Linda

Marka skandynawskiego kryminału jest, uważam, mocno przesadzona, ale też walory napisanych w Skandynawii powieści kryminalnych są trudne do zakwestionowania. „Linda” Leifa Perssona zapewne nie spodoba się tym czytelnikom, którzy spragnieni są krwi, psychopatów, wypływających flaków i zwrotów akcji tak gwałtownych, że aż szyja boli od śledzenia za nimi. Jeśli natomiast ktoś pojmuje literaturę, także kryminały, jako inteligentną grę rodzajami i gatunkami, zabawę słowem, pastisz, cytowanie i prześmiewczość, to „Lindę” polecam.
Problem z powieściami kryminalnymi jest taki, że ich istota (morderstwo, śledztwo, wykrycie sprawcy) tworzy pewien nienaruszalny schemat. Aby unikać powtórzeń i przyciągnąć czytelnika, autorzy wymyślają cuda-niewidy. Najczęściej dynamizują fabułę nie dbając o wiarygodność, idą w brutalizm i próbę zaszokowania czytelnika. Ponieważ takie schematyczne powieścidła nieźle się sprzedają, wydawcy stawiają na nie. Krąg się zamyka.
Leif Persson zastosował inną metodę. Jest ofiara (młoda, ładna dziewczyna, zgwałcona i zamordowana), jest śledztwo, prowadzone przez policjantów zarówno z Vaxjo (miasto w południowej Szwecji) jak też ekspertów z wydziału zabójstw z centrali w Sztokholmie. Kończy się, tradycyjnie, ujęciem mordercy.
Na ten konwencjonalny szkielet Persson naciąga oryginalną tkaninę: Tworzy przekonujący portret socjologiczny lokalnej społeczności stutysięcznego miasta. Pokazuje dynamikę przemian społecznych i kulturowych w Szwecji, z problemem rasizmu i akceptacji migrantów. Ukazuje drobiazgowo pracę policji, ale bez ochów i achów, lecz jako skrzypienie rozbudowanego, niesprawnego aparatu urzędniczego.
A przede wszystkim – i to jest najmocniejsza strona powieści! – tworzy Persson wspaniałą plejadę postaci. Główny bohater nie jest odrealnionym superbohaterem, nie jest mądrym życiowo „policjantem z przejściami” (najczęstszy chyba typ, dominujący także w polskich kryminałach). Jest tak bardzo realny, że nawet słowa „przeciętny, nijaki” go nie opisują. Evert Backstrom jest „człowiekiem niskim, tłustym i prymitywnym, ale w pewnych okolicznościach potrafił być przebiegły i pamiętliwy”. Sam o sobie Backstrom jest, oczywiście, bardzo wysokiego mniemania. Także zbrodniarz, Bengt Mansson (nazwisko, naturalnie, nieprzypadkowe, bo ewidentnie nawiązujące do amerykańskiego Charlesa Mansona), nie jest krwiożerczym psychopatą (90 proc. autorów polskich kryminałów tak zapewne skonstruowałoby tę postać), lecz zakochanym w sobie uwodzicielem, „najbardziej czarującym abnegatem”, jak charakteryzuje go jego była żona.
Konkludując: „Linda” jest świetną, zabawną, gorzką i ironiczną powieścią, z kryminalną historią w tle.

Marka skandynawskiego kryminału jest, uważam, mocno przesadzona, ale też walory napisanych w Skandynawii powieści kryminalnych są trudne do zakwestionowania. „Linda” Leifa Perssona zapewne nie spodoba się tym czytelnikom, którzy spragnieni są krwi, psychopatów, wypływających flaków i zwrotów akcji tak gwałtownych, że aż szyja boli od śledzenia za nimi. Jeśli natomiast ktoś...