Rowerem przez II RP. Niezwykła podróż po kraju, którego już nie ma. Reportaż z 1934 roku

Od czasu, gdy dowiedziałem się, że przed I Wojną Światową brytyjski Sztab Generalny wysłał pułkownika Bridgesa, aby rowerem jako turysta pojeździł po Belgii badając stan dróg i mostów w celu przygotowania planów obronnych dla Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego, z dużą nieufnością odnoszę się do angielskich cyklistów. Nawet Mike Cavendish mógł być wszak agentem MI6.

Z podobną ostrożnością podchodziłem do relacji z jednoosobowego Tour de Pologne Newmana. Zupełnie niepotrzebnie. „Rowerem przez II RP” to całkiem interesujący portret nie tylko naszej ojczyzny praktycznie w przededniu wybuchu II WŚ, ale i brytyjskiej mentalności. To co paradoksalnie przydaje tej pozycji wartości, to fakt, że jest to relacji spisywana praktycznie na bieżąco, bez późniejszych korekt. Zakładając, że Bernard Newman był w wielu kwestiach wyrazicielem opinii brytyjskiego establishmentu widzimy z jak wielką naiwnością widział on rzeczywistość drugiej połowy lat 30-tych XX-wieku i jak błędnie prognozował bieg wypadków. Z kolei brak, z oczywistych względów, politycznej poprawności sprawia, że opinie autora mogą nam współczesnych szokować, ale możemy być pewni, że na papier przelewa to co naprawdę myślał, a nie to co sądził, że powinien myśleć.

Wśród wielu fragmentów, które utkwiły mi w pamięci, z pewnością na dłużej pozostanie ten, w którym autor przedstawia Freie Stadt Danzig jako najbardziej nazistowskie miasto w jakim był. I pomyśleć, że niektórzy budują legendę przedwojennego Gdańska jako wspaniałego tygla kultur.

Od czasu, gdy dowiedziałem się, że przed I Wojną Światową brytyjski Sztab Generalny wysłał pułkownika Bridgesa, aby rowerem jako turysta pojeździł po Belgii badając stan dróg i mostów w celu przygotowania planów obronnych dla Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego, z dużą nieufnością odnoszę się do angielskich cyklistów. Nawet Mike Cavendish mógł być wszak agentem MI6.

Z...

Troszkę zawiodłem się bo to jednak bardzo smutny obraz Polski przedwojennej, trochę wybiórczo potraktowany. Podejrzewam też, że tłumacz poległ nieco na istocie angielskiego humoru. Ważna książka, ważna cała seria autora.

Troszkę zawiodłem się bo to jednak bardzo smutny obraz Polski przedwojennej, trochę wybiórczo potraktowany. Podejrzewam też, że tłumacz poległ nieco na istocie angielskiego humoru. Ważna książka, ważna cała seria autora.

Obowiązkowa pozycja dla wszystkich zafascynowanych tematem przedwojennej Polski. Bernard Newman przemierza przedwojenną Polskę w 1934 roku, pokazując największe miasta, najciekawsze miejsca, a także mniejsze wioski i uzdrowiska. Jego styl jest specyficzny, wiele rzeczy nieco przerysowane, lecz każdy zainteresowany tematem Polski w międzywojniu znajdzie tam wiele "perełek".

Jego styl pisania kojarzy mi się nawet trochę ze stylem pisania Stanisława Grzesiuka. Bardzo dobrze, szybko i lekko się to czyta. Z wielką chęcią sięgnę teraz po inne książki Newmana z tej serii.

Obowiązkowa pozycja dla wszystkich zafascynowanych tematem przedwojennej Polski. Bernard Newman przemierza przedwojenną Polskę w 1934 roku, pokazując największe miasta, najciekawsze miejsca, a także mniejsze wioski i uzdrowiska. Jego styl jest specyficzny, wiele rzeczy nieco przerysowane, lecz każdy zainteresowany tematem Polski w międzywojniu znajdzie tam wiele "perełek"....

Zabawna, z tym, że raczej już nie w sposób zamierzony przez autora. Bernard Newman był pewnie człowiekiem życzliwym i sympatycznym, ale był też okropnym, wywyższającym się Angolem... Z każdej strony, ba! Z każdego zdania niemal wylewa się kolonialna wyższość Anglików. I to, jakkolwiek wkurzające, niezwykle mnie bawiło.
Poza tym jest to taka sobie ramotka, której ja wysłuchałam z ciekawością, ponieważ bardzo lubię poznawać różne spojrzenia na Polskę międzywojenną. Nie powiem, że bez wartości, bo nawet ja, choć dość dobrze się orientuję w historii, zyskałam kilka świeżych refleksji na temat złożoności etnicznej ówczesnych Polaków i trudności życia w Polsce. Co do uwag tyczących się poziomu życia i technologii - cóż, można się oburzać, że autor traktuje Polskę jako "dziki kraj", ale rzeczywistość wyglądała prawdopodobnie właśnie tak, jak opisywał ją Newman. Ciekawe, że nawet jako osoba z zewnątrz dostrzegł jak ciężko pracowały polskie kobiety (mimo straszliwie szowinistycznych uwag).
Oczywiście dywagacje polityczne autora, jego opinie na temat nieszkodliwości nazizmu, przekonanie o wyższości cywilizacji zachodnich, czy o tym, że problem biednych Żydów rozwiąże tylko masowa emigracja, zestarzały się bardzo źle. Niemniej jednak są też świadectwem epoki, doskonale ilustrują poglądy wykształconego, otwartego, nowoczesnego i światowego mężczyzny z Europy Zachodniej.
Mimo wszystkich minusów, z ciekawością wysłucham kolejnych "reportaży" Newmana z podróży rowerowej po Polsce z 1945 r. i z PRL. Ciekawa jestem między innymi, czy i jak się autor odniesie do swoich poglądów i prognoz politycznych...

Zabawna, z tym, że raczej już nie w sposób zamierzony przez autora. Bernard Newman był pewnie człowiekiem życzliwym i sympatycznym, ale był też okropnym, wywyższającym się Angolem... Z każdej strony, ba! Z każdego zdania niemal wylewa się kolonialna wyższość Anglików. I to, jakkolwiek wkurzające, niezwykle mnie bawiło.
Poza tym jest to taka sobie ramotka, której ja...

Jest to książka świetna na wielu poziomach. Po pierwsze - charyzma i maniera autora, które sprawiają, że jego podróż nawet na jedną stronę się staje się nudna. Po drugie, obraz Polski dwudziestolecia międzywojennego, ukazany obiektywnym okiem, pozwala lepiej zrozumieć tamte czasy. Ogromną wartością jest również perspektywa sytuacji politycznej Europy, szczególnie zaś nazistowskich Niemiec, kilka lat przed wybuchem wojny.

Jest to książka świetna na wielu poziomach. Po pierwsze - charyzma i maniera autora, które sprawiają, że jego podróż nawet na jedną stronę się staje się nudna. Po drugie, obraz Polski dwudziestolecia międzywojennego, ukazany obiektywnym okiem, pozwala lepiej zrozumieć tamte czasy. Ogromną wartością jest również perspektywa sytuacji politycznej Europy, szczególnie zaś...

Przyjemna, lekka książka. Pisana z perspektywy angielskiego turysty- weterana 1 wojny światowej. Dla mnie szczególnie interesujący był rozdział dotyczący Hucułów oraz sytuacji na granicy polsko- litewskiej. Polecam!

Przyjemna, lekka książka. Pisana z perspektywy angielskiego turysty- weterana 1 wojny światowej. Dla mnie szczególnie interesujący był rozdział dotyczący Hucułów oraz sytuacji na granicy polsko- litewskiej. Polecam!

To moje ponowne spotkanie z książką, która mnie zaintrygowała, tym razem mam ją w wersji papierowej.

Po kilku miesiącach oczekiwania w bibliotece, dotarła do mnie papierowa wersja książki, z którą zaznajomiłam się w ubiegłym roku w formie audiobooka.
Teraz - mając do dyspozycji wersję tradycyjną - postanowiłam, że ponownie prześledzę najciekawsze fragmenty publikacji.
Najbardziej chciałam obejrzeć zamieszczone w książce archiwalne przedwojenne zdjęcia, ale gdy je zobaczyłam poczułam spory zawód. Ich jakość była bardzo słaba a oprócz tego - pod względem poznawczym nie okazały się jakoś szczególnie wyjątkowe.
Inaczej było w przypadku tekstu, którego czytanie dostarczyło mi sporo satysfakcji. Szczególnie
rozbawił mnie fragment, w którym Bernard Newman opisał swoje zmagania z nauką języka polskiego:

🔰"Omal nie zemdlałem, gdy zostałem skonfrontowany z bliska z jego zawiłościami. Sześć przypadków w łacinie nie usatysfakcjonowało polszczyzny, więc ma ich siedem - a każdy z nich ma inną postać zarówno w liczbie pojedynczej, jak i w liczbie mnogiej. Stąd też nie wystarczy nauczyć się, jak po polsku brzmi słowo "dom"- ono ma czternaście różnych końcówek. Nie oszczędzono nawet świętości rodziny. Jeśli bowiem nazywasz się Smitshki, to twoją żoną nie jest bynajmniej pani Smitshki, lecz pani Smitshka, a jeśli macie córkę, nazywa się ona panna Smitshkówna. Z tego typu językami nie sposób wygrać.
W kwestii gramatyki od razu się poddałem i stawiłem czoła wymowie. Na pierwszy rzut oka równie przerażającej, każde słowo wydaje się mieć silne inklinacje ku sylabie "szcz"*.
W rzeczywistości polski nie jest aż tak trudny, na jaki wygląda, i w porównaniu z angielskim ma jedną zaletę, która polega na tym, że wymawia się każdą literę**, tak więc człowiek wie na czym stoi." (s.33)
* Coś tutaj zawiodło: korekta lub tłumaczenie, ponieważ "szcz" jest zbitką dwóch spółgłosek. W języku polskim nie może być
sylabą, bo nie zawiera samogłoski sylabotwórczej ;),
** W j. polskim nie zawsze wymawiamy każdą literę, przecież w wyrazach z dwuznakami tak się nie dzieje np. w słowie chleb jest 5 liter, w wymawiamy 4 dźwięki :(

A teraz pora poruszyć poważne tematy. Chciałam wrócić do papierowej wersji reportażu Bernarda Newmana ze względu na bardzo znamienne rozważania autora poświęcone Gdańskowi mającemu wówczas status Wolnego Miasta połączonego unią celną z Polską, w teorii autonomicznego, a w praktyce zarządzanego przez Niemców. Newman z prawdziwym zacięciem opisywał architekturę zabytków miejskich. Zarysował burzliwą historię miasta zdobywanego i traconego na przemian przez Polaków, Zakon Krzyżacki i Niemców.
To, co później napisał warto przeczytać, aby mieć świadomość jak przed II wojną światową postrzegany był ten zapalny punkt w naszej części Europy przez państwa zachodnioeuropejskie. Chcę podkreślić, że autor był wyjątkowo pozytywnie nastawiony do Polaków, nie popierał niemieckiego nazizmu, krytykował poczynania Hitlera i starał się o obiektywizm w wyrażanych opiniach, ale w tamtych czasach o obiektywizm i rzetelną wiedzę na temat skomplikowanej sytuacji WM Gdańska nie było łatwo. Oto co pisał autor w 1934 roku, gdy powstawała jego książka:

🔰"Niemądrze byłoby jednak dzisiaj zaprzeczać, że nie jest to niemieckie miasto. Zresztą sam byłem zaskoczony jeżdżąc po jego ulicach. To prawda, nie można oceniać politycznego nastawienia miasta jedynie po flagach, które w nim powiewają, ale widziałem mnóstwo swastyk poświadczających, że Gdańsk pozostaje bardziej nazistowski niż jakakolwiek inna część Niemiec. Nigdy nie widziałem takiego entuzjazmu w jakimkolwiek prowincjonalnym niemieckim mieście. Nazistowski rytuał, który powoli acz konsekwentnie zagraża poczytalności całego kraju, rozkwitł tu w pełnej krasie. Praktycznie na każdym domu wisiała flaga. Co drugi człowiek nosił odznakę członkowską jakiejś nazistowskiej organizacji. Reszta miała co najmniej dwie takie odznaki. Daleko więcej osób wpatrywało się z uwielbieniem w zdjęcia Adolfa Hitlera, niż gromadziło się przed ołtarzami kościołów. Niezmiernie mnie to zdumiało, bo - niezależnie od oceny zjawiska - dobrobyt Gdańska zależy wyłącznie od Polski. Przed wojną był on portem zachodniej części Prus Wschodnich. Polski handel w praktyce go omijał - z powodów politycznych kierowano go do rosyjskich portów. Dziś gdańskiemu portowi powodzi się lepiej niż kiedykolwiek. Przeładunki wzrosły do poziomu nieznanego nawet w najpomyślniejszych czasach przed wojną - a jednak Gdańsk z uporem i zajadłością żąda powrotu do Niemiec, co oznaczałoby ekonomiczne samobójstwo. Dlaczego? (...) Czy Anglik wolałby umrzeć niż żyć wygodnie pod francuską flagą?". (s. 39-40)

Po rozmowie na ten temat z pewnym gdańskim kupcem handlującym zbożem autor konstatuje:

🔰"system podatkowy w Gdańsku jest znacznie łagodniejszy niż w Niemczech. Stąd też ogromna liczba emerytowanych pułkowników zmieniła miejsce zamieszkania z Niemiec na Gdańsk, który (...) dysponuje bardzo przyjemnym wiejskim zapleczem (...). Znamy ten typ "patriotów" - mamy ich we własnym kraju. W naszym przypadku udają się oni zwykle na Wyspy Normandzkie, a w ich zaciszu stają się nieskończenie bardziej patriotyczni od nas i zabierają się do udzielania nam surowych instrukcji, co powinniśmy robić, ile okrętów wojennych zbudować - no i wreszcie ile za nie zapłacić. Ochoczo wymachują sztandarem, tyle że nie biorą żadnej odpowiedzialności. Gdańsk nęka plaga takich dżentelmenów, którzy głoszą najłatwiejszą z religii - stężony patriotyzm.
W ich wpływach miejscowi upatrują przyczyn większości poważnych tarć między Polakami a Gdańszczanami (...). To nie kupcy gdańscy z takim zapałem gardłują za powrotem do Niemiec - oni świetnie wiedzą, co im się opłaca." (s.40/41)

🔰"To prawdziwa tragedia, gdy nieodpowiedzialni ludzie potrafią tak rozognić umysły swych współobywateli, że rozum błaga o litość, a rządzi wiecowa retoryka!" (s. 41)

🔰"Nie wierzę, że nie da się rozwiązać problemu Gdańska; przy odpowiedniej dawce rozsądku i tolerancji ewentualny powrót miasta do Niemiec nie jest definitywnie niemożliwy*. [autor dodaje w przypisie]: Należy wszakże dodać w tym miejscu, że nie spotkałem Polaka, który by się z tym zgodził." (s. 41)

Na koniec przytoczę opinie wypowiedziane przez autora, które - moim zdaniem - w latach trzydziestych ubiegłego wieku były modelowym odzwierciedleniem postaw i przekonań większości zachodnioeuropejskich polityków wobec niemieckiego nazizmu i miały istotny wpływ na zachowawczą, niejednoznaczną oraz niefrasobliwą politykę wobec III Rzeszy. Dziś bez ogródek można je nazwać polityczną głupotą, której skutki okazały się katastrofalne:

🔰"Fala nazizmu może dokonać wiele dobrego, niezależnie od jego licznych ekscesów, gdy zetknie się z twardą rzeczywistością. Upokorzone i podbite Niemcy lat powojennych były równie niebezpieczne dla światowego pokoju, co Hitler i jemu podobni. Niemcy odzyskały dziś szacunek do siebie samych, a jeśli zdołają uniknąć arogancji, rysuje się przed nimi jasna przyszłość. Dla Hitlera nadszedł czas próby. Do tej pory tylko narzekał na innych, co jest łatwą rzeczą, wkrótce zaś będzie musiał zacząć działać - i to w sprawach naprawdę istotnych." (s. 420)

🔰"Doktryna nazistowska nigdy nie była tak groźna, jak ją często przedstawiano - prawdziwą tragedią Niemiec jest brak alternatywy. Niemiecki charakter nie zmienił się - ludzie ci są nadal solidni, serdeczni, wydajni i do bólu pracowici. To paradoksalne, że tak wartościowy naród podążył za tanią filozofią z iście baranią jednomyślnością i brakiem zrozumienia." (s. 422)

🔰"Bardzo niedobrze by się stało, gdyby Anglicy przestali odwiedzać Niemcy z powodu strasznych opowieści rozsiewanych przez nerwowe starsze panie lub wygnanych Żydów, a do tego przesadzonych tak bardzo(...)" (s. 422)

Bernard Newman miał okazję przekonać się jak bardzo mylili się brytyjscy politycy i zapewne czerwienił się z zażenowania, gdy czytał niektóre swoje przedwojenne wypowiedzi. Podobno w książce napisanej tuż po wojnie odniósł się do nich, ale nie miałam jeszcze okazji tego sprawdzić.

To moje ponowne spotkanie z książką, która mnie zaintrygowała, tym razem mam ją w wersji papierowej.

Po kilku miesiącach oczekiwania w bibliotece, dotarła do mnie papierowa wersja książki, z którą zaznajomiłam się w ubiegłym roku w formie audiobooka.
Teraz - mając do dyspozycji wersję tradycyjną - postanowiłam, że ponownie prześledzę najciekawsze fragmenty...

Książka ekstremalnie naiwna. Autor przyjeżdża do kraju z wiedzą na poziomie nagłówkowym. Coś tam wie, ale za bardzo w szczegóły nie wchodzi.
Kwintesencją całości jest ostatni rozdział, gdzie na Chamberlain'owską modłę stwierdza, że nazizm nie jest taki zły.

Książka ekstremalnie naiwna. Autor przyjeżdża do kraju z wiedzą na poziomie nagłówkowym. Coś tam wie, ale za bardzo w szczegóły nie wchodzi.
Kwintesencją całości jest ostatni rozdział, gdzie na Chamberlain'owską modłę stwierdza, że nazizm nie jest taki zły.

Bardzo ciekawa opowieść o międzywojennej Polsce. Newman dysponuje klasycznym angielskim spojrzeniem na świat, włączając w to poczucie humoru, które mi odpowiadało! Książka jest bez zbędnego nadęcia, choć czasami autor podsuwa rzekomo łatwe rozwiązania ówczesnych problemów. Pod koniec troszkę już się nudziłem, no i nie rozumiem też ostatniego rozdziału o nazistach, który jak wiemy z historii okazał się mocno nietrafiony jeśli chodzi o przewidywanie przyszłości. Nie mniej, jako całość książkę polecam, świeżo powstała Polska jest przedstawiona w dobrym świetle i można się dowiedzieć ciekawszych rzeczy, niż z książek o historii 🙂 polecam!

Bardzo ciekawa opowieść o międzywojennej Polsce. Newman dysponuje klasycznym angielskim spojrzeniem na świat, włączając w to poczucie humoru, które mi odpowiadało! Książka jest bez zbędnego nadęcia, choć czasami autor podsuwa rzekomo łatwe rozwiązania ówczesnych problemów. Pod koniec troszkę już się nudziłem, no i nie rozumiem też ostatniego rozdziału o nazistach, który jak...

To ciekawe doświadczenie zagłębić się w lekturę zapisków i wspomnień z podróży obcokrajowca po terenach II RP. Interesujące jest to, w jaki sposób czyni spostrzeżenia, jak łączy fakty, jaką wiedzą dysponuje przy wyciąganiu wniosków, co jest dla niego ważne przy podejmowaniu konkretnych decyzji, a co nie? Myślę, że gdyby żył i miałby okazję poprawić przywoływane przezeń niesprawdzone wydarzenia historyczne lub dane makroekonomiczne, to zapewne zrobiłby to. A tak, zostaje cały ciąg przypisów i to jeszcze, o zgrozo, zamieszczonych na samym końcu książki.

Wierzył w nasz potencjał.

To ciekawe doświadczenie zagłębić się w lekturę zapisków i wspomnień z podróży obcokrajowca po terenach II RP. Interesujące jest to, w jaki sposób czyni spostrzeżenia, jak łączy fakty, jaką wiedzą dysponuje przy wyciąganiu wniosków, co jest dla niego ważne przy podejmowaniu konkretnych decyzji, a co nie? Myślę, że gdyby żył i miałby okazję poprawić przywoływane przezeń...