Gorzki smak czekolady Lucullus i inne opowiadania

Obszerny, wyczerpujący niemal zbiór opowiadań powstałych we wczesnym etapie twórczości autora, czyli od zmierzchu III Rzeszy do ostatnich miesięcy niezależnego istnienia „Tygodnika Powszechnego” (za wyjątkiem „Kolacji” pasującej do zbioru tematycznie, lecz nie chronologicznie). Jest to stadium kształtowania własnego stylu i błyszczenia na kanwie tematów najbliższych i najbardziej zgłębionych przez młodego publicystę i dziennikarza. Tyrmand sportowy, Tyrmand moralizator, Tyrmand wojenny. W każdej z tych ról pisarz umiejętnie się odnajduje i tworzy rozbudowane narracje, wykazując się znajomością złożonej, wielowymiarowej natury ludzkiej oraz praw wyjątkowo chaotycznej i brutalnej epoki, w której tworzy i osadza akcje swoich dzieł. Natomiast nie w każdej roli robi to z takim powabem i polotem. Tyrmand pisze o sporcie (pływaniu, tenisie i boksie) z wytrawnością komentatora sportowego, którym przez wiele lat był, odznaczając się przy tym głębokim zrozumieniem psychiki zawodników, metafizyki sportu przejawiającej się w duchu rywalizacji oraz koncentracji sił wytrenowanych mięśni, stawów, refleksów i niezłomnej woli w osiąganiu zamierzonych rezultatów. Wszystko byłoby w porządku, gdyby wspomniane opowiadania nie miały bardzo podobnej struktury, co jeszcze wyraźniej widać czytając je jedno po drugim. Każde z nich opiera się na odwiecznym zgrzycie w relacji naturalnego talentu z ciężką pracą w odniesieniu do osiągania długofalowych sukcesów, to znaczy: jak daleko przyrodzone predyspozycje są w stanie zaprowadzić człowieka? W którym momencie ów talent przestaje być przyczyną zwycięstw, a staje się wyraźną przeszkodą w ich osiąganiu? Jak ludzie obdarzeni tym rzadkim darem, będącym preludium do wybitności i najwyższych zaszczytów sportowego świata, radzą sobie w starciu pokusami tegoż świata i z własnymi barierami? Są to tematy niewątpliwie ciekawe, aczkolwiek ile można? Jako moralizator pisarz również nie wypada najlepiej, ponieważ jego wywody opakowane w adekwatną fabułę ostatecznie nie prowadzą do wielkich rozstrzygnięć, ani nawet nie skłaniają do głębszych refleksji - ot opowiastki o dobru i złu skonfrontowanych we współczesnych realiach, tylko tyle i aż tyle, wartość autoteliczna. Prawdziwe pole do popisu dla Tyrmanda to wojna. Właśnie ten czas ogólnoświatowej próby dla człowieczeństwa i cywilizacji stwarza możliwości wykreowania wiarygodnej narracji o rzeczach niecodziennych, nieprawdopodobnych, niespotykanych już na żadnych morzach i kontynentach z perspektywy tych, którzy o wojnie dowiadują się wyłącznie z przekazów pośrednich w książkach historycznych. Nie trzeba popuszczać wodzy fantazji, aby na tym tle stworzyć porywającą, wciągającą opowieść. Sam Tyrmand w trakcie wojny trudnił się pracą na statkach, wielokrotnie przemieszczał się po całej Europie, był także więźniem obozu koncentracyjnego w Norwegii. Mnogość przeżyć, doświadczeń i poznanych ludzi finezyjnie był w stanie przełożyć na swoje najciekawsze dzieła, dotyczące wspomnianej tematyki. Mało który polski pisarz mógłby tak wiarygodnie opowiadać historie toczące się na niemieckich okrętach i w obcych krajach, charakteryzujące się stałym poczuciem nieustającego zagrożenia i doniosłości, a zarazem wiarą w sprzyjające koleje losu emanującą w podejściu na zasadzie „jakoś to będzie”. Wojna wojną, ale wszyscy jesteśmy ludźmi, każdy z nas chce przeżyć i w tym celu posuwamy się do różnych środków, które jeśli nie są niegodziwe, to spotykają się ze zrozumieniem i obojętną akceptacją. Brak tu patosu, podniosłości walki i konspiracyjnej, patriotycznej moralności wszechobecnych w znacznej części rozpraw o wojnie (za wyjątkiem „Hotelu Ansgar”, który zapewne nie bez przyczyny został wydany jako osobna pozycja), zamiast tego autor oferuje opowieści o nieprzewidywalnych losach ludzkich, osadzonych w bezwzględnych i chaotycznych czasach oraz przez nie napędzanych. W efekcie powstają pasjonujące, niepowtarzalne historie, które nie mogłoby zostać napisane przez kogokolwiek innego, kogo doświadczenie byłoby jakkolwiek mniej dotknięte przez czas i miejsce, w jakim przyszło młodemu Tyrmandowi żyć.
Książka wciągająca, przyjemna i lekka, chociaż w pewnym momencie lektury można złapać zadyszkę stylem pisarza. Nie dorównuje jego późniejszym, dojrzalszym dziełom, ale stanowi istotną zapowiedź tego, co spod jego pióra ma nadejść. Pozycja obowiązkowa dla fanów Leopolda Tyrmanda.

Obszerny, wyczerpujący niemal zbiór opowiadań powstałych we wczesnym etapie twórczości autora, czyli od zmierzchu III Rzeszy do ostatnich miesięcy niezależnego istnienia „Tygodnika Powszechnego” (za wyjątkiem „Kolacji” pasującej do zbioru tematycznie, lecz nie chronologicznie). Jest to stadium kształtowania własnego stylu i błyszczenia na kanwie tematów najbliższych i...