Nocna dorożka

Za przyczyną tej książki udałam się do Macedonii czasów komunizmu. Nie była to łatwa podróż, bo czas komunizmu i jego różnych odmian w krajach Europy wschodniej i środkowej jest dla mnie okresem wielkiej niesprawiedliwości, zmarnowanych szans i upodlenia ludzi. Luan Starova opisał czasy bezpośrednio po II Wojnie Światowej i fali ideologii faszystowskiej, która pozostawiła swoje piętno na Europie i jej mieszkańcach, a następnie komunizmu stalinowskiego, który rozlewał się na "bratnie narody", aby zjednoczyć ich w "jedynej, słusznej idei", równości klas robotniczych. I tu zaczyna się opowieść o Macedonii, w której postawiono sobie za cel, iść za "wielkim bratem" i stać się wzorcowym państwem robotników. Na drodze do celu stanęli jednak pasterze i ich kozy, którzy na wezwanie partii zeszli z gór i przybyli do miasta, dosłownie zalewając je białymi kozami. Władze nie wiedziały co robić z tym fantem, jak z pasterzy zrobić robotników, którzy na dodatek mają zbudować nowoczesną i prężną gospodarkę kraju. Problem stał się wielki, ale władze lokalne czekały na jedyne słuszne decyzje z "góry", a na te wiadomo czekało się długo. Zatem w obliczu braku jasnych wytycznych kozy mogły zostać. Ta decyzja dała nieocenione korzyści dla wszystkich mieszkańców miasta, bo kozy to mleko i jego produkty, które pozwały przeżyć, albo odbić się mieszkańcom ze skrajnej biedy i ostrego niedożywienia. Kozy stały się bogactwem tych, którzy je mieli i dobrem dla tych, którzy z nich korzystali, stały się wręcz symbolem życia i przetrwania. "Czasy kóz były burzliwe nie tylko w mieście, ale w całej południowej republice. Kraj stanął w obliczu dramatycznych wyzwań. Przeciągało się "polowanie na czarownice", wytyczano kolejne fingowane procesy, dokonywano brutalnych grabieży pod przykrywką "walki klasowej", trwały niekończące się pogromy religijne i ideologiczne, polała się krew na skutek kolejnych podziałów, kolejnych cichych i głośnych likwidacji." (str. 25) Jedno co działo się na przekór temu złu to był dobroczynny strumień koziego mleka, który płynął, zbliżając ludzi do siebie, niezależnie od wyzwania, klas i narodowości. W książce mamy też wątek dwóch mężczyzn - ojca rodziny, emigranta z Albanii, intelektualisty, myśliciela, filozofa, dla którego sfera intelektualna jest najważniejsza, zaś o podstawowe potrzeby codzienne troszczy się żona. Dzieci głodują, poczęte często umierają, bo ojciec długo podejmuje decyzje. I drugi Czanga, wódz pasterzy, kóz i wszystkiego co tradycyjne i rozsądne. To silny, prawy, mądry i twardo stąpający po ziemi człowiek. Te dwie osobowości zaprzyjaźniają się i dają sobie tak wiele, że żaden by się tego nie spodziewał. "Czasy kóz" to książka zawierająca wiele mądrości, pokazująca losy kraju i jednostki. Filozoficzne rozważania przeplatają się z codziennością, paradoksy uginają od ciężaru głupoty, historia jest opluwana, zaś bieżąca sytuacja jest pełna niedomówień i niepewności. To nie była łatwa lektura, ale po przeczytaniu doceniam jej wartość.

121/180/2024 Nie tak dobra jak "Wieniec Petrii", ale "Wieniec" uważam za wybitny (9/10), więc jeśli coś jest nie tak dobre, to absolutnie nie oznacza, że jest złe. Sm tytuł mnie urzeka, te tykwy! Z dzieciństwa pamiętam, z jakichś baśni wschodnich, że wysuszone tykwy służyły za baniaczki :-) Tytułowe zdanie pojawia się wprawdzie na samym końcu powieści, ale nie jest to poradnik dla ogrodników, możecie czytać spokojnie. Szczególnie, jeśli lubicie boks, zaliczanie brzan, męskie mordobicia na ulicach, gwałty i takie tam klimaty. Polecam, bo tego typu aktywności wkraczają ostatnio na salony, to co macie odstawać, jak jakie plebejusze... A na poważnie, Mihailović naprawdę dobrze pisze. Dlatego warto odkopać gdzieś w bibliotecznym magazynku tę książeczkę. Nie zapomnijcie obejrzeć ilustracji na wewnętrznych stronach okładki!

Pierwszy kontakt z literaturą słoweńską. Historia osieroconego, prawie niesłyszącego chłopca żyjącego w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Razem z młodym Pavlem poznajemy ówczesną Lublanę i Novo Mesto. Dom dziadków, ośrodek dla głuchoniemych, mieszkanie u stryja a następnie u ciotki, na nowym osiedlu. Mimo, że Słowenia była najbogatszą z republik dawnej Jugosławii, w książce się tego nie odczuwa. Podobnie jak entuzjazmu. Ten jest zarezerwowany dla wojskowych, największych beneficjentów nowego systemu. Ale najciekawszy jest główny motyw – losy niepełnosprawnego nastolatka, pozbawionego rodziców i tułającego się po rodzinie. Widzimy jego trudne losy, przygody i marzenia. Niekoniecznie zgodne z planami, jakie mieli wobec niego opiekunowie. Mimo umiejscowienia w konkretnym miejscu i czasie powieść ma charakter uniwersalny. Pavel mógłby równie dobrze żyć w Czechosłowacji, Bułgarii czy Rumunii. A może nawet w niektórych krajach Europy Zachodniej. Jego życie naznaczyły bowiem wydarzenia, które mogły zdarzyć się wszędzie.

"Wszyscy nosiliśmy swetry buni, niczym wielkie wełniane pieczęcie.'' Bardzo esencjonalna, intymna i poetycka książka o dojrzewaniu młodej dziewczyny. Składa się z krótkich fragmentów, migawek z życia, chwil zatrzymanych w kadrze, wynotowanych dialogów, czasem ledwie kilkuzdaniowych. Doskonały przykład, że mniej znaczy więcej. "Dużo się śmiał. Umarł od alkoholu, bo musiał dużo pić, by móc się dużo śmiać."

Słowenia jest jednym z najbardziej zamożnych i rozwiniętych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. To niewielki lecz bardzo interesujący i zróżnicowany kraj. Przepiękne góry, czyste jeziora, morze, senne, portowe miasteczka, jak i duże metropolie. Kraj, który ma bogatą, ale bardzo trudną historię. Ukochane miejsce Drago Jančara, który urodził się w Mariborze, w 1948 roku. Z powodu „szerzenia wrogiej propagandy” w 1974 roku został aresztowany. Poniżany, szykanowany, więziony, po uwolnieniu zdecydował przeprowadzić się do do Lublany, gdzie poznał wielu wpływowych artystów i intelektualistów, krytycznie nastawionych wobec restrykcyjnej polityki kulturalnej władz komunistycznych. Zajął się pisaniem scenariuszy, nowel, opowiadań. "Spojrzenie anioła" to jedna z jego książek, w której podróżując po różnych zakątkach świata przedstawia historie życia różnych osób, z pochodzenia Słoweńców. Są to mniej lub bardziej znane postacie, ich dramaty i traumy. Każde opowiadanie ma inny charakter, ale każde utrzymane jest w bałkańskim klimacie. Smutne, trudne, czasami mrożące krew w żyłach, brutalne, ukazujące niesprawiedliwość i zło naszego świata, a przede wszystkim traktujące o śmierci. Kolejne ciekawe spotkanie z literaturą bałkańską za mną. Troszkę inne bo formie opowiadań, a nie powieści, ale na pewno poznawcze i dość interesujące. Zmusiło mnie do pogrzebania w internecie i doczytania wielu faktów historycznych, o których wcześniej nie słyszałam. Ja tak lubię, to mój żywioł !

15/180/2024 "Opowiadania o bracie Piotrze" to piękne bajania o czasach minionych. Turcy w Bośni, zakonnicy w podroży i w tarapatach, jak opowieści z 1001 nocy. "Rozmowa z Goyą" niezbyt mi się spodobała, brakowało mi fabuły z przeszłości, tak charakterystycznej dla Andrica. "Na wszelkie utyskiwania, że kiedyś było lepiej, zwykł był odpowiadać, że nie było lepiej, tylko było dawniej. "Wszystko, co dawne jest zawsze lepsze, a najlepsze to, czego nigdy nie było" - pokpiwał." Ze Wstępu: "Mówiło się, że pisarz przygotowuje następną powieść, kolejną, z kronik mais bośniackich. Po kronikach Trawnika ("Konuslowie...") i Wiszegradu ("Most na Drinie") miała to być powieść o Sarajewie. (...) Dotąd nie wiemy, jak dalece była ta praca zaawansowana." No i klops. A tak bym poczytała...

Powieść chorwackiego autora, Miroslava Krleży, wydana w latach trzydziestych minionego stulecia, jeszcze za czasów pierwszej, królewskiej Jugosławii. I wówczas też się rozgrywa, gdzieś w kontynentalnej Chorwacji, najpewniej Slawonii, a więc na okrawkach niziny panońskiej, dawnych terenach królestwa węgierskiego. I fabuła jako żywo przypomina płaski, nudny panoński krajobraz, z powolnymi wolimi zaprzęgami i usychającymi w upale i kurzu winnicami. Większość narracji zajmują relacje tytułowego bohatera z jego matką, Reginą – Kazimierą, z pochodzenia Polką, de domo … Valenti. Reszta dramatis personae to także sieroty po CK monarchii, z węgierskimi, niemieckimi, żydowskimi a nawet greckimi i rosyjskimi przodkami, składający się na lokalną klasę próżniaczą w Konstanjevacu, ogrzewającą się w cieniu lokalnego biskupstwa i opactwa, których dzierżyciele też odgrywają niejasną rolę w przeszłości Philippe’a – Zygmunta i jego matki. Podobnie jak lokalny ziemianin o niewiele ponad stuletnim szlachectwie. I tą słabą równowagę naruszyły dwie osoby – tytułowy bohater, malarz wracający do domu po 11 latach, z czterdziestką na karku i tylko nieznacznie nieco młodsza femme fatale, Boboczka, niegdyś z Budapesztu, a teraz na gościnnych występach na dawnej prowincji, budząca emocję męskiej części społeczności, po części zapewne z braku konkurencji. I tak czytelnik wiedziony jest przez autora losami tych kilkorga osób plus jednego intelektualisty o równie pogmatwanym pochodzeniu, jak i uprawiane przez niego zawody i kierunki naukowe. Akcja przyśpiesza przy końcu powieści, kiedy to zbiegają się wszystkie wątki oraz losy poszczególnych postaci, w tym tytułowego bohatera i jego bliskich. Porządna, ale nie porywająca powieść.

Książka o narwanej miłości dwojga dzieciaków w ponurych, powojennych czasach. Niedojrzałość, pozy, czułość i kolczaste dusze. Spotkanie po latach uświadamia naszym bohaterom bezpowrotność utraty - darów miłości, młodości, naiwnej wiary i zgubnej, szczenięcej brawury. Powieść o tęsknocie za zgubioną częścią samego siebie - w tym kimś jedynym i niespełnionym.

Po prostu cudne opowiadania. Żałuję bardzo, że ten zbiorek jest tak krótki, ale tych dziesięć groteskowych opowiadań przysporzyły mi bardzo miłej lektury na śnieżny, styczniowy wieczór. Autor umiejętnie wprowadza element niesamowitości (a czasem wręcz grozy), aby niespodziewanie sprowadzić narrację na zupełnie inne tory, albo równie nagle urywając. W książce rozpanoszyli się pospołu grabarze i zakonnicy, znajdzie się miejsce na wątki kryminalne. Czasem jest strasznie i poruszająco, a czasem najzwyczajniej w świecie zabawnie. Opowieść snuta na tle zamrożonego w lodzie Walta Disneya płynnie przechodzi w historię z dreszczykiem na cmentarzu. Wielka szkoda, że w polskiej wersji językowej jest to jedyna książka Autora. Ciężko jest mi wyróżnić najlepsze teksty – na pewno mocny akcent stanowią tragikomiczne opowiadanie początkowe „Przegoń doktora” oraz ostatnia dysputa religijna na temat otyłości - „Historia Kobiety PRZED”. Bardzo dobrze czytało się praską „Legendę” oraz greckiego „Alexisa Zorbę”. Jeśli kiedyś natraficie na tę małą, ale ładnie wydaną książeczkę sygnowaną logo wydawnictwa Pogranicze, to nie wahajcie się. Nie będziecie zawiedzeni.

Powieść „Koczownicy” autorstwa bośniackiego pisarza Nenada Veličkovicia to jedna z tych książek, które pod maską lekkiej, niemal satyrycznej formy, przemycają druzgocącą diagnozę ludzkiej kondycji w obliczu tragedii. To lektura tyleż błyskotliwa, co bolesna, osadzona w realiach oblężonego Sarajewa. Głównym bohaterem i narratorem jest młody chłopak, który wraz z rodziną oraz grupą innych cywilów znajduje schronienie w podziemiach sarajewskiego Muzeum Narodowego. W świecie na zewnątrz panuje wojna – snajperzy, głód i nieustanny ostrzał stały się codziennością. Wewnątrz muzeum czas zdaje się jednak płynąć innym rytmem. Bohaterowie stają się tytułowymi koczownikami, którzy budują namiastkę domu między eksponatami. Śpią obok szkieletów mamutów i antycznych rzeźb, starając się zachować resztki godności w warunkach, które im ją odbierają. Codzienność wypełniają im absurdalne starania o przetrwanie: zdobywanie wody, walka o jedzenie i próby zrozumienia, dlaczego świat o nich zapomniał. Muzeum, zamiast być świątynią kultury, staje się schronem, a jego martwe eksponaty wydają się momentami bardziej „ludzkie” i trwałe niż żywi ludzie ukryci w piwnicach. Recenzja: Humor w cieniu snajperów Nenad Veličković dokonuje w „Koczownikach” niezwykłego wyczynu – pisze o jednym z najmroczniejszych wydarzeń współczesnej Europy z perspektywy pełnej ironii, a nawet wisielczego humoru. Nie jest to jednak humor tani czy lekceważący. To mechanizm obronny, jedyny sposób, w jaki narrator potrafi opisać absurdalność wojny, która zamieniła jego młodość w egzystencję szczura lądowego. Najmocniejszym punktem powieści jest kontrast. Z jednej strony mamy wielką historię i dziedzictwo kulturowe zgromadzone w muzeum, z drugiej – fizjologiczny wręcz głód i strach. Autor unika patosu i wielkich słów o patriotyzmie czy nienawiści etnicznej. Skupia się na szczególe: na smaku marnego jedzenia, na dźwięku spadającego pocisku, na kruchych więziach międzyludzkich, które w obliczu zagrożenia albo się zacieśniają, albo brutalnie pękają. Warto docenić warsztat Veličkovicia – jego język jest prosty, momentami naiwny (co wynika z perspektywy bohatera), ale przez to uderzająco autentyczny. „Koczownicy” to nie tylko kronika oblężenia, to uniwersalna opowieść o tym, że kultura i sztuka w obliczu śmierci stają się jednocześnie bezużyteczne i niezbędne jako ostatni bastion człowieczeństwa. To książka krótka, ale gęsta od emocji. Zmusza do refleksji nad tym, co byśmy zrobili, gdyby nasze cywilizowane życie nagle skurczyło się do rozmiarów muzealnej piwnicy. Veličković nie daje łatwych odpowiedzi ani taniego pocieszenia, ale jego opowieść zostaje w czytelniku na bardzo długo, jak echo wystrzału w pustej sali wystawowej.

Nie mam pojęcia, czy w takiej rodzinie długo bym wytrzymał. Na pewno swoje zrobiły też wydarzenia dziejowe, które odbywały się gdzieś tam w tle. Może właśnie spojrzenie dziecka na to wszystko było najlepszą receptą? Czasem było to podejście absurdalne, komiczne, jednak im bliżej końca, tym więcej w tym wszystkim było realizmu, aż w końcu groteska sięgnęła szczytu.

Dość ciekawie opowiedziane doświadczenia tzw. "drugiego pokolenia". Główny bohater próbuje skompletować swoje drzewo genealogiczne, niejako w nadziei na odnalezienie siebie. Do faktów z przeszłości próbuje dojść poprzez analizę rozwoju komór gazowych oraz wewnętrzny dialog między tytułowymi bohaterami, o których tak naprawdę nic nie wie. Hipotezy i domysły na temat swoich przodków czy SS-manów sprawiają, że główny bohater zaczyna mieć problemy z odróżnieniem fikcji od rzeczywistości. Niestety, przez swoją samotność i bezradność popada w obłęd. Połączenie bólu egzystencjalnego i tragicznego losu narodu Żydowskiego sprawia, że nauczyciel powoli traci chęć i możliwość poradzenia sobie z traumą dziecka Holokaustu. Autor przypomina nam, że ofiarami II Wojny Światowej są nie tylko więźniowe obozów zagłady, ale także ich potomkowie, którzy z czasem zdają sobie sprawę, że od śmierci uchroniła ich tylko przewrotność historii.

Książka zawiera trzy opowiadania noblisty. Pierwsze nosi tytuł "Wakacje na południu" ("Letovanje na jugu"), drugie "Kobieta na kamieniu" ("Żena na kamenu"), trzecie "Helena, kobieta, której nie ma" ("Jelena, żena, koje nema"). Napisane w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych dwudziestego wieku. Opowiadania bardzo intymne i poetyckie. Ludzka psychika, osobiste doznania, marzenia, przeżycia bohaterów grają w nich główną rolę. Duchowość i zmysłowość splecione w jedność są trzonem tych trzech krótkich dzieł literackich. Opowiadania prawie nie mają dialogów lub są ich zupełnie pozbawione. Jest to proza bazująca na opisach, na refleksjach, na egzystencjalnych i filozoficznych analizach z ukazaniem stanów psychicznych bohaterów przede wszystkim. Słownictwo i język użyty w opowiadaniach miejscami zachwyca, zazwyczaj imponuje. Każde opowiadanie z wyjątkowym klimatem, własną paletą emocji, uniesień, zadumań. Krótka książka, lecz bardzo wartościowa, z rewelacyjnymi i dobrze dobranymi opowiadaniami. Mały tryptyk o dużych walorach. Przeczytać niewątpliwie warto. Wrażenia literackie w trakcie lektury gwarantowane.

,, Myszy Natalii Mooshaber '' to bardzo osobliwa książka. Nie wiemy kiedy i gdzie rozgrywa się jej akcja, wiemy natomiast że w tym nieokreślonym państwie rządzą przewodniczący Albin i księżna wdowa Augusta, chociaż plotki głoszą,że księżna już dawno nie żyje. W tym kraju loty na księżyc są codziennością, służą do tego gwiazdoloty. Tytułowa Natalia pracuje przy porządkowaniu grobów, w Opiece i zastawia pułapki na myszy. Jest matką dwojga niedobrych dzieci Wezra - kryminalisty i prostytutki Nabuly. Dopiero końcówka książki powie nam nieco więcej na temat Natalii Mooshaber. Trudno mi nawet określić do jakiego gatunku można zaliczyć tą książkę, ponieważ są w niej elementy satyry , dramatu, fantastyki, kryminału. Przedziwny twór, ale bardzo udany. Podobała mi się zabawa autora tekstem, skracanie wyrazów, powtórzenia których nie sposób zliczyć. Dziwna ta książka,ale fajna, na pewno dla osób które lubią nietuzinkowe powieści.

Specyficzna książka, wolny przepływ myśli, czasem właśnie na taką mam ochotę. Niecałe 150 stron, które można zacząć czytać w dowolnym miejscu. Brak akcji, dialogów, po prostu przemyślenia człowieka opuszczającego kraj. Kilka szczególnie przypadło mi do gustu np.: "Każde życie toczy się bez pytania, nawet w wypadku, gdyby jego właściciel wcale takiego życia nie chciał."

„Pan Teodor Mundstock” Ladislava Fuksa to książka wielowymiarowa i absolutnie ponadczasowa. Opowieść o samotnym, niemłodym już człowieku, żyjącym w okupowanej Pradze, okazuje się jednym z najmocniejszych literackich studiów ludzkiej kondycji. Pod względem historycznym jest to przytłaczający obraz życia w cieniu totalitaryzmu, który redukuje ludzi do „problemu” czy „zasobu”. Fuks — sam dorastający jako Żyd w czasie wojny — nie tworzy patetycznego świadectwa, lecz chłodną, precyzyjną analizę mechanizmów psychicznych, które kształtują zachowania ofiar i decydują o ich postawie. Największa siła tej powieści tkwi jednak w jej wymiarze egzystencjalnym. Mundstock, obsesyjnie przygotowując się na deportację do obozu, podejmuje działania z góry skazane na porażkę, a mimo to paradoksalnie odzyskuje wewnętrzną spójność. Znika Mon — cień, uosobienie paraliżującego lęku — a nasz bohater nabiera psychicznej siły i niezłomności. Fuks pokazuje, że zachowanie własnej podmiotowości jest możliwe aż do samego końca. Tak naprawdę człowieka nie niszczy żadne konkretne zagrożenie, lecz pogrążenie się w poczuciu chaosu i bezsensu.