Odcięta gałąź
„Napis nad moim losem na ziemi: „Spętana dzieciństwem”. Ponad pięćdziesiąt lat, a nadal poddana strachowi przed rodzicielskim autorytetem, którego boją się dzieci” [1].
Bergljot - bohaterka powieści „Spadek”, norweskiej autorki Vigdis Hjorth, ma ponad 50 lat. Jest pisarką - zajmuje się krytyką teatralną. Ma już za sobą - a przynajmniej tak można by uznać - dzieciństwo, młodość, małżeństwo, macierzyństwo. Jej dość zamożni rodzice zestarzeli się, więc postanowili zapisać majątek czwórce swoich dzieci: starszym – synowi Bardowi, córce Bergljot i ich młodszym siostrom Astrid i Asie. Wbrew składanym wcześniej zapewnieniom podzielenia majątku na równe części, testatorzy postąpili inaczej, co z kolei, jak to zazwyczaj bywa w takich wypadkach, wywołało rodzinny spór. Historia jakich wiele - niesmaczna, jak każdy konflikt krewnych o pieniądze. Testament powstał, mimo towarzyszących całemu procesowi sprzeciwów, a los zrządził, że spadkobiercy nie musieli długo czekać na jego oficjalne otwarcie. Z powodu tragicznego w konsekwencjach upadku ze schodów, umarł 85-letni ojciec bohaterki i jej rodzeństwa, pozostawiając po sobie wspomniany wyżej spadek, żonę, dzieci, wnuki i coś, co w tych okolicznościach po raz kolejny dało o sobie znać - ukrywaną, a raczej nieprzyjmowaną do wiadomości, przemilczaną przez lata historię z przeszłości - tajemnicę. Tajemnica, to może nie jest w tym wypadku odpowiednie określenie – używam go jednak, z uwagi na chęć ukrycia szczegółów.
To krótki zarys fabuły powieści, która zaraz po ukazaniu się w 2016 r. w Norwegii (polska premiera w Wydawnictwie Literackim miała miejsce w 2018 r.),wywołała wiele kontrowersji i przyczyniła się do publicznej debaty na temat przedstawionych w niej wydarzeń oraz występujących, jak podejrzewano, wątków autobiograficznych.
Czy są jeszcze jakieś rodzinne sprawy i problemy, których literatura nie poruszyła, a które mogłyby zostać przedstawione w sposób nowatorski? Okazuje się, że tak.
Pierwszoosobowa narracja Bergljot, zarówno ta prowadzona w czasie teraźniejszym, jak retrospektywna, jej forma imitująca autentyczne przemyślenia z ich naturalnym chaosem, powtórzeniami, zwrotami, odwoływaniem się do snów, pozwala czytelnikowi nie tylko poznać kulisy całej sprawy, ale nieomal dotknąć i osobiście doświadczyć trudnych emocji bohaterki - osoby, która w imię uwolnienia się z rodzinnych, a opresyjnych dla siebie układów, zdecydowała się na zerwanie kontaktów z rodzicami i rodzeństwem.
Bergljot jest inteligentna, odniosła zawodowy sukces i bardzo lubi swoją pracę. Ma dobry, ciepły kontakt z dorosłymi dziećmi, partnera i przyjaciół wspierających ją, znajduje się, jak to ładnie określa andragogika, u progu późnej dorosłości, przeszła terapię, a mimo to nadal pozostaje pod presją wydarzeń z dzieciństwa. Wciąż nie może uwolnić się od roli bezbronnego dziecka autorytarnych rodziców i na nowo przeżywa swój dramat niewysłuchanej ofiary, odrzuconej córki i siostry.
Zerwanie kontaktów nie zapewniło jej, o czym mamy się przekonać, spokoju, którego tak bardzo szukała, a śmierć ojca niczego nie rozwiązała, a przeciwnie, wymogła na niej zmierzenie się po raz kolejny - nie otrzymujemy odpowiedzi, czy ostateczny - z problemem jej życia, który tak naprawdę był problemem całej rodziny. Wszyscy jej członkowie są w jakiś sposób uwikłani w sytuację, która już w przeszłości wymagała i dalej zmusza ich do zajęcia stanowiska w sprawie – do określenia się. Konsekwencje przyjęcia wobec bohaterki zdecydowanej i jednoznacznej postawy dotkną z pewnością każdą z występujących postaci – i to jest sednem. Z tego wszyscy uczestnicy dramatu, jak się wydaje, zdają sobie sprawę. Bergljot, której perspektywę widzenia problemu czytelnik poznaje najlepiej, doskonale rozumie motywy postępowania uczestników rodzinnego sporu, w ponadprzeciętny sposób umie ocenić rolę jaką odegrała w jej życiu postawa ojca i matki, a jednak nie potrafi unieść konsekwencji swojego wyboru – wyboru drogi odcięcia się od rodziców.
Tak głęboko tkwi w niej społecznie nakazana konieczność okazywania im szacunku, szczególnie kiedy stają się starzy i niedołężni, że poczucie krzywdy wciąż walczy w niej, z poczuciem obowiązku. Postać neurotycznej, nieszczęśliwej, uciekającej czasami w alkohol Bergljot, pokazuje jak bardzo zakorzenione są w naszej psychice zarówno potrzeba bezwarunkowej rodzicielskiej miłości i szczera chęć wypełnienia roli opiekuna starych rodziców, ale równie silnie naturalna potrzeba szacunku dla siebie, poszukiwania zadośćuczynienia, akceptacji, zrozumienia i uznania przez otoczenie, a przynajmniej wysłuchania „naszej” prawdy.
Czy można wyrzec się tych wartości w imię spokoju swoich krewnych, w imię utrzymywania powierzchownych kontaktów rodzinnych i zewnętrznych pozorów tak zwanej "normalności"? Czy może tak właśnie trzeba – bo minęły lata, są jeszcze dzieci i wnuki, spragnione kontaktów z dziadkami? Czy wreszcie w rodzinie wszystko da się zapomnieć, odciąć, unieważnić? I w jakich okolicznościach? Co zrobić z takim odkryciem: że hipokryzja i strach, chęć osłonięcia się przed osądem społecznym może, jak się okazuje, być głównym motywem działania rodziców? Tych rodziców, o których chcielibyśmy przecież zawsze myśleć, że nas kochają i chcą wyłącznie naszego dobra.
Czytelnik sam musi zdecydować, jak odnaleźć się w tym poszarpanym przez emocje świecie Bergljot i jej rodziny, w którym prawie wszyscy czują się nieszczęśliwi - ofiara i sprawca, współwinni i niewinni, i ci którzy w imię kompromisów nie potrafili opowiedzieć się po właściwej stronie.
To niepokojąca i poruszająca proza, ale pomimo bolesnej prawdy w niej zawartej trudno było mi się od niej oderwać, Utkwiła mi w pamięci szczególnie jedna scena: bohaterka od kilku dni leży w szpitalnym pokoju razem ze starszą kobietą, której nikt nie odwiedza. Za szpitalnymi oknami rozciąga się szeroka panorama nieba. Pewnego wieczoru, kiedy jeszcze nie śpią, na ciemniejącym po burzy horyzoncie ukazuje się im dobrze widoczna, spektakularna tęcza. Obie są tak samo zachwycone i podekscytowane tym zjawiskiem, a Bergljot zauważa, że może rodzina nie jest jednak najważniejsza i żadna wizyta krewnych nie dałaby samotnej starszej pani takich emocjonujących, dobrych przeżyć. To kontrowersyjna, ale jakże w niektórych przypadkach prawdziwa, refleksja. Smutna – ważna lektura. Tak jak pastelowa grafika na okładce książki, która przedstawia delikatnie zarysowane kontury domu i drzewo na pierwszym planie. Z początku niczego nie zauważamy: dom, drzewo, krajobraz, dopiero po chwili, a może nawet dopiero podczas lektury, kiedy sięgamy po książkę po raz kolejny i uważniej przyglądamy się rysunkowi, widzimy, że drzewo nie ma liści, a jedna z jego najgrubszych gałęzi jest odcięta.
Recenzja ukazała się wcześniej na innym portalu czytelniczym.
[1] Vigdis Hjorth, „Spadek”, przeł. Elżbieta Ptaszyńska-Sadowska, Wydawnictwo Literackie, 2018 r., s. 58.
Szukamy ofert...
4891 
1342 
OPINIE i DYSKUSJE o książce Olive Kitteridge
Widząc, że tytułem książki jest imię i nazwisko kobiety, założyłam, że cała książka będzie o życiu tej postaci. I trochę jest, a jednak nie tak typowo. Jej losy splatają się z losami mieszkańców małego miasteczka, a całość złożona jest jakby na zbiór opowiadań.
Wniosek z fabuły? Życie potrafi być dołujące i smutne! Szczególnie, gdy nie dostrzegamy bądź nie doceniamy małych, pięknych momentów. Warto starać się tak prowadzić życie, żeby czerpać z niego radość. Wartościowa powieść, którą poleciłabym każdemu.
Zostaje teraz obejrzeć serial i zobaczyć jak HBO interpretuje treść książki oraz sięgnąć po druga część powieści.
Widząc, że tytułem książki jest imię i nazwisko kobiety, założyłam, że cała książka będzie o życiu tej postaci. I trochę jest, a jednak nie tak typowo. Jej losy splatają się z losami mieszkańców małego miasteczka, a całość złożona jest jakby na zbiór opowiadań.
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWniosek z fabuły? Życie potrafi być dołujące i smutne! Szczególnie, gdy nie dostrzegamy bądź nie doceniamy małych,...
Zbior opowiesci o malych, nie za bardzo waznych zyciach ludzi w malym, nie za bardzo ważnym (fikcyjnym) miescie na polnocy Stanów. Osia i spinaczem calosci jest tytułowa Olive, straszne babidlo o autorytarnym charakterze, wylewajace swoje frustracje na dobrodusznym, zlotosercym mezu i synu jedynaku, ktoremu swoim apodyktycznym podejsciem do wszystkiego spaprala nieco życiorys.
No i to byloby na tyle, gdyby nie to, ze te pozornie niewazne opowiesci bez blichtru, blyskow fleszy i dramatycznych zwrotow akcji, to samo zycie, ktore przydarza sie na co dzien i chyba to jest powód, dla ktorego ksiazka tak wciaga. Jest niczym seria zajmujących, mniej lub bardziej dramatycznych plotek, o sąsiadach i ich dzieciach.
Ja dalam sie uwiesc jej spokojnemu rytmowi, powolnej narracji, brakowi linearnosci czasowej i ciaglosci akcji. Poza tym napisana jest ze swada, ladnym, czasem swawolnym jezykiem, cyniczne poczucie humoru Olive nie raz wywoluje na twarzy usmiech.
Jak juz wczesniej napisalam, glowna bohaterka, Olive, nie da sie za bardzo lubic, wiekszosc z nas omija takie prawdomowne, wszystkowiedzace baby szerokim lukiem, ale nie da sie jej odmowic zdrowego pragmatyzmu i widzenia zycia takim jakim jest. Mozna sie z nia zgadzac w wielu kwestiach, ale nikt nie chcialby miec takiej babki, matki lub sasiadki na wyciagniecie reki. Istny dopust Boży. Nikt z nas nie chcialby stac sie przedmiotem jej uszczypliwych komentarzy, to pewne. Ale jako spoiwo i kregosłup tej malej spolecznosci, zbierający wszystkie opowieści w jedna calosc, sprawdza sie niezle.
Czytalo sie bardzo dobrze, z rozbiegu przeszlam do tomu drugiego, ktory tez juz mam za soba.
Nie wiem, czy ksiazka spodoba sie młodym Czytelnikom. Owszem, młodzi bohaterowie sie tam przydarzaja, ale zazwyczaj sa ofiarami swoich rodzicow pokrzywdzonych przez swoich rodzicow albo inny los.
Swoja przygode z dzielem rozpoczelam od obejrzenia serialu, jest doskonala ekranizacja, skupia sie jednak glownie na Olive, podczas gdy w ksiazce jest duzo wiecej histori, w ktorych ona sie wogole nie pojawia, jest jedynie wspomniana lub po prostu wiadomo, ze mieszka gdzies niedaleko .
Polecam obejrzenie serialu raczej po lekturze, ale mi wogole nie wadzilo, ze widzialam przed.
Zbior opowiesci o malych, nie za bardzo waznych zyciach ludzi w malym, nie za bardzo ważnym (fikcyjnym) miescie na polnocy Stanów. Osia i spinaczem calosci jest tytułowa Olive, straszne babidlo o autorytarnym charakterze, wylewajace swoje frustracje na dobrodusznym, zlotosercym mezu i synu jedynaku, ktoremu swoim apodyktycznym podejsciem do wszystkiego spaprala nieco...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toJest to pierwsza, przeczytana przeze mnie książka tej autorki. Efektu wow! nie było. Niestety tak mam z większością nagradzanych, amerykańskich pozycji książkowych. Sięgnę po kolejną aby się przekonać, czy będzie to już normą.
Jest to pierwsza, przeczytana przeze mnie książka tej autorki. Efektu wow! nie było. Niestety tak mam z większością nagradzanych, amerykańskich pozycji książkowych. Sięgnę po kolejną aby się przekonać, czy będzie to już normą.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNie jest to książka łatwa w odbiorze - przypomina trochę mozaikę. Z kawałków narracji, ze skrawków wspomnień bohaterów czytelnik próbuje poskładać świat, odtworzyć chronologię zdarzeń...
Ale czy tak właśnie nie jest z naszym życiem? Kiedy patrzymy wstecz - czy widzimy jednostajną, gładko prowadzoną opowieść w ciągu przyczynowo-skutkowym? Czy raczej poszczególne sytuacje, niczym krótkie filmy, z zamkniętymi w nich naszymi emocjami?
A im więcej mamy tego życia za sobą, tym więcej filmów-skrawków w naszej pamięci.
Dla mnie to książka o starzeniu się. O tym, czy to, co jest końcem naszej ziemskiej drogi - czyli śmierć - czy ona może być celem? A może celem jest życie? Pragnienie życia. Również w podeszłym wieku.
Jest to też książka o odchodzeniu, towarzyszeniu tym, którzy odchodzą, żegnaniu ludzi nam bliskich i tych dalszych. O tym, że nie da się przygotować zawczasu na śmierć drugiego człowieka.
I jeszcze - o pokoleniach, o tym, jak wielkie potrafią być międzypokoleniowe przepaści.
Nie jest to książka łatwa. Ale jest piękna. I warta przeczytania.
Nie jest to książka łatwa w odbiorze - przypomina trochę mozaikę. Z kawałków narracji, ze skrawków wspomnień bohaterów czytelnik próbuje poskładać świat, odtworzyć chronologię zdarzeń...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toAle czy tak właśnie nie jest z naszym życiem? Kiedy patrzymy wstecz - czy widzimy jednostajną, gładko prowadzoną opowieść w ciągu przyczynowo-skutkowym? Czy raczej poszczególne sytuacje,...
Od pół roku jestem wdową. Czytałam ostatni rozdział i płakałam, a płakać podczas lektury zdarzyło mi się raptem kilka razy w życiu. Ten cytat zostanie ze mną na dłużej:
- Moja żona zmarła w grudniu - powiedział.
Olive spojrzała na rzekę.
- Więc żyje pan w piekle - skonstatowała.
- Więc żyję w piekle.
Od pół roku jestem wdową. Czytałam ostatni rozdział i płakałam, a płakać podczas lektury zdarzyło mi się raptem kilka razy w życiu. Ten cytat zostanie ze mną na dłużej:
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to- Moja żona zmarła w grudniu - powiedział.
Olive spojrzała na rzekę.
- Więc żyje pan w piekle - skonstatowała.
- Więc żyję w piekle.
Czytając miałam wrażenie, że poznaje prawdziwych ludzi z całym ich skomplikowaniem i „malowniczym”wewnętrznym światem. Moje ulubione opowiadanie to „Przestępczyni”.
Bardzo wysoki poziom zarówno literacki jak i ludzki autorki. Tak bardzo się interesować zwykłymi ludźmi to jest piękne. No właśnie, czy zwykłymi?
Czytając miałam wrażenie, że poznaje prawdziwych ludzi z całym ich skomplikowaniem i „malowniczym”wewnętrznym światem. Moje ulubione opowiadanie to „Przestępczyni”.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toBardzo wysoki poziom zarówno literacki jak i ludzki autorki. Tak bardzo się interesować zwykłymi ludźmi to jest piękne. No właśnie, czy zwykłymi?
Książka o tym, że zwyczajność jest piękna. Wszyscy nosimy w sobie wiele cierpienia. Każdy inaczej to cierpienie waży. Nie wiem dlaczego tak bardzo lubię Olive-naprawdę nie ma powodu. A jednak.
Książka o tym, że zwyczajność jest piękna. Wszyscy nosimy w sobie wiele cierpienia. Każdy inaczej to cierpienie waży. Nie wiem dlaczego tak bardzo lubię Olive-naprawdę nie ma powodu. A jednak.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toJeden z nielicznych przypadków kiedy wolałam serial od książki
Jeden z nielicznych przypadków kiedy wolałam serial od książki
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWyjątkowa. Pięknie napisana.
Wyjątkowa. Pięknie napisana.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNie mam pojęcia kim byłam i jestem. Naprawdę nic nie rozumiem.” mówi o sobie osiemdziesięciokilkuletnia Olive. I to jest coś co chciałabym zapamiętać na zawsze. Bo mówi to osoba, która przez lata wydawała autorytarne opinie, była bezkompromisowa, nigdy nikogo nie przepraszała za swoje słowa czy zachowanie. Była przenikliwą nauczycielką, wymagająca matką i trudną żoną. I nagle przyznaje się do tego, że nie wie, nie rozumie. To wspaniała opowieść o relacjach międzyludzkich, o nazywaniu rzeczy i uczuć po imieniu, chociaż czasem wbrew społecznym oczekiwaniom, ale to przede wszystkim opowieść o samotności, z którą prędzej czy później przychodzi nam się zmierzyć. Im jesteśmy starsi tym więcej jest w nas lęków, niepewności i samotności właśnie. Przestajemy rozumieć i akceptować otaczający nas świat i ludzkie zachowania. Nie umiemy się w tym świecie odnaleźć, ale przede wszystkim coraz trudniej nam w nim żyć. „Ludzie przeważnie nie zdawali sobie sprawy, że przeżywają życie kiedy je przeżywali.” Ale Olive daje nam od siebie tak wiele, mimo że nie jest to opakowane w sreberka i błyszczące brokatem. Że warto słuchać ludzi, że nie wszystkich trzeba lubić, że warto być szczerym wobec siebie i słuchać siebie, że nie trzeba być wobec siebie zbyt surowym, że można zmieniać zdanie, że szczęście nie przychodzi samo tylko my podejmujemy decyzję jak na to co niesie los reagujemy. Bardzo, bardzo polecam.
Nie mam pojęcia kim byłam i jestem. Naprawdę nic nie rozumiem.” mówi o sobie osiemdziesięciokilkuletnia Olive. I to jest coś co chciałabym zapamiętać na zawsze. Bo mówi to osoba, która przez lata wydawała autorytarne opinie, była bezkompromisowa, nigdy nikogo nie przepraszała za swoje słowa czy zachowanie. Była przenikliwą nauczycielką, wymagająca matką i trudną żoną. I...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo to