie uczęszcza stryj Pepin, to rzecz jasna eufemistyczna nazwa zamtuza. Nie przypadkiem, gdy nastaje władza ludowa, znikają i te przybytki. Świetna jest zwłaszcza scena ”unarodowienia” browaru, w którym ojciec pisarza był kierownikiem i dobrze traktował podwładnych, co teraz działa na jego niekorzyść… „To, że był pan dla nas grzeczny, dziś raczej pana obciąża, bo służył pan jaśniepanom, ale dzisiaj panami jesteśmy tutaj my. (…) Był pan dla nas grzeczny i mamy to panu za złe, bo w ten sposób stępiał pan ostrze walki klasowej”. A początek nowych porządków oznacza przede wszystkim kompletną zmianę czasu. „Ten czas dokoła z wolna się zatrzymywał, gdzieś zatrzymał się całkiem, podczas gdy inny czas, czas innych ludzi, wypełniony był zapałem i nowymi zabiegami, i dążeniami”. Symbolem końca tego czasu staje się, czy naprawdę tylko przypadkowe, „rozstrzelanie” ciężarówki należącej do ojca narratora. Potem wraz ze stryjem Pepinem podejmuje on jeszcze różne aktywności, ale bardziej po to, by mieć jakiekolwiek zajęcie. Wraz z nowym czasem radosna, pełna radości życia opowieść staje się własnym przeciwieństwem… „Tak bracia pracowali, lecz rezultat ich pracy był już taki sam jak zawartość beczki, już przestawał mieć sens, tak zresztą, jak cały ten czas, który zatrzymał się nie tylko na kościelnej wieży z popsutym zegarem, przestał on chodzić i nikt go nie naprawiał, ale ten czas dookoła z wolna się zatrzymywał, gdzieś zatrzymał się całkiem, podczas gdy inny czas, czas innych ludzi wypełniony był zapałem i nowymi zabiegami, i dążeniami, stryj Pepin oraz Francin jednak już o tym nie wiedzieli”. „Wszystko, co stare, co związane ze starymi czasami, przeciwnymi ruchowi wskazówek zegara, poszło spać albo jakby mu uwiązł kęs w gardle, udławiło się i z wolna umierało, dawny czas zastygł jak królewna Śnieżka, która zjadła zatrute jabłko, a książę nie nadchodził i nawet już przyjść nie mógł, bo stare społeczeństwo nie miało już sil i odwagi”. „Teraz widzę, że czas naprawdę się zatrzymał i nowy czas naprawdę się rozpoczął, lecz ja mam klucz jedynie do starych czasów, a do nowych mi go odmówiono i w nowym czasie żyć już nie mogę, gdyż należę do czasu starego, który umarł”. W tej książce, pisanej bez nadziei na druk w 1973 r., bez ogródek ocenił socjalizm, jeżeli ktos miałby co do niego jakieś wątpliwości, bo coś tam kiedyś.... A pisał to zaraz przed poważną operacją - wtedy ma się tendencje do prawdy... Zakończenie elegijne, jak mało kiedy u Hrabala, a zarazem pozbawione jakiejkolwiek czułostkowości. „Wiedziałem, że Pan Bóg nie lubi prawdy, że lubi wariatów i ludzi natchnionych, takich jak mój stryj Pepin, że Pan Bóg lubi powtarzaną z przekonaniem nieprawdę, ba, natchnione łgarstwo kocha bardziej niż suchą prawdę”. To mój 12. Hrabal. Nigdy niższej oceny niż 7 mu nie wystawiłem. I pewnie tego nie zrobię, bo ile mi jego rzeczy zostało.... PS I tylko na str. 75 fatalny – wydaje się, chyba wręcz nie do wyplenienia - błąd tłumacza czy w sumie redakcji: nazwanie patrona wiedeńskiej katedry „św. Stefanem”….

16/130/2026 #BraczBingo 2026: Zekranizowana Nie przebrnęłam przez "Cud" tego autora, ale "Batalion" to zupełnie inna bajka. Prześmiewcza książka o realiach zasadniczej służby wojskowej w Czechosłowacji. Nie ma nic o fali, szorowaniu kibelków szczoteczkami itp., ale za to są ćwiczenia na poligonie (mam nadzieję, że nasza armia też ćwiczy; w powieści wynik tych ćwiczeń był masakryczny, ale chociaż pojeździli czołgami!), przyśpiewki, szkolenia merytoryczne i kulturalne, cały ten klimat komuny wpajającej obywatelom, że nie ma lepszego ustroju, literatury, sztuki wojennej... zapewne też barchanowych gaci i szczypiorku do jajecznicy. "(...) złowieszcze groźby majora dopełnił okrzykiem: "niech żyje zeteserer!". Kiedy plutonowy inż. Krajta ofuknął go, żeby milczał, ten dodał jeszcze bardziej basowo: "Niech żyje nasz wielki przyjaciel i obrońca, nasz wódz i nauczyciel, nasz ukochany wyzwoliciel i pogromca znienawidzonych okupantów, mądry i wielki, dobrotliwy i wspaniały, niezastąpiony towarzysz generalissimus Józef Wysralionowicz Stalin!"."

Kundera świetny i erudycyjny. Może nie tak, jak Nieśmiertelność, ale jednak to wybitna proza. Pokazuje bardzo dobrze, głęboko psychologicznie, uwikłanie młodych ludzi w budowanie socjalizmu w Czechosłowacji w latach 50. A potem ich wielkie rozczarowanie komunizmem. Tragedia głównego bohatera Ludwika polega na tym, że w jego życiowym losie Kundera splótł owo rozczarowanie i jego bolesne skutki na życie z wielką pustką po nigdy niespełnionej miłości. Powieść jest pisana z kilku punktów widzenia, które razem dają mozaikę, jaka jest życie człowieka w tym konkretnym momencie historycznym. A życie bywa głupim żartem, ponad wszystko inne.

Jak zwykle Ota Pavel serwuje czytelnikowi opowiadania niepozorne, a chwytające za serce. Oczywiście dramatycznymi zdarzeniami i ironią skrzy tutaj tytułowe opowiadanie, ale siła czeskiego autora nie leży w akcji, lecz w skupieniu na szczególe, na tym, co na co dzień umyka. Na ludziach, dzięki którym działa wyciąg w górach, a o których nikt nie myśli. Na nieocenionej wartości czystej wody, na wadze posiadania kogoś, kto cicho (choć czasem zrzędliwie) zawsze stoi za tobą. Nie każdego ten zbiór zauroczy, bo na każdym opowiadaniu trzeba się skupić, najlepiej kontemplując je pojedynczo.

Znakomita, melancholijna i zwarta opowieść o powrocie jako idei, która nie zawsze trzyma kontakt z rzeczywistością, ale za każdym razem wiąże się z niesamowitym walorem emocjonalnym. Mimo niespełna 100+ stron jest naprawdę gęsta, nasycona tym, co najważniejsze. W krótkiej formie jest to kolejne otarcie się o mistrzostwo.

Trzeba mieć (jak chyba wszyscy Czesi) Szwejka wyssanego z mlekiem matki, by o czasach tak trudnych i tak bolesnych pisać bez martyrologicznych wycieczek i nałogowego cierpiętnictwa. Jest to coś, czego możemy się od Czechów uczyć. I czego się nigdy nie nauczymy.

Spodobał mi się styl pisarski Pana Viewegh'a (pardon za czesko-polskie odmiany). Lubię jego nonszalancję oraz poczucie humoru. Każda przeczytana książka to dla mnie spotkanie z wiecznie marudzącym inteligentem, jednakże z poczuciem humoru. Warta zapoznania się.

Tytuł książki sugeruje, że dostaniemy historię kobiety zajmującej się zawodowo, w przenośni lub nie, egzekucjami, tymczasem bohaterka przewija się przez karty powieści chyłkiem, prawie niewidoczna i nieistotna. Książka jest, jak zauważa na okładce Mariusz Szczygieł, złośliwym esejem, anty-moralitetem, oczywiście satyrą na ustrój tamtego czasu, ale też i, na szczęście dla tej książki, spojrzeniem na politykę i społeczeństwo niezależnie od czasu i ustroju. W dużym stopniu tak jest. I tacy jesteśmy. Nie odwracaj wzroku. Patrz.

Bardzo czeskie. Mały światek jako mikrokosmos, w który wkracza od czasu do czasu historia. Opowiedziany dowcipnie i lirycznie, z masą szczegółów, jak w opowieściach Szwejka i ludziach z jego sąsiedztwa. Pavel to mniej przenikliwy Hrabal i mniej jowialny Haszek. Pewną wadą jest wędkarska kanwa większości opowiadań - wędkowanie było dla autora okazją, by wtopić się w przyrodę i czuć się wolnym w różnych czasach, ale "opowieści wędkarskich" jest tu nadmiar. I tylko to jest wadą tej uroczej książki.

Jak ma zachwycać skoro nie zachwyca 🤷🏻‍♂️ przeczytana z polecenia kumpla i chyba tylko dlatego dotrwałem do końca. Literatura czeska ma lepszych reprezentantów niemniej żeby była jasność - to nie jest zła powieść. Momenty są ale żebym kiedyś wrócił do tego to meh 🫤 nope

Wystarczy samo zdjęcie okładki. Dwa nazwiska – jedno pobielone, kolorem wyróżnione (choć zupełnie przecież nie musiało być, bo mówi wiele). Jest składową szarego (biało czarnego) tła. Drugie, pomarańczowe, zapowiada (i nie jest to jakieś zaskoczenie) ciekawą podróż w przeszłość. Hrabala i o Hrabalu czytać mogę zawsze i po wielokroć. I nie będzie mi mało. Gdy nikną po nim pozostałości, a ściany rodzimych domów zwalają się w gruzy, pozostają książkowe zapachy, szeleszczące kartki papieru i słowa poetycko ubrane w zdania. Są jak odludne stacyjki, przez które przejeżdża pociąg pod specjalnym nadzorem. Trudno chyba pisać książkę o autorze umiłowanym, powstrzymywać zachwyty, zauważać wydarzenia niewygodne i pisać o nich szczerze i otwarcie – Aleksander Kaczorowski (ponownie) jest ponad to. Wykłada wszystko na stół jak talię kart. Niczego nie ukrywa, nie chowa dziewiątek po kieszeniach, nie gra wyłącznie asami i nie sypie z nimi z rękawa. Jest jak jest, było tak, jak było. Bądź co bądź to autor genialnych biografii Babla i Pavla! Tu nie ma żadnych zaskoczeń – stroni od sensacji (choć pierwsze zdanie książki od razu nas pochłania); no po prostu nudy, kolejna udana książka. Czy można polubić Hrabala? Można! Ale można zwątpić. Zachwycić się i oburzyć. Pokiwać głową i zastanowić się, jaki jest los pisarzy wielkich w czasach porywczych wiatrów historii, otoczonych przyjaciółmi, których życiorysy nadają się na oddzielne biografie. Pisarzy rozstrzygających kwestie ważkie nad wypełnionymi złotym płynem z pianką kuflami. Wspaniały zaczątek dla tych, którzy nie mieli jeszcze przyjemności z Bohumiłem, zwanym dopiero od pewnego czasu Hrabalem. Uzupełnienie dla tych, którzy tej przyjemności doświadczyli i tych, którzy pragną ją przeżywać od nowa. Cenię „Słodką Apokalipsę” dlatego, że jest ona doskonałym rozwinięciem „Gry w życie. Opowieści o Bohumilu Hrabalu” i „Praskiego elementarza” – obu A. Kaczorowskiego (mam nadzieję, że nie jest na odwrót?). Wszystkie polecam absolutně!

Czy się zachwyciłem? Raczej nie Dziś inaczej patrzymy na to co widzieli i co czuli ludzie w latach 50 ubiegłego wieku Inne są emocje podczas czytania dziś i czytania w czasie komuny. Ciekawe jest natomiast spojrzenie Chłaski na Żydów, to mnie bardzo i zaskoczyło a zarazem zdumiało. Czy dziś gdyby żył miał inne poglądy na temat tej narodowości. Czy tak łatwo by mu przychodziło chwalenie i wdzięczność. Tego niestety się nie dowiemy. Książkę polecam przeczytać i odbyć podróż z Markiem Chłaski po Polsce i Europie.

Czytając wcześniej Michala Viewegha i Otę Pavla poprosiłem księgarza w Pradze o polecenie kolejnego autora do czytania w oryginale. Petr Šabach i jego Hovno horzi to wspaniała lektura. Czesi są mistrzami tego typu utworów - lekkich, ciepłych, zabawnych i jednocześnie trafiających w punkt. Bardzo polecam!

Już od pierwszych chwil czytając "Siekierezadę" miałem skojarzenia z prozą Myśliwskiego. Postaci mają tutaj taką samą tendencję do dywagowania np. czy przykład idzie z góry czy z dołu. Albo czy lać jodynę na ranę czy wokół rany. Bardzo to w stylu Myśliwskiego właśnie. Bohater w którym należy dopatrywać alter ego Stachury często rozpamiętuje również śmierć Zbigniewa Cybulskiego, która miała miejsce kiedy faktycznie w 1967 roku Stachura jechał do Grochowic na Dolnym Śląsku by tam pracować przy ścince. Tak swoją drogą, czytając opinie czy różne omówienia książki albo filmu często widzę, że wielu umieszcza akcję w Bieszczadach. Nie wiem skąd się te Bieszczady wzięły, gdyż ani w powieści, ani w filmie nie ma o tym ani słowa. Taka ładna pani a do nas ani, ani. Jest to też proza poetycka, więc sporo jest tutaj powtórzeń, które powracają niczym refren, jak chociażby: w tej mgle, tej mgle czy cała jaskrawość. Dla mnie "Siekierezada" najlepsza jest wtedy kiedy Stachura okiełzna ten swój strumień świadomości i pisze o rzeczach bardziej przyziemnych jak praca na zrębie, mieszkanie u babci Oleńki, popijawa w Hoplance czy zabawa w remizie. Obejrzałem też film i jak to zwykle bywa w tego typu prozie opartej na słowie ciężko jest przełożyć ją na język filmowy. Dlatego też ekranizacje książek Myśliwskiego nie mają sensu. Nawet "Pod Mocnym Aniołem" Smarzowskiego bez słynnej pilchowskiej frazy to nie to samo. Tym niemniej uważam, że całkiem dobrze udało się Witoldowi Leszczyńskiemu oddać klimat powieści. Może dzięki temu, że nad scenariuszem pracował razem ze Stachurą, choć czytałem, iż pierwotna wersja scenariusza nie została dopuszczona. Film ma niesamowity klimat a scenę w Hoplance mogę oglądać non stop. Nieliczne dialogi z książki zostały przeniesione niemal 1:1. Także Edward Żentara jako Janek Pradera dobrze wypadł. Może miał coś z głównego bohatera i samego Stachury, gdyż wszyscy skończyli tragicznie.

Dwadzieścia dziewięć krótkich opowiadań przedstawiających zdarzenia znane z mitologii, Biblii (Stary i Nowy Testament), historii i literatury w nowym opracowaniu. Oczywiście jest to swego rodzaju świadoma konwencja, pokazująca znane fakty w nowatorskim ujęciu przy użyciu współczesnego języka, pojęć i świadomości. Lekki pastisz i ironia. Czyta się w olbrzymiej większości świetnie. Historie są krótkie, na kilka stron i nie wszystkie demitologizują i demistyfikują swoich bohaterów. Np. już w przypadku pierwszej z nich przedmiotem szyderstwa autora nie jest bohater, ale ci, którzy go skazali (lub raczej skazaliby dziś, gdyby stanął przed sądem de facto politycznym). Analogicznie w przypadku Romea i Julii i ich „prawdziwej historii”. Čapek przewrotnie ustami jednej z postaci pyta, czyż „prawdziwa” historia (nudna z fabularnego punktu widzenia) nie jest piękniejsza, bardziej romantyczna i ciekawsza? I czy nie powinna otoczyć Julii jeszcze większą sławą? Z kolei taka np. „Święta noc” jest niesamowicie ludzka i bardzo humanistyczna, zaś „Obrazoburstwo” doskonale pokazuje naturalne ludzkie wady. „Cesarz Dioklecjan” z kolei, nie zmieniając historii, przedstawia alternatywną wersję motywacji władcy do prześladowań chrześcijan. Mniej „potworną”, bardziej logiczną ale przy tym absolutnie nie mniej odrzucającą. Karel Čapek pokazał, że ciekawe rzeczy dzieją się wszędzie wokół nas, ale my ich nie widzimy, oczekując cudowności, romantyczności, ekspresyjności działań, mów i gestów. A przecież znane nam z kultury wydarzenia mogłyby być właśnie tak odebrane przez współczesnych, jak przez nas te, przetworzone przez autora. I jeszcze jedno – oczywiste jest, że to nie są „odkryte” przez pisarza „prawdziwe” wersje tych wydarzeń. To tylko wariacje, ale bardzo ciekawe i inspirujące do myślenia. Do tego napisane z lekkim, delikatnym humorem autora, dziś niestety rzadkim. W zasadzie 7.5, ale z sympatii dla autora...