Babel. Człowiek bez losu

Tak właśnie powinno się pisać biografie.
Jest rzeczą oczywistą, że gdy pisarz napisze „dzienniki”, „moje życie”, „pamiętnik czasu dowolnego” – to bez wątpienia jest to kreacja literacka. Oparta w znacznym procencie na wydarzeniach prawdziwych, ale z domieszką fikcji, własnego zdania na ten czy ów temat, bez wątpienia z większą lub mniejsza dozą przemilczeń. Człowiek, gdy pisze o sobie, to swój auto przekaz kreuje i jest to całkowicie zgodne z wiedzą o psychologii człowieka. Dopiero biograf ma przed sobą trudne zadanie weryfikacji tego przekazu poprzez dokumenty, relacje innych osób, zdjęcia, wreszcie wiedzeę historyczną. Są to dość podstawowe mechanizmy krytycznego podejścia do źródeł.
I tak właśnie napisał Kaczorowski. A przy tym było mu dużo trudniej niż w wypadku innych biografii. Izaak Babel żył i zginał w czasach zamętu, wojny, rewolucji, terroru stalinowskiego, kiedy trudno było o weryfikację faktów. W dodatku aparat Rosji radzieckiej szeroko posługiwał się dezinformacją, zacierał informacje o faktach, wymuszał od uwięzionych przyznania się do win absurdalnych, niszczył dokumenty, wymazywał postacie z powszechnie znanych fotografii. A do tego sam bohater biografii, Izaak Babel, robił co mógł, by pozacierać za sobą ślady, kluczył i kłamał, trochę z oportunizmu, ale przede wszystkim w dobrze pojętym własnym interesie. Na podstawie własnych doświadczeń sam najlepiej wiedział, że prawda może zabijać lepiej niż granat.
Kaczorowski zdołał odkłamać wiele faktów z życia Babla. Niektóre dały się ustalić dopiero kilkadziesiąt lat od śmierci pisarza. Wiele listów, notatek, rozpoczętych utworów, które mogłyby rzucić trochę światła na wydarzenia, bezpowrotnie przepadło po aresztowaniu Babla. Wielu faktów można się było tylko domyślić na podstawie innych przekazów (na przykład tego, co robiono z nim po aresztowaniu i jakimi metodami zmuszono go do przyznania się do szpiegostwa).
Nie czytałam za dużo Babla, bowiem jego proza bywa tak wstrząsająca, że nie do przebrnięcia nawet przez niezbyt wrażliwego czytelnika. Podobnie jak z Cormakiem McCarthy: fizycznie nie dałam rady. Naturalizm jego prozy, krótkie, skondensowane frazy, ozdobny język, nie mówiąc już o samej treści, tym bardziej rażą jak obuchem. A przecież Babel przeżył wojnę światową, rewolucję, wojnę 1920 roku, wojnę domową w Rosji, czystki stalinowskie, aresztowania, represje, więc widział wiele i jeszcze więcej wiedział. Tego, co widział, na ogół nie mógł przelać na papier, bo jego kariera literata mogłaby się skończyć dużo wcześniej. Jednak dokumenty mówią, że ze swoją wiedzą na temat systemu stalinowskiego nie zawsze się krył, że z jego ust informacje przedostały się na Zachód. Nawet anonimowe relacje, przekazane zaufanym osobom, narażały go na represje i w końcu doprowadziły do więzienia i na śmierć. Czytając te części biografii Babla z przerażeniem uzmysłowiłam sobie, że ten system przecież wciąż trwa; że nadal za nic nie znaczącą, prywatną wypowiedź na temat posunięć władzy można w Rosji trafić do łagru. Jakiż ten kraj musi być zastraszony! I jakże skuteczna jest to metoda podporządkowania ludzi i całych narodów.
Tym bardziej nie jestem w stanie zrozumieć, dlaczego Babel, tyle razy wyjeżdżając za granicę, zawsze jednak wracał do ZSRR. Po co? Czy naprawdę nie bał się, że i jego dopadną represje? Czy nie miał pokusy, by ratować życie? Jedno go tylko może tłumaczyć: do końca chciał wiedzieć, co się dzieje w jego kraju i móc weryfikować tę wiedzę. Wiarygodność stanowiła o sile jego twórczości. Zapłacił za to życiem.
Aleksander Kaczorowski napisał biografię Babla uczciwie, więc nie pominął i tych fragmentów jego prozy, w których pokazywał on okrucieństwo wojny z obu stron, nie pomijając opisów barbarzyństwa rosyjskiego, kozackiego, polskiego, represji wobec miejscowej ludności, gwałtów, prześladowania Żydów, niszczenia dóbr materialnych, przyrody, zwierząt. Sam fakt pokazania wojny polsko-bolszewickiej, która z naszej strony zakończyła się „cudem nad Wisłą” przy ingerencji sił nadprzyrodzonych, taką, jaka była naprawdę, wymagał odwagi i narażenia się na krytykę. Biograf okazał się godny swojego bohatera.
Polecam!

Tak właśnie powinno się pisać biografie.
Jest rzeczą oczywistą, że gdy pisarz napisze „dzienniki”, „moje życie”, „pamiętnik czasu dowolnego” – to bez wątpienia jest to kreacja literacka. Oparta w znacznym procencie na wydarzeniach prawdziwych, ale z domieszką fikcji, własnego zdania na ten czy ów temat, bez wątpienia z większą lub mniejsza dozą przemilczeń. Człowiek, gdy...

Bez wahania: 10/10, bo nie wyobrażam sobie lepszej biografii (wybitnego) pisarza. Jest tu wszystko, co być powinno: zachwyt nad (wybitną) twórczością, relacja o jej chronologii i analiza, losy bohatera i ich związek z twórczością, a także dużo informacji z życia osobistego (przedstawionych szczerze, bez upiększeń, ale i bez sensacyjności); a wszystko to na świetnie nakreślonym tle epoki, z całą masą istotnych, niebanalnych informacji. Ale to nadal byłoby za mało, gdyby nie język tej książki: precyzyjny, klarowny, efektowny, świadczący o opanowaniu zarówno warsztatu, jak i masy informacji, które Kaczorowski nagromadził. Widziałem wywiad z nim na YouTube - jest gawędziarzem, którego miło się słucha, ale który mówiąc, czasem daje się ponieść tematom, dygresjom itd. Ale pisząc, potrafi zachować dyscyplinę.
Nie jestem wielbicielem czeskiej literatury, ale po takiej książce mam ochotę przeczytać jeszcze biografie Hrabala i Havla.

Bez wahania: 10/10, bo nie wyobrażam sobie lepszej biografii (wybitnego) pisarza. Jest tu wszystko, co być powinno: zachwyt nad (wybitną) twórczością, relacja o jej chronologii i analiza, losy bohatera i ich związek z twórczością, a także dużo informacji z życia osobistego (przedstawionych szczerze, bez upiększeń, ale i bez sensacyjności); a wszystko to na świetnie...

Fantastyczna biografia wielkiego pisarza, który za życia wydał przecież tak niewiele - a jednak tak doskonałych tekstów.

Fantastyczna biografia wielkiego pisarza, który za życia wydał przecież tak niewiele - a jednak tak doskonałych tekstów.

siążka jest na tyle znakomita, że gdyby dostała Nike, to byłaby inba jak z otwarciem olimpiady. Politycy i publicyści rzuciliby się, że najlepsza polska książka jest poświęcona radzieckiemu pisarzowi, który jako redaktor/komisarz towarzyszył konarmii Budionnego w wojnie polsko-bolszewickiej.

To takie moje fantazje, zapewne Babel nie zdobędzie Nike, a jeśli już - to komentariat doby Pinkiego i Muska z platformy X bardzo łatwo rzuca się na memy, tłity, ale chyba z czytaniem wymagających książek to już ma problem.

Takie boografie jak te Babla są poruszające i niedające spać po nocach, bo zmuszają do zderzenia się z obcym kulturowo doświadczeniem i refleksją nad życiem człowieka w systemie, gdzie nie było dobrych wyborów.

Odkładając żarty na bok, życie w ZSRR doby Lenina i Stalina było piekłem na ziemi. W tych okolicznościach Babel flirtuje z władzą, nawet z nią igra, cele jego są jak zwykłego człowieka, mieć w miarę dostatnie życie i rozwijać talent pisarski. Skończył torturowany i zabity przez nkwdzistów, którzy na sumieniu mieli także Katyń i wiele innych zbrodni.

Moja ogólna refleksja dotycząca biografii - zamiast życiopisów hagiograficznych lub na odwrót demaskatorskich potrzebujemy biografii prawdziwych. Nie licząc skrajnych przypadków, jak chociażby obecni w tej książce Stalin czy Jeżow, artyści, bohaterowie, autorytety na jednym polu są godni podziwu, na wielu innych zwykłymi ludźmi uwikłanymi w ciemne powiązania albo uwikłanymi w samych sobie.

Książkę bardzo polecam
IG: somniumscipionis

siążka jest na tyle znakomita, że gdyby dostała Nike, to byłaby inba jak z otwarciem olimpiady. Politycy i publicyści rzuciliby się, że najlepsza polska książka jest poświęcona radzieckiemu pisarzowi, który jako redaktor/komisarz towarzyszył konarmii Budionnego w wojnie polsko-bolszewickiej.

To takie moje fantazje, zapewne Babel nie zdobędzie Nike, a jeśli już - to...

Świetnie napisana biografia jednego z najciekawszych pisarzy wszechczasów. Również kompendium wiedzy o stalinizmie.

Świetnie napisana biografia jednego z najciekawszych pisarzy wszechczasów. Również kompendium wiedzy o stalinizmie.

Bardzo ciekawa biografia autora "Armi Konnej", która przedstawia życie pisarza na tle epoki - rewolucji rosyjskiej 1905, a potem 1917 roku oraz terroru lat 30. Jej zaletą jest właśnie wciągające i przejrzyste ukazanie tego okresu. Inne zalety to świetne omówienie dzieł pisarza z uwzględnieniem faktów z jego biografii, które miały wpływa na twórczość jak np. jego udział w wojnie polsko-bolszewickiej z 1920 roku i kontakty z Kozakami, których okrucieństwa opisał potem w "Armii Konnej". Nie brakuje tu także fragmentów o przemocy Polaków wobec Żydów w latach po I wojnie światowej i ówczesnych pogromach, o których nic nie wiedziałam. Kaczorowski trafnie oddał obraz tamtego wielokulturowego tyglu naznaczonego przemocą. Duże wrażenie zrobiło na mnie przedstawienie lat dzieciństwa i młodości Babla w jego rodzinnym mieście - Odessie. Wyłania się z tych opisów fascynujące, wielokulturowe miasto portowe, tętniące życiem, kulturą, handlem, a także mafijną przestępczością, co opisał autor w "Opowiadaniach Odeskich". Polecam tę biografię, jest doskonałym wstępem do zapoznania się zarówno z twórczością pisarza, jak i z

Bardzo ciekawa biografia autora "Armi Konnej", która przedstawia życie pisarza na tle epoki - rewolucji rosyjskiej 1905, a potem 1917 roku oraz terroru lat 30. Jej zaletą jest właśnie wciągające i przejrzyste ukazanie tego okresu. Inne zalety to świetne omówienie dzieł pisarza z uwzględnieniem faktów z jego biografii, które miały wpływa na twórczość jak np. jego udział w...

Zajmująca biografia człowieka, który umiał dość długo nie utonąć, a nawet radzić sobie w czarnych czasach bolszewickiej Rosji.

Zajmująca biografia człowieka, który umiał dość długo nie utonąć, a nawet radzić sobie w czarnych czasach bolszewickiej Rosji.

Nie wiem, czy uczciwe przyznanie się do tego, że nie znałem twórczości Babla, wywoła choćby maciupką reakcję oburzenia wśród tych bardziej oczytanych, do których należysz, ale nazwisko autora biografii (który – autor, nie Babel – mam nadzieję, wybaczy moje literackie dyletanctwo) wręcz obligowało mnie do sięgnięcia po najnowszą książkę w dorobku Aleksandra Kaczorowskiego.
Po tym karkołomnym wstępie napisać muszę jedno – Kaczorowski zabiera nas na wyprawę zaiste niezwykłą, bo sięgającą w mroczne dzieje czerwonego ustroju. „Babel” to nie książka o twórczości Izaaka, kiedyś Bobla – jest świetnie skonstruowaną opowieścią o burzliwych latach przedwojennych, w których dąs (i wąs) generalissimusa decydował o losach milionów, w tym tych pojedynczych, piekielne uzdolnionych twórców.
Babel, mistrz zdań pierwszych (i wszystkich następnych – powtarzam za Autorem),twierdził, że jest jakby na przekór czasom, w których żył, człowiekiem bez losu. Kochliwy, nieostrożny i o dość nieciekawej fizjonomii Żyd-intelektualista, człowiek sowiecki, budionnowiec, który pisał cudnie i nagle pisać przestał. Oj, dostało się od niego Polakom, dostało – za co zresztą kochano go w stalinowskiej Rosiji, która chyba nie potrafiła otrząsnąć się po warszawskim cudzie. Czytano jego „Armię konną”, może trochę zbyt po łebkach, ale kiedy wczytano się głębiej, spadł Babel z piedestału i skończył tak jak wielu przed nim i jeszcze więcej nieszczęśników po nim.
„Babel” to również opowieść o Rosji, straszliwych latach terroru, artystach i rozkwitającej awangardzie (weźmy choćby kubofuturystę Majakowskiego i pismo LEF),wyjątkowych ludziach tej wyjątkowej epoki (pojawia się tu taki na przykład Gorki czy Olesza) i wreszcie o polityce, zagranicznych wojażach, romansach, miłości i pożądaniu.
Czyta się (ponownie) Kaczorowskiego wyśmienicie, zwłaszcza że staję się świadkiem cudu – szperając w zakamarkach pewnej domowej biblioteki, odkrywam zakurzone i chyba nigdy nieczytane starożytne niemal wydanie bablowskich opowiadań.

Nie wiem, czy uczciwe przyznanie się do tego, że nie znałem twórczości Babla, wywoła choćby maciupką reakcję oburzenia wśród tych bardziej oczytanych, do których należysz, ale nazwisko autora biografii (który – autor, nie Babel – mam nadzieję, wybaczy moje literackie dyletanctwo) wręcz obligowało mnie do sięgnięcia po najnowszą książkę w dorobku Aleksandra Kaczorowskiego....

Aleksander Kaczorowski, „Babel. Człowiek bez losu”, Wyd. Czarne, Wołowiec 2023.

„Czego ci brak?… Młodość to nic takiego. Przejdzie z wiekiem… Brak ci zmysłu przyrody.
Wskazał laską drzewo o czerwonym pniu i niskiej koronie.
- Co to za drzewo?
Nie wiedziałem.
- Co rośnie na tym krzaku?
Tego też nie wiedziałem (…).
- Co to za ptak śpiewa?
Nic nie mogłem odpowiedzieć(…)
_ I ty ośmielasz się pisać? (…) Twoje krajobrazy podobne są do opisów dekoracji. O czym, do diabła, myśleli czternaście lat twoi rodzice”. ( s.229)
za: J. I. Pogorielskaja, S. Ch. Lewin, Izaak Babel, s. 279.

Aleksander Kaczorowski, autor biografii "Babel. Człowiek bez losu”, określa go też mianem:
„mistrza pierwszych zdań. (…) zdań drugich, i prawdę mówiąc, wszystkich kolejnych”). I zaraz dodaje: „Takiego stylisty Rosja nie znała od czasów Gogola”.
Poświęca Mistrzowi trzy rozdziały, poprzedzone „Początkiem”, będące nazwami miejsc, istotnymi w życiu Babla:
I. Odessa
II. Moskwa.
III. Suchanowka
Wyjaśnienie intrygującego podtytułu czytelnik znajdzie na 18. stronie, a początek brzmi tak:
„ Są pisarze z losem łatwym i tacy z losem trudnym…”.
I jeszcze jedna informacja o losie pisarza, tym razem ze strony wcześniejszej:
„W ostatnim słowie prosił, by przed egzekucją pozwolono mu dokończyć książkę. Zginął kilka godzin później”.

Czytanie „ Babla. Człowieka bez losu” nie jest czasem straconym!
Szczególnie, jeśli autorem jest Aleksander Kaczorowski!
Mistrz – biograficznych opowieści!

Aleksander Kaczorowski, „Babel. Człowiek bez losu”, Wyd. Czarne, Wołowiec 2023.

„Czego ci brak?… Młodość to nic takiego. Przejdzie z wiekiem… Brak ci zmysłu przyrody.
Wskazał laską drzewo o czerwonym pniu i niskiej koronie.
- Co to za drzewo?
Nie wiedziałem.
- Co rośnie na tym krzaku?
Tego też nie wiedziałem (…).
- Co to za ptak śpiewa?
Nic nie mogłem odpowiedzieć(…)
_ I...

[...] Myślę, że ta książka może albo kogoś pochłonąć od pierwszych stron, albo zrazić już na etapie oglądu okładki, której graficznie nic nie brakuje, ale na której widnieje tytułowa postać. [...]

Cała recenzja w "Przewodniku Katolickim" nr 25/204, dostęp online: https://www.przewodnik-katolicki.pl/Archiwum/2024/Przewodnik-Katolicki-25-2024/kultura-i-czas-wolny/Czlowiek-w-trybach-historii?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR331sB1GtSdpUVevmsQmtrVhsaZtVjCn98pWdqBkiJobCEHswKhUB6ZRUo_aem_GuYj2Q-ptPTznqx6GsG8Rw

[...] Myślę, że ta książka może albo kogoś pochłonąć od pierwszych stron, albo zrazić już na etapie oglądu okładki, której graficznie nic nie brakuje, ale na której widnieje tytułowa postać. [...]

Cała recenzja w "Przewodniku Katolickim" nr 25/204, dostęp online:...