Równiny Abrahama

Czytając „Równiny Abrahama”, miałem wrażenie, że odkrywam innego Curwooda niż tego, którego znam z „Kazana i Szarej Wilczycy”, „Baree, syna Kazana i Szarej Wilczycy” czy „Kraju Boga”. Zamiast dalekiej Północy i samotnych traperów w śniegu dostaję szeroką panoramę Nowej Francji – od spokojnych łąk nad Richelieu po Równiny Abrahama pod murami Quebecu. Powieść zaczyna się w 1749 roku niemal sielankową sceną: pies Odds-and-Ends, chłopiec Jeems Bulain, jego rodzice oraz jednonożny seigneur Tonteur wracają z młyna przez Wzgórze Tonteura. Już tu widać wszystko, za co Curwooda lubię: żywą relację chłopca z psem, ogromną czułość w opisie Catherine Bulain i plastyczny obraz doliny, która dosłownie szumi od wody i brzęczenia pszczół.

Im dalej, tym wyraźniej czuć, że ta sielanka stoi na skraju przepaści. Curwood bardzo mocno pokazuje narastającą wojnę francusko-angielską – najpierw jako „brudną wojnę pogranicza”, w której płaci się Indianom za skalpy lepiej niż za futra, a pogłoski o rzeziach nadchodzą wraz z kupcami i wędrownymi kaznodziejami. Gdy wreszcie na samotny dom Bulainów spada napad, życie Jeemsa i Marie Antoinette Tonteur zostaje brutalnie przecięte: trafiają w głąb kraju, do „ukrytego miasta” Seneków, gdzie zaczyna się zupełnie inny etap – indiańska adopcja, powolne wtapianie się w obcy naród, uczucie rodzące się gdzieś między lojalnością wobec rodzinnej Francji a nowym plemieniem. Ten motyw „przybranej rodziny” nie jest zmyślony – Curwood opiera się tu na autentycznym raporcie oficera Henry’ego Bouqueta z 1765 roku o odzyskiwaniu białych jeńców z indiańskich wiosek, którego fragment cytuje w przedmowie, podkreślając łzy Indian żegnających swoje przybrane dzieci.

Jako czytelnik przyzwyczajony do prostego podziału „biali kontra Indianie” widzę, że w „Równinach Abrahama” Curwood idzie znacznie dalej niż w typowych „północnych” powieściach. W „Kazanie” czy „Włóczęgach Północy” Indianie są najczęściej tłem – groźnym, czasem szlachetnym, ale jednak tłem. Tutaj stają się równorzędnym narodem, a niewola zamienia się w skomplikowaną więź, której nie da się łatwo przeciąć nawet w imię powrotu „do swoich”. To sprawia, że osobista historia Jeemsa – jego miłość, poczucie winy ocalałego, rozdarcie między trzema światami – ma większą głębię psychologiczną niż losy wielu bohaterów Curwooda z książek przyrodniczo-przygodowych.

Jednocześnie „Równiny Abrahama” pozostają mocno zakorzenione w faktach. System seigneurialny nad Richelieu, z Tonteurem jako panem ziemi, jego młynem, obowiązkiem kolonizowania i prawem sądzenia poddanych, jest wiernie objaśniony w przypisach, a zgodny z tym, co wiemy o ustroju Nowej Francji. Curwood wyraźnie traktuje tę historię poważniej niż wcześniejsze fabuły: w przedmowie podkreśla, że „Równiny Abrahama” są kontynuacją linii historycznej rozpoczętej w „The Black Hunter” i że postacie takie jak Marie Antoinette Tonteur, Catherine Bulain, Tiaoga czy Mary Daghlen mają realne pierwowzory, których losy jedynie zbeletryzował.

Kulminacją powieści jest oczywiście bitwa z 13 września 1759 roku na Równinach Abrahama. Curwood opisuje ją oczami Jeemsa, włączonego w szeregi francuskiej armii Montcalma. Mamy tu scenę ustawienia pięciu gęstych linii francuskiej piechoty naprzeciw cienkiej czerwonej linii Anglików z podwójnie naładowanymi karabinami, fatalny rozkaz natarcia, który kończy się załamaniem francuskiej obrony, i świadomość, że w tej chwili ważą się losy całej Kanady.

Na tle innych książek Curwooda „Równiny Abrahama” wyróżniają się skalą i ambicją. W „Kraju Boga” czy „Kwiecie dalekiej północy” najważniejsze są przygoda i pejzaż; w „Kraju poza Horyzontem” – podróż ku granicom znanego świata; tutaj – wielka historia, która zarazem jest „romansem życia takim, jakim było”, jak pisze sam autor. Jednocześnie Curwood nie rezygnuje z tego, co zawsze robił świetnie: pies Odds-and-Ends jest pełnoprawną postacią, dolina Richelieu żyje światłem i dźwiękiem, a relacja Jeemsa z Marie Antoinette i jego matką ma tę ciepłą, emocjonalną nutę, którą znam z jego „północnych” powieści.

Dla polskiego czytelnika dochodzi jeszcze jeden ważny aspekt: „Równiny Abrahama” należały do tej pory do wąskiego grona tytułów Curwooda, które nigdy nie zostały u nas przełożone. Dopiero obecne wydanie w serii „Klasyka literatury amerykańskiej” wypełnia tę lukę – co trudno przecenić, biorąc pod uwagę, że to właśnie ta powieść uchodzi na anglojęzycznych portalach za jedną z najlepiej ocenianych w całym dorobku autora.

Jako ktoś, kto lubi Curwooda nie tylko za psy husky i śnieżne wichury, ale także za jego rosnącą z wiekiem wrażliwość na historię i losy rdzennych ludów, odebrałem „Równiny Abrahama” jako lekturę wyjątkowo satysfakcjonującą. To powieść, w której wciąż obecne są wszystkie przygodowe atuty autora, ale tym razem osadzone w bardzo konkretnym, rzetelnie odtworzonym momencie dziejowym. I dlatego – także jako pierwsze polskie wydanie tak wysoko cenionego tytułu – traktuję ją jako pozycję obowiązkową dla miłośników Curwooda i dla wszystkich zainteresowanych narodzinami Kanady.

Czytając „Równiny Abrahama”, miałem wrażenie, że odkrywam innego Curwooda niż tego, którego znam z „Kazana i Szarej Wilczycy”, „Baree, syna Kazana i Szarej Wilczycy” czy „Kraju Boga”. Zamiast dalekiej Północy i samotnych traperów w śniegu dostaję szeroką panoramę Nowej Francji – od spokojnych łąk nad Richelieu po Równiny Abrahama pod murami Quebecu. Powieść zaczyna się w...