Kompozytorzy polscy o Fryderyku Chopinie. Antologia

„Nie ma nic trudniejszego niż odpowiedzi na oczywiste pytania. Jeden z naszych wybitnych, ale jeszcze bardziej małomównych kompozytorów na pytanie, co to jest fuga, odpowiedział: fuga to jest fuga. Odpowiedź niesłychanie pojemna. Fuga to metafizyka, do której nie można dopisywać żadnych treści, tylko stanąć przed nią, jak przed ołtarzem, i kontemplować: byt, kosmos… W przypadku Chopina inaczej. Nie wystarczy powiedzieć, że Chopin to Chopin. Chopin nie kojarzy się ze sprawami metafizycznymi. Jeżeli Bach, to metafizyka, Chopin, podobnie jak Mozart, jest pełną kwiatów łąką, dzieckiem bożym. Pan Bóg się kiedyś uśmiechnął i stworzył Chopina, jak łąkę”.
Wojciech Kilar

„Żałość rozlana w dziełach Chopina daleką jest od ponurości i pesymizmu. Mistrz tęskni, łzy roni i skarży się, w chwilach bólu poddaje się rozpaczy, zgrzyt jej w pochodzie niezwykłych, czasem ostro brzmiących akordów malując, lecz nawet w chwili największego zwątpienia nie sarka i nie bluźni, dzięki czemu i w drugich nie wzbudza uczuć, które rodzajowi ludzkiemu ani pożytku, ani też zaszczytu nie przynoszą. Wprawdzie w tym wylewie uczuć żałosnych można zauważyć czasami zbytnią miękkość lub dosłuchać zamiast skargi męskiej raczej kwilenia pacholęcego. Lecz takie to już było usposobienie Chopina, taka przyrodzona właściwość, której ani usunąć, ani zmienić niepodobna”.
Zygmunt Noskowski

***
„Jedynym i niepowtarzalnym” nazwał Fryderyka Chopina jego rówieśnik, sam też nader utalentowany kompozytor, Ignacy Feliks Dobrzyński. „On ma osobny styl, osobną formę, czarujący wdzięk, jakieś nowe, ze sfer wyższych, a może i najwyższych – czerpane modulacje – pisał w roku 1865. – Słowem, posiada to wszystko, czego przed nim nikt w swych dziełach ani okazał, ani zamarzył. On jest solus et unicus. A zatem postawienie jakiegokolwiek bądź imienia obok Chopina jest usiłowaniem bezsilnym”.

W głosach twórców kolejnych pokoleń, począwszy od dostrzegającego Chopinowski „geniusz muzyczny” Józefa Elsnera, poprzez Stanisława Moniuszkę, Karola Szymanowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego, aż po Witolda Lutosławskiego – by wymienić jedynie kilku – odnajdujemy ten sam zachwyt, przekonanie o niedościgłości Chopina. Tego fenomenu, tajemnicy jego muzyki, zapewne nie uchwycimy nigdy. Jednak zdaje się, że szczególnie dzięki spisanym przemyśleniom tych, którzy najgłębiej, z własnego doświadczenia, pojmują sekret procesu twórczego – innych kompozytorów – jesteśmy tego uchwycenia i zrozumienia jak najbliżej.

Ze znawstwem i wyczuciem wybrane przez Mieczysława Tomaszewskiego wypowiedzi polskich twórców składają się w narrację o obecności Fryderyka Chopina w kulturze, jego dla niej nieodzowności. „Jedyny i niepowtarzalny” – pozostaje zarazem Chopin najtrwalszym, najważniejszym fundamentem polskiej muzyki.