Butelki zwrotne

Nowela odkrywa wstydliwą kartę w historii Słowacji, a mianowicie istnienie faszystowskiego Państwa Słowackiego. Z początku wydaje się, że w sennym, spokojnym miasteczku nie wydarzy się nic niepokojącego. Grosman świetnie uchwycił naturę głównego bohatera, który stroniąc od wojennych wydarzeń i polityki dał się wciągnąć w dramatyczną w skutkach historię. Chętnie obejrzę ekranizację.

Co jeszcze można napisać o opowiadaniach Hrabala, czego już inni nie powiedzieli, czego wszyscy nie wiemy? Że zbudowane z prostych słów i krótkich zdań trafiają w plątaninę naszych uczuć, w nich dopiero rzeźbiąc najwymyślniejsze parabole? Że za temat mając błahostki, jak mało która proza każdą literą dotykają spraw ostatecznych, i to tak, że nie można pozostać nieporuszonym, jeśli się jest człowiekiem? Że, wreszcie, i ja, jak my wszyscy, znam z własnego życia Perełki takie jak ta, które skrzą się nie tylko na dnie hrabalowych nowelek, rozświetlając szare na ogół nasze ziemskie bytowanie.

Spodobał mi się styl pisarski Pana Viewegh'a (pardon za czesko-polskie odmiany). Lubię jego nonszalancję oraz poczucie humoru. Każda przeczytana książka to dla mnie spotkanie z wiecznie marudzącym inteligentem, jednakże z poczuciem humoru. Warta zapoznania się.

Doskonale obrzydliwa, o ile doskonała może być obrzydliwość - nawiązując do stylu twórcy ;). Autor konstruuje obraz głównego bohatera w taki sposób, że uczucia czytelnika przechodzą od zachwytu nad jego postawą, dzielnością, oddaniem jako głowa rodziny i niezwykłym poświęceniem w pracy; nawet w drobnych sytuacjach jego sposób myślenia podporządkowany jest zawodowym przyzwyczajeniom: "- Proszę zobaczyć, ile tego jest, panienki... - też nic nie jedzą? Może dbacie o linię... - i w duchu powiedział sobie: dobra linia jest godna pochwały, przynajmniej wymaga mniej drewna... A głośno powiedział: - Jesteście przecież jeszcze młode." Aż po refleksję, że właśnie przez swoją wielkoduszność i specyficzny sposób widzenia świata został boleśnie wykorzystany. - książki skradzione z półki innych użytkowników

Każda kolejna książka Hrabala wydaje mi się lepsza od poprzedniej, a to wszak moja 13. Z niepokojem myślę już o tym, że nieuchronnie zbliża się koniec tych rozkoszy… „Święto przebiśniegu” to empatii pełne opowiadania dziejące się na pierwszy rzut oka w słynnym hrabalowym Kersku, wśród najbardziej, jak można sądzić, jego zwyczajnych mieszkańców. Tylko że to wcale nie żadne Kersko. To celny obraz świata jako takiego, ludzi którzy nie końca udali się temu, kto miał ich stworzyć. Tak naprawdę to obraz tragizmu ludzkiego życia, któremu niedaleko do mało zabawnej śmieszności. Co ważne, ten tragizm obejmuje także naszych braci mniejszych. Czy mi się tylko zdaje, że Hrabal czasem nawet bardziej empatycznie pisze o nich niż o nas, ludziach….? W tym kontekście należy się szczególnie wystrzegać mocno zaraźliwej przypadłości publiczności czytającej, jaką jest coraz częstsze utożsamianie narratora z autorem. Myślę, że tam gdzie teraz jest - jeśli jest - Hrabal musi się nieźle zaśmiewać z udanego chwytu, na który wielu się nabiera i jeszcze się nabierze. Nie ma tu żadnego idealizowania życia - to najmniej co można powiedzieć o świecie przedstawionym. W tych opowiadaniach jest po prostu prawda o człowieku, owszem najczęściej gorzka, często nawet przerażająca. To naprawdę żadne tam wesołe opowiadanka o śmiesznych przypadkach ludzi, z których można se jaja robić małym kosztem (niczym, z przeproszeniem, u niejakiego Evžena Bočeka) – a taki obraz Autora wciąż może dominować. Na palcach jednej dłoni drwala można w tym zbiorze policzyć słabsze teksty, za to niełatwo wskazać najlepsze, bo znakomitych jest większość. Moja uwagę zwróciło antymyśliwskie opowiadanie „Najpiękniejsze oczy” (wiadomo: sarnie). Mimo że utrzymane w konwencji naiwnej dziecięcej bajeczki – narratorem jest koziołek, któremu zabito matkę - to porusza przecież i ta perspektywa, i jakże aktualny temat rozpasania tej szczególnej grupy społecznej. Na szczęście jej wszechwładza wydaje się u nas jakby powoli ograniczać… „A kiedy spojrzałem w te najpiękniejsze oczy, to zobaczyłem, że z oczu mamusi wolno spływają wielkie łzy, jęczała i tym jękiem nakazywała nam, abyśmy uciekli, rozbiegli się na wszystkie strony, abyśmy uciekli śmiertelnemu nieszczęściu, które spotkało ją w postaci mężczyzn w zielonych strojach”. Absolutnie wspaniała wydała mi się też „Uczta” o zwaśnionych sąsiednich kołach myśliwskich, niemal gotowych na zabijanie już nie tylko zwierząt, ale i samych siebie - w sporze o dzika zranionego na terenie jednego koła, a padłego już w innym. Tak prawdziwego obrazu środowiska dawno już nie czytałem… Każdą strunę duszy porusza „Wściekła krowa”, gdzie smutny psi los nikogo za bardzo nie porusza. „W naszej okolicy pełno jest zabłąkanych psów, psów, które zostały wyrzucone z samochodu i teraz wysiadują przy stacji benzynowej albo na leśnym parkingu, przyglądając się każdemu kierowcy, który się tam zatrzymał, czy to przypadkiem nie jego pan”. „Ale właściciele psiaków nie zatrzymują się po to, żeby spotkać swego wiernego pieska, tylko żeby raczej wyrzucić z auta kolejnego psiaka i szybko odjechać, tak więc w naszych lasach piesków jest pod dostatkiem”. Jeszcze groźniejsza dla tamtej społeczności staje się krowa, której zamarzyła się wolność. Motyw polowania na nią ma dwoisty charakter: „Zdziczała krowa mogłaby zaatakować człowieka, a przecież człowiek jest najwyższą wartością nie tylko w słowach, lecz także w czynach, zwłaszcza dzisiaj, gdy ja i pozostali towarzysze strzeżemy zdobyczy socjalizmu przed wrogiem, nawet gdyby tym wrogiem miała być zdziczała krowa”. I ten swobodny erotyzm, zupełnie inny niż u nas, bo religijnymi okowami niezmiażdżony, np. „Moczę w tej świętej wodzie palec i udzielam sobie chrztu, żegnam się znakiem krzyża, pionową linią twego przyrodzenia i poziomą twych ust”. Przy okazji: równie wybitne opowiadanie „Beatrycze”, o zachwycającej zakonnicy, zupełnie innej niż wszystkie. Inne cytaty „W głosie wibrowała złość, ale i czułość, widocznie na tym leśnym odludziu muszą na siebie krzyczeć, bo ludzie poprzez ten krzyk upewniają się, że są, że istnieją i że się kochają". „Gdy później przekonał sam siebie, że musi przyjąć to, co jest mu dane, brać życie takie, jakie jest, zawierzyć swemu przeznaczeniu, wtedy pierwszy raz się roześmiał i śmiał się długo, aż osiągnął pogodny uśmiech i stwierdził, że beznogi może żyć na świecie, być może nawet żyjąc bardziej niż wszyscy ci, co biegają”. „Stoczą ten trwający od niepamiętnych czasów, nie tylko między zwierzętami, lecz także wśród ludzi straszny bój o męskość, czyli też o władzę, i będą zwycięzcami, do czasu gdy przyjdzie jeszcze silniejszy”. „I ja miałem taką zmienną naturę, jednego dnia mógłbym wziąć w ramiona całą ludzkość, a kiedy indziej obmyślałem najpotworniejsze zbrodnie ludobójstwa”. Na koniec cytat najbardziej trafnie podsumowujący całość: „Jeśli chodzi o ludzkość, nie mam żadnych złudzeń”.

Czytając wcześniej Michala Viewegha i Otę Pavla poprosiłem księgarza w Pradze o polecenie kolejnego autora do czytania w oryginale. Petr Šabach i jego Hovno horzi to wspaniała lektura. Czesi są mistrzami tego typu utworów - lekkich, ciepłych, zabawnych i jednocześnie trafiających w punkt. Bardzo polecam!

Trzeba mieć (jak chyba wszyscy Czesi) Szwejka wyssanego z mlekiem matki, by o czasach tak trudnych i tak bolesnych pisać bez martyrologicznych wycieczek i nałogowego cierpiętnictwa. Jest to coś, czego możemy się od Czechów uczyć. I czego się nigdy nie nauczymy.

Jak ma zachwycać skoro nie zachwyca 🤷🏻‍♂️ przeczytana z polecenia kumpla i chyba tylko dlatego dotrwałem do końca. Literatura czeska ma lepszych reprezentantów niemniej żeby była jasność - to nie jest zła powieść. Momenty są ale żebym kiedyś wrócił do tego to meh 🫤 nope

Uwierzcie, notka na okładce sugerująca, że będziemy mieć do czynienia z klimatem jak z Hrabala - nie jest żadnym nadużyciem! "Grandhotel" to wzruszająca, słodko-gorzka opowieść o nietuzinkowym człowieku w nietuzinkowym miejscu. "Jestem Fleischmanem do wszystkiego" - mówi o sobie trzydziestoletni bohater, który pozbawił się imienia, bo życie pozbawiło go wszystkiego innego. Fleischman bardzo kojarzył mi się z Forrestem Gumpem, z tym jego trochę naiwnym, dziecięcym spojrzeniem na świat, ze światem, który ma go za głupca. W wyniku splotu smutnych okoliczności bohater pracuje w Grandhotelu, miejscu między ziemią a niebem, ukrytym w chmurach, na punkcie których Fleischman ma obsesję. Zresztą nie tylko na punkcie chmur - obserwuje pogodę i ją zapisuje, bo to jedyny pewnik w jego życiu. Poza tym sprząta, pilnuje, podgląda, zbiera kuksańce dosłowne i metaforyczne. Widzi żywych i zmarłych, zaprzyjaźnia się z Franzem, który przekazuje mu mądrość życiową: "Człowiek musi skończyć tam, gdzie się urodził". Sporo tu dziwactwa i absurdu. Rozsypywanie prochów kolegów, listy do pogodynki, relacje damsko-męskie, niemożność opuszczenia miasta, codzienne robienie zdjęć... Tu jest trochę onirycznie, surrealistycznie, narracja się urywa, tajemnice odsłaniane są nagle i często chwytają wzruszeniem za gardło. Autor zręcznie wplata w opowieść trudną czesko-niemiecką historię, pokazuje bohaterów, którzy mają marzenia, ale z ich realizacją bywa różnie. Zakończenie powieści mnie wzruszyło i utwierdziło w przekonaniu, że literatura czeska naprawdę jest "moja".

16/130/2026 #BraczBingo 2026: Zekranizowana Nie przebrnęłam przez "Cud" tego autora, ale "Batalion" to zupełnie inna bajka. Prześmiewcza książka o realiach zasadniczej służby wojskowej w Czechosłowacji. Nie ma nic o fali, szorowaniu kibelków szczoteczkami itp., ale za to są ćwiczenia na poligonie (mam nadzieję, że nasza armia też ćwiczy; w powieści wynik tych ćwiczeń był masakryczny, ale chociaż pojeździli czołgami!), przyśpiewki, szkolenia merytoryczne i kulturalne, cały ten klimat komuny wpajającej obywatelom, że nie ma lepszego ustroju, literatury, sztuki wojennej... zapewne też barchanowych gaci i szczypiorku do jajecznicy. "(...) złowieszcze groźby majora dopełnił okrzykiem: "niech żyje zeteserer!". Kiedy plutonowy inż. Krajta ofuknął go, żeby milczał, ten dodał jeszcze bardziej basowo: "Niech żyje nasz wielki przyjaciel i obrońca, nasz wódz i nauczyciel, nasz ukochany wyzwoliciel i pogromca znienawidzonych okupantów, mądry i wielki, dobrotliwy i wspaniały, niezastąpiony towarzysz generalissimus Józef Wysralionowicz Stalin!"."

Wiele lat temu spojrzałem na okładkę książki Jana Pelca... myślę że za co dziesiątą wizytą w księgarni, zaglądałem i nic. Trwało to co najmniej dziesięć lat, potem okładka gdzieś zniknęła. W grudniu znowu czegoś szukałem gdy zobaczyłem ten charakterystyczny rysunek z butelkami. Po stu stronach już byłem trochę znudzony. Bo ile można czytać o piciu piwa z rumem. I o ruchaniu. Chciałem teraz napisać że w moim wieku nie robi to już takiego wrażenia... ale skłamałbym bo robi. Robi ciągle wrażenie, nawet dzisiaj, życie w świecie szarym. Tamtej szarości z której rodzili się robole i kapusie. A w taki sposób jeszcze " nikt" tego nie przedstawił. Pelc więcej powiedział mi o naszej części Europy i o nas samych niż kilka rozpraw filozoficznych. Może zrobił to wyjątkowo wulgarnie, ale w tym przypadku to nawet matoł pojmie w jakim błocie trzeba było sie taplać. I czym był tzw. socjalizm. Spokojnie, my także na kilku stronach jesteśmy obecni. Czytając dochodziłem często do wniosku że opisane wydarzenia są mało prawdopodobne, ale dlatego często łapałem się także na tym że historia musi być prawdziwa. Opisy poszczególnych postaci po prostu były fantastyczne... choćby młoda dziewczyna która po ucieczce musiała wrócić do "poprawczaka" gdzie natychmiast popełnia samobójstwo skacząc z okna,. Jej chłopak, gdy się dowiaduje co się stało, robi to samo. Wiesza się u wejścia do domu matki tej dziewczyny. Przez całą opowieść przebija się jeszcze muzyka kultowej czeskiej kapeli The Plastic People of the Universe. Żeby podkręcić sobie emocje słuchałem "Plastików". Książka to "wybitny dokument" o hipisach, menelach, niebieskich ptakach którzy chcieli być wolni dlatego popijali piwo z rumem.

Tytuł trochę mylący. Zdawać by się mogło, że będzie to pewna forma bedekera po Pradze — jednym z moich ulubionych miast w Europie. Autor w książce przedstawia kilka świetnych esejów o pisarzach związanych z Pragą w XX wieku. Możemy tu przeczytać m.in. o Havlu, Kafce, Kunderze. W świetnie napisanych tekstach wręcz można poczuć życie kawiarniane, w których toczyli swoje życie opisywani autorzy. Podobnie jak piwiarnie, w których można było także spotkać wielu praskich pisarzy. Dla mnie lektura bardzo ciekawa, którą śmiało mogę polecić miłośnikom Pragi i fanom twórczości czeskiej literatury.

Do pewnego momentu snuje się ta czeska opowiastka i nie dostarcza większych wzruszeń. Potem jednak panowie postanawiają zasadzić na działce 6 kilo ziemniaków i mniej więcej w tym momencie autor wsadza nas na kolejkę górską. Można i pośmiać się na głos i nieco wzruszyć. Poczuć się przytłoczonym winą jak główny bohater też można. Polecam. A dla tych co potrafią, polecam od czasu do czasu wyobrazić sobie, jakby to wszystko wyglądało w czeskim serialu z oryginalną ścieżką dźwiękową.

Tytuł książki sugeruje, że dostaniemy historię kobiety zajmującej się zawodowo, w przenośni lub nie, egzekucjami, tymczasem bohaterka przewija się przez karty powieści chyłkiem, prawie niewidoczna i nieistotna. Książka jest, jak zauważa na okładce Mariusz Szczygieł, złośliwym esejem, anty-moralitetem, oczywiście satyrą na ustrój tamtego czasu, ale też i, na szczęście dla tej książki, spojrzeniem na politykę i społeczeństwo niezależnie od czasu i ustroju. W dużym stopniu tak jest. I tacy jesteśmy. Nie odwracaj wzroku. Patrz.

Mają w sobie Czesi coś swoistego co ich wyróżnia, jakiś stoicyzm godzenia się z otaczającą ich rzeczywistością. Buntowania się tylko do pewnego stopnia, tylko poprzez jednostki, nigdy w wielkim kolektywie (oczywiście poza wyjątkami). Mariusz Surosz opowiada ich historię przez pryzmat kilkunastu postaci – pisarzy, poetów, polityków, myślicieli i intelektualistów. Tylko niektóre postaci były mi znane, większość chyba nie spotkałem nigdy, a przynajmniej tego nie pamiętam. Biogramy nie są długie, po kilkanaście stron na postać; skupione na XX w. Opowiadają historię mniej znaną ale równie wciągającą i fascynującą. Pokazują historię Czech (Czechosłowacji) okraszoną ich swoistym podejściem do życia, umiłowaniem wolności i niezależności, ale równie mocno godzeniem się z klęskami które co jakiś czas spadały na ich kraj.

Przyznam Wam się, że gdyby nie wciśnięto mi tej książki do ręki, sama po nią bym nie sięgnęła. Ani tytuł zachęcający, ani okładka kusząca, a opis okładkowy sugeruje banalną historię… A jednak wiele bym straciła, nie poznając powieści Zmeškala. „List…” to jak połączenie prozy Marqueza, Fo, Topora i Pavla. Niechronologiczna narracja pozwala odkryć nieoczywiste niuanse w historii Josefa i Kwiety, zatrzymać się przy monologu obłąkanego cukiernika czy zwyczajnie poznać mentalność Czechosłowaków oczami urodzonego w Wielkiej Brytanii Jirziego. Z rzucanych na pierwszy rzut oka bez ładu i składu historii bohaterów wyłania się obraz rodziny, która musi przystosować się do powojennej rzeczywistości, przepełnionej polityką, układami, koniecznością radzenia sobie w sytuacjach, które nasze pokolenie niekiedy uważa za groteskowe. Koniecznie zwróćcie uwagę na list o karpiach!

Gdybym miał opowiedzieć jednym zdaniem, co autor miał na myśli, to chyba wolałbym milczeć. Czy tekst jest przejmujący? Tak. Czy warsztat pisarski jest rzetelny? Jest. Czy czyta się dobrze i z rosnącym zakiekawieniem? Z pewnością. Jednego wszakże nie jestem w stanie rozeznać - intencji, która przyświecała temu dziełu. To zadanie z ulgą pozostawiam innym.

"Wczesny" Szczygieł miał wspaniałe pióro. Lekkość, dowcip, celne spostrzeżenia, może trochę samouwielbienia. Czyta się to wspaniale. Niestety, od "Projektu Prawda" nie jestem w stanie go czytać. Chyba odleciał - poczuł się WIELKIM celebrytą. Szkoda.

To nieskomplikowana proza. Opowieść o cygańskim życiu na terenie Czechosłowacji. O próbach dostosowania się do życia między gadziami. Ale też o odrzuceniu, mieszkaniach socjalnych i zasiłkach z opieki społecznej. Nie ma tu kolorowych taborów ale znajdziemy cygańskie tradycje i pieśni. Czytajcie.

Trzeba się przyzwyczaić do specyficznego wszędobylsko-nachalnego narratora, ale im dalej w las, tym lepiej. Kilka spostrzeżeń baaaardzo zacnych, jedne z moich ulubionych: "nieskrępowane gustem poczucie estetyki" i "trudno budować masochizm narodowy na zwycięstwie".