Léon Degrelle

Zastanawiałem się co napisać o tej książce i jak ją ocenić, bo miałem z tym problem. Autor był nazistą, ideowym, do końca życia nie zmienił swoich poglądów. Skazany w rodzimej Belgii na śmierć, dożył starości w Hiszpanii i Argentynie. Książka to relacja z jego przeżyć wojennych, z oddziału ochotniczego SS, od chwili gdy jedzie w 1941 roku na front, aż po koniec wojny i ucieczkę przez Norwegię do Hiszpanii. Opis walk jest porywający i wciągający, bardzo dramatyczny, opisany w bogaty, szczegółowy sposób. Czyta się to z zapartym tchem. Ale jednocześnie mamy masę wtrętów ideologicznych, sławiących przekonania belgijskich ochotników, którzy poszli dobrowolnie walczyć ze Związkiem Radzieckim. Oni są opisywani jaki bohaterowie, a ich przeciwnicy określani są pejoratywnie, nawet bez używania określenia narodowości jako Rosjanie, bo autor pisze o nich Mongołowie, Azjaci, zestawia ze zwierzętami, gdy o swoich kompanach pisze jako o rycerzach. Jest to na swój sposób także ciekawe, bo mamy wgląd w koszmarną stronę poglądów i motywacji żołnierzy SS. Nie jest to wybielona historia żołnierza, który walczył mimo że nie był nazistą tylko zatwardziałego, zachwyconego Hitlerem esesmana, nie żałującego swoich życiowych wyborów. I nie można mu odmówić, że jak sam pisze, jako jeden z trzech bodajże żołnierzy przeżył od początku, od utworzenia jednostki belgijskiej aż do zakończenia wojny. Interesujące jest też wiele szczegółów i rozważań odnośnie realiów walki, np. znaczenie błota na ukraińskich czarnoziemach, bardziej wpływającego na walkę i możliwości przemieszczania się niż słynna rosyjska zima, albo o warunkach terenowych, jest też charakterystyczne wytykanie, że rosyjskie wojska używają sprzętu amerykańskiego, o czym od niedawna wiele się w książkach historycznych pisze, wskazując na ogrom pomocy USA dla ZSRR podczas II wojny światowej, zrobiło na mnie wrażenie poczucie bezsilności weterana już frontu wschodniego wobec siły i skali uderzenia lotniczego aliantów na zachodzie podczas ofensywy w Ardenach, tak wyraźna odmienność sposobu toczenia wojny na froncie zachodnim i wschodnim. Książka jako relacja, wspomnienie żołnierza, jest niezwykle ciekawa i dobrze napisana, a jednocześnie to co od niej odpycha, co wzbudza kontrowersje, także stanowi interesujący element, mimo że po prostu nie można nie wzdrygać się na pogardę wypływającą ze sposobu pisania o rosyjskich żołnierzach oraz zachwytach nad nazistowskimi ideami i nad osobą Hitlera. Ale właśnie też dzięki temu czytając miałem wrażenie autentyczności wspomnień narratora, jego sposobu rozumowania i pobudek, które nim kierowały, a których nie ukrywał, mimo że w oczywisty sposób wybiela siebie i swoich towarzyszy broni oraz pomija ludobójstwo i nie wspomina o swoich zbrodniach czy wiedzy o zbrodniach nazistowskich Niemców.