Europa. Opowieści podróżne

Ohh jakie to było świeże i ciekawe. To antologia reportaży, które teoretycznie niewiele łączy ze sobą (no bo tytułowa Azja to jednak mało, kontynent na którym jest tak wiele całych osobnych światów). Niemniej to co daje poziom tej książki to sami Autorzy którzy w intrygujący sposób przybliżają nam różne rejony tytułowej Azji. Mamy tu opowieści mniej oczywiste, z terenów o których rzadko przeczytamy gdzie indzie. nawet jeśli jednak trafimy na zapis z miejsc oczywistych jak Japonia - nadal jest w nich coś odkrywczego. Jeśli trafimy do Indii to dostaniemy opowieść o angloindusach. Kolejnym poziomem jest różnica stylów samych Autorów - są takie bardziej poetycko-literackie, są bardziej podróżne, ale wszystkie dobrane ze smakiem. Nie znajduje prawie słabych punktów tej antologii

Kupiłem z dwóch powodów: Po pierwsze jeżdżę na rowerze. Po drugie mieszkam pod Krakowem, więc liczyłem na opis miejsc które znam i które mam nadzieję odwiedzić na dwóch kółkach. I tu się nie zawiodłem, ciekawie było poczytać o okolicach KRK. Umieszczone w tekście zdjęcia dodają wartość opowieści. Dlatego dałem aż sześć gwiazdek. Gorzej jest, jeśli przyjrzeć sie stylowi pisania autora. Zdecydowanie nie są to moje klimaty. Porównanie goni porównanie. Miejscami było zabawnie; kilka razy udało się dopasować inteligentnie niewymuszone porównanie. Jednak tych wszystkich porównań jest nawalone do przesady. Zabrakło Panu Autorowi umiaru. Te dobre giną w tłumie całej reszty wymyślonych na siłę. Dlatego dałem tylko sześć gwiazdek.

Zazdroszczę Mariuszowi Szczygłowi znajomości miasta i obcowania z Pragą na co dzień. Żałuję, że przeczytałem jego przewodnik po kilkudniowym pobycie w tym mieście. Z drugiej strony książka zachęca do ponownych odwiedzin i zejścia z utartych turystycznych ścieżek. To też podpowiedź dla zainteresowanych czeską kulturą (jak ja) gdzie warto wściubić nos, by trochę lepiej poznać ten kraj. Książkę pożyczyłem od znajomej, a po lekturze zapragnąłem mieć swój własny egzemplarz. Gorąco polecam.

Rozumiem szlachetne intencje, nie sposób nie docenić wielkości nazwisk zgromadzonych twórców. Ale co to ma wspólnego z tworzeniem wysokiej jakości literatury, rozumianej jako przemyślany, zwarty i jednorodny przekaz artystyczny? Oczywiście, doświadczony koń bruzdy nie popsuje. Lecz to jeszcze nie powód, aby prowadzać go po jakichś chaszczach.

Książka Adama Robińskiego,, Kiczery. Podróż przez Bieszczady '' wydaje mi się nierówna, stąd mój dylemat: dać 7 czy 8 gwiazdek. Zdecydowałam się jednak na wyższą ocenę, ponieważ mimo wszystko podczas czytania poczułam tę niesamowitą magię Bieszczadów.Adam Robiński bardzo sugestywnie pokazał wszystkie uroki tych gór, przede wszystkim zielone przestrzenie dające poczucie wolności , nieujarzmioną naturę w którą człowiek nie ingerował i budzące wyobraźnię pozostałości po zlikwidowanych łemkowskich i bojkowskich wioskach . Tylko dzikie sady , ślady po studniach czy zręby chat wskazują na to, że kiedyś te miejsca żyły. Bieszczady mają niezwykły klimat i autorowi udało się go uchwycić. Ale książka ma też swoje minusy, nie rozumiem niektórych dygresji , początek zupełnie mnie nie zachęcił, rozumiem,że Bruce Chatwin jest ważnym pisarzem dla autora, ale czy czytelników interesuje ten wątek? Nie wiem, mnie na pewno nie. Na szczęście walory ,, Kiczerów '' biorą górę nad minusami, więc nie warto się zrażać . Dobra lektura dla wszystkich , którzy tak jak ja są zauroczeni Bieszczadami.

W tych klasycznych już felietonach Andrzeja Stasiuka dla „Tygodnika Powszechnego” z lat 2013-2018 najlepsze były jego rozhowory z owcą, jeszcze bardziej sceptycznie niż on sam generalnie nastawionej do ludzkości, a do jej polskiego plemienia szczególnie. Wydawałoby się, że takie fantasmagoryczne rozmowy to ucieczka przed męką wyboru tematu na cotygodniowy tekst (ależ to musi być mordęga!) . Ale nie, to naprawdę dyskusje z równorzędnym, a może czasem nawet i jeszcze bardziej refleksyjnym podmiotem. Przypomina mi się tu fragment z arcydzieła ”Na wysokiej połoninie” Stanisława Vincenza, któremu zdaje się hołdować Stasiuk, nie tylko z racji zamieszkania w pustym miejscu po „tamtych duchach”: „Wierzą tylko w lęk, płoszą się byle czym. Bać się, uciekać byle gdzie, oto ich drogowskaz. Ochrony szukają tylko w ciżbie. Dają się zaganiać, rozpędzać, zatrzymywać, łapać, strzyc, doić, zarzynać i dlatego są podstawą cywilizacji”. Spodobał mi się też pomysł Autora, równie fantastyczny jak realnie będący chyba ostatnią możliwą deską ratunku dla Kościoła katolickiego w Polsce - połączoną z rezygnacją z zamieszkiwania w pałacach z czasów, gdy hierarchowie wywodzili się z magnaterii. Tak, wiem ze dziś z trudem można to sobie wyobrazić, skoro współcześnie to najbardziej reprezentatywna reprezentacja ludu polskiego… „Chodziło mi o biskupów Kościoła katolickiego. (…) Wszyscy są starzy i zazwyczaj miny mają poważne, czyli w gruncie rzeczy ponure. (…) Zazwyczaj mają do kogoś pretensje. Zazwyczaj do innych, nigdy do siebie. Rzadko w ich słowach można znaleźć afirmację: życia, świata, uczuć, człowieczeństwa. Są skwaszeni. Są zgorzkniali. (…) Starzy mężczyźni u władzy to nie jest dobry pomysł. (...) Instynkt podpowiada mi, że kobiety robiłyby to lepiej. Są bliżej życia i bliżej uczuć (…) A intuicja i doświadczenie podpowiadają, że to kobiety lepiej się znają na miłości, że są jedyną szansą dla tej wpółmartwej instytucji, jaką na naszych oczach staje się Kościół”. „Nie mam władzy i nie jestem biskupem. Dlatego też mogę sobie pozwolić na heretycką wizję, w której młode i piękne kobiety zajmują miejsce starych, niezbyt urodziwych mężczyzn. Mogą być zamężne, stanu wolnego, w związkach nieformalnych, rozwiedzione, a nawet ”panny z dzieckiem”. Jeśli Bóg jest miłością, jak z uporem powtarzają starcy, to stan cywilny nie ma tu żadnego znaczenia”. To już mój 11. Stasiuk, to i bez trudu natrafiłem na jego - a także i moje - ulubione tematy, w tym zainteresowanie Bałkanami, Wschodem, ginącą kulturą chłopską (nie mylić z ludową!) i jeszcze paroma innymi odwiecznymi jego tematami…. „Popkultura przeżarła nas do szpiku kości. Jak nowotwór toczy naszą tożsamość i pamięć. Oczywiście możemy się od niej odwrócić i żyć w wieży z kości. Ale jeśli tylko będziemy chcieli coś światu powiedzieć, ocalić okruch pamięci, to świat nas nie zrozumie. Żeby nas wysłuchał, musimy użyć bełkotu, popgadki, ględźby dostępnej dla najgłupszych”. „Niewykluczone, że nigdy nie chcieliśmy być Europejczykami. Przecież ledwo starczało nam sił na obronę polskości, węgierskości, słowackości. Bycie Polakiem, Węgrem, Czechem, Słowakiem, czy Rumunem całkowicie nas pochłaniało. Na nic innego nie mieliśmy czasu”. „(Rosjanie) byli zupełnie jak my, Polacy. Śmiertelnie przejęci własnym obrazem w cudzych oczach”. „Mój naród tchórzy i ma pełno w gaciach – mówię dobitnie. (…) Pokonał wszechświatowe potęgi, tyranów obalał, a teraz trzęsie portkami przed paroma tysiącami głodnych i biednych głównie. Z pochodniami chodzi i niejakiego Hitlera wzywa mój naród, a przynajmniej jego część”. „Odwiedzam galerie handlowe i widzę tam bezdomnych albo samotnych, którzy po prostu przesiadują na ławkach. Nawet nie udają, że przyszli coś kupić. (…) Ponury to obraz: ci, którzy nie mają nic, chronią się w miejscu, gdzie jest wszystko (…) Młodzi zawsze w grupie, razem. Wyglądają na zadowolonych. To w końcu ich drugi dom (jeśli nie pierwszy). Widać, że dobrze się tu czują”. ”Lubię patrzeć na swój kraj. Ponieważ lubię patrzeć, jak znajome niepostrzeżenie zmienia się w nieznane”. „Gdziekolwiek się zwrócisz - gadanina. Jedni przekonują drugich. Wzdęci od swojej prawdy, z wąsami, bez wąsów, kobiety, mężczyźni, zwierzęta z podłożonym ludzkim głosem, sprzęt AGD do ciebie mówi, wdzięczy się proszek do prania, politycy mówią swoje, wychodzą z nich godzinne przemowy bez żadnych znaków przestankowych, ewentualnie z krótkimi przerwami na oddech. Bez szans na ciszę, bez chwili na własną myśl, chyba że umrzesz”. „Na podpałkę trochę papieru, o który coraz trudniej. Gazety drukują na czymś śliskim, plastikopodobnym, nasączonym farbami. Pali się to smrodliwie i niewyraźnie. W sumie nic dziwnego, bo większość dzisiejszych gazet jest smrodliwa i niewyraźna”. „Bogactwo najczęściej wychodzi nam jak słoma z butów”. „Bo ja mam taki czarny sen, że mnie zamykają w jednym pomieszczeniu z jakimś politykiem i nie można mu wyłączyć dźwięku”. „Ciało mojego brata będzie ekshumowane jako pierwsze” – powiedział zarządzający krajem. Tak powinno być. (…) Zarządzający powinien zarządzać kultem. Jest przebiegły, więc doskonale czuje, że żadni z nas chrześcijanie. Nie wierzymy w niewidzialne, wierzymy w istniejące”. „W którymś momencie ktoś zapytał, co Polacy myślą o Słowakach. Zgodnie z prawdą odpowiedziałem, że nic nie myślą. (…) – Och - powiedziałem w końcu – powinniście po prostu zrobić nam jakąś porządną krzywdę. Innego sposobu nie ma” (BTW: ilu z nas wie, że rządzona przez katolickiego księdza Słowacja razem z Hitlerem napadła na nas w 1939 r. - a potem zadbała o wywózkę swych Żydów do Auschwitz?).

6/10 Sam pomysł podróży śladami Daniela Vettera, który w XVII wieku odwiedził Islandię i napisał z tego wydarzenia relację był naprawdę świetny. Wykonanie pewnie też. Gorzej z jego opowiedzeniem. W skrócie mówiąc książka Piotra Milewskiego jest swobodnym zapisem podróży autora po krainie lodu i ognia. Ot zwyczajna podróż, delikatnie okraszona rozmowami z napotkanymi ludźmi. Czyta się to przyjemnie, jednak dla mnie - człowieka dogłębnie zakochanego w Islandii - to za mało. Jak na reportaż brakuje mi bardziej dogłębnego wejścia w temat kraju na północy. Większej ilości rozmów, większego pokazania przyrody, próby odpowiedzi na pytanie „jakim krajem jest Islandia?”. Może to być ciekawa lektura dla kogoś, kto jeszcze na wyspie nie był lub kto jeszcze o niej nie czytał - jako wprowadzenie do tematu.

Punktem wyjścia książki są fiszki pana Staszka - badacza kultury tatarskiej. Z tych skrawków życia, obyczajów, pamięci autor buduje opowieść o wspólnocie i jej trwaniu w XX wieku: przedwojenny mufti Szynkiewicz, dramat wojny, powojenne “rozpuszczenie się” w większości i stopniowy zanik. Ten obraz budowany jest wokół kilku wyrazistych portretów: wspomnianego muftiego, rodu Achmatowiczów, Dżennet Skibińskiej. Tatarskość rozpięta między religią, tradycją, pamięcią przodków a polskością, doświadczeniem asymilacji, która po 1945 roku postępuje w tempie niespotykanym nigdy wcześniej. Okupacja niemiecka i sowiecka, a następnie stalinizm przyniosły utratę gniazd rodzinnych. Przesiedlenia wymusiły redefinicję tożsamości: ukrywanie jej, polonizację imion, niekiedy konwersję na katolicyzm. Życie “Tatara polskiego” zestawione jest z konkretnymi wyzwaniami i pokusami, naznaczone w niektórych przypadkach mitomanią, co utrudnia stworzenie jednoznacznego historycznie portretu, a zarazem pokazuje, jak bardzo jednostka chce stworzyć wartościowy obraz swoich doświadczeń. Obok wątków biograficznych pojawiają się elementy obyczajów, wierzeń - ślady jednej z kultur tworzących Rzeczpospolitę Obojga Narodów. Kultury, której nie unicestwiły rozbiory; Dwudziestolecie międzywojenne jawi się jako oaza normalności. Dopiero stalinowska inżynieria społeczna definitywnie niszczy tą ciągłość - odcina od korzeni i rozrzuca po świecie.

Ciekawa pozycja dla miłośników psów. W założeniu każdy z 6 autorów miał opisać swoje doświadczenia z czworonogami w swoim stylu. Cztery z nich trafiły w moje serduszko - były przepełnione miłością do psiaków i opisywały ich losy. Chciałabym żeby miłość do tych zwierząt szła w parze z wiedzą o ich potrzebach, ale to tylko moja utopia, więc za to nie zaniżam oceny. Fakt faktem - cztery z sześciu opowiadań bardzo mi się podobały! Dwa pozostałe natomiast były dla mnie bardziej niezrozumiałe. Styl pani Weroniku Murek, w porównaniu z resztą autorów książki, jest skrajnie nieprzystępny i właściwie do samego końca nie wiedziałam o czym ona opowiada. Za to pani Patrycja Pustkowiak napisała o psie dmuchanym, symbolizującym rozpad małżeństwa. Nijak ma się to do tematyki książki. Myślę, że mimo mieszanych uczuć zaopatrze się we własny egzemplarz książki i będę do niej wracać. Polecam dla fanów czworonożnych towarzyszy :).

Pozycja trafiła do mojej kolejki dosyć niespodziewanie. Normalnie raczej nie sięgnęłabym po Pilcha ale z racji przygotowań do pewnego tekstu uznałam to za dobry pomysł. Chyba jeszcze nigdy nie przeczytałam takiej dawki felietonów w tak krótkim czasie. Tytułowa liczba się zgadza ale przymiotnik już nie do końca. Było trochę sarkazmu ale jadowitość rozumiem trochę inaczej. Jest to zbiór felietonów Pilcha, pisanych głównie w latach 90’ ( zwłaszcza rok 1999, jeśli wierzyć datowaniu, był nad wymiar płodny). Zakres tematyczny jest niezwykle rozległy. Najwięcej jest tu chyba jednak felietonów literackich, których większość podobała mi się najmniej. Sprawiają wrażenie potyczek z kolegami po piórze. Wiele nazwisk jest mi obcych. W tych latach czytałam raczej lektury niż publicystykę. Warto jednak zwrócić uwagę na felietony o tematyce społecznej. Czegóż tu nie ma ! I Gołota i plagiat Nosowskiej ( o którym do tej pory nie słyszałam) i Marylin Monroe. Felieton o samotności to jeden z najlepszych tekstów. Mamy też kilka tekstów o Mao. Dotychczas czytałam Pilcha tylko „ Pod mocnym aniołem”. Cieszę się, że poszerzyłam nieco znajomość jego twórczości. Raczej nie czuję potrzeby sięgania po więcej.

Młody chłopak wyrusza na poszukiwania swojego ojca, który brał udział w wojnie na Bałkanach. Towarzyszymy mu w tej podróży po miejscach z dzieciństwa w tamtych czasach. Czytamy o zjawiskach społecznych i obyczajowych, o relacjach w rodzinie gdzie w tle mamy wojaże. Jak ludzie sobie radzili. W jaki sposób podejmowali temat. Po jej przeczytaniu dużo o niej myślałam. Szczególnie moment opisywania walki, gdzie wszyscy walczyli przeciwko wszystkim i mieli te same mundury. Polecam

"U was, jak dzieciak na asfalcie rysuje dom, to szuka choćby kawałka cegły, żeby dach pokolorować na czerwono!" - to odkrycie mojej zdziwionej kuzynki, która w latach 90-ych przyjechała do nas z "centrali". Wiedziałam, że u nich na Mazowszu królował biały pustak i dachy ze szlachetnego, szarego eternitu, ale nigdy nie zastanawiałam się nad tym, dlaczego dachy zawsze koloruję na czerwono. To było naturalne: trawa - zielona, woda - niebieska, dach - czerwony... Z perspektywy małej ojczyzny pewne rzeczy są oczywiste. Jak pagórki. Kuzynka żaliła się na nie, że niby widok zasłaniają. Mnie było żal jej, że ma u siebie nudny krajobraz, płaski jak stół, i żadnej przyzwoitej górki do zjeżdżania na sankach. Warmia i Mazury. Katolicy i protestanci. Polacy i Niemcy. Tutejsi i napływowi. Podziały wydają się takie proste i wygodne. Ale już pierwsza z opisanych w książce historii pokazuje, że życie weryfikuje i burzy te budowane przez nas regularne konstrukcje tworzone "pod linijkę". W takich miejscach jak Warmia czy Mazury ktoś z nazwiskiem na "-ski" mógł czuć się Niemcem, ktoś o niemieckim nazwisku mógł czuć się Polakiem. Mazurskim ewangelikom zdarzało się chodzić na pielgrzymki do sanktuarium maryjnego w Świętej Lipce. Wioska zamieszkała wyłącznie przez Polaków mogła w plebiscycie w 100% opowiedzieć się za dobrze sobie znanymi Prusami Wschodnimi, a nie za odległą Polską. Warmiacy i Mazurzy, przez Niemców nazywani "Polaczkami" po wojnie byli przez przybyszów z "centrali" nazywani "Szwabami". Niemcy, którzy po wojnie wyjechali do Niemiec mogli czuć się tam obco. Były wyjazdy, ale i powroty, choć często nie było już do czego wracać. Pokręcone to wszystko i tragiczne. Książka Beaty Szady jest bardzo głęboko zakorzeniona w moich rodzinnych stronach. Gdybyście wiedzieli, jak pięknie wygląda plaża w Kikitach, gdy się o zachodzie słońca nadjedzie od Biesowa... Tym bardziej mnie cieszy, że jest to książka dobrze napisana, którą pochłonęłam już dwa razy nie tylko dlatego, że potwierdza to, co słyszałam na własne uszy od starszych. Autorka świetnie pokazuje specyfikę regionu. Nie tylko opisuje zawiłe losy rodzin, ale i porusza trudne kwestie jak gwałty przez radzieckich "wyzwolicieli", bandycka działalność szabrowników tuż po wojnie, siłowe przejmowanie przez katolików kościołów poewangelickich a także sprawy bardziej współczesne, jak niszczenie tradycyjnej architektury czy napływ "nowych", którzy chcą zachowywać stare i tworzyć nowe w swojej wybranej małej ojczyźnie. W książce zawarła też przydatną ściągę dla barbarzyńców, którzy nie odróżniają Warmii od Mazur. Pracę włożoną przez Autorkę doceniam również z jeszcze jednego, przyziemnego powodu: doskonale rozumiem, jak trudno jest przemieszczać się na warmińskiej prowincji, gdy się "dla dobra ludzkości" nie prowadzi samochodu. Dotarcie rowerem do miejsc i rozmówców mieszkających na wygwizdowie wymagało sporo wysiłku. Serdecznie pozdrawiam z warmińskiej kolonii 1,5 km od przystanku, na który rzadko coś przyjeżdża, łącząc się w bólu, ale bez nadziei, że sytuacja ulegnie poprawie. PS. Błagam, nie mylcie Warmii z Mazurami. To zbrodnia, z którą równać się może chyba tylko pomylenie Zagłębia ze Śląskiem.

Co to właściwie jest? Ni warszawski pies, ni podlaska wydra... Wolę nie patrzeć na tę książkę jak na reportaż, bo w tej kategorii wypada tak sobie. Broni się jako pamiętnik z podróży, który dobrze się czyta, i którego wartością dodaną są opowiedziane przez napotkanych ludzi historie ze światów odległych w czasie, a często i przestrzeni. Ze światów, których już nie ma albo powoli, ale nieuchronnie wymierająch, jak wsie przy granicy, w których umierają nie tylko starzy ludzie, ale i stare domy. Ba! - nawet cmentarze umierają... Ale są i wątki bardziej współczesne. Autorka odnotowuje nawet niekiedy, że i na przygraniczne wsie dociera czasem XXI wiek... Część poświęconą Wschodowi uważam generalnie za ciekawszą. Zachód jest tu trochę jakby na przyczepkę. Szkoda, że fotografii jest niewiele i nie pozwalają one zidentyfikować ani osób, ani miejsc. Taka anonimowość może i jest wygodna dla autorki i wydawcy (przy symbolicznych kadrach typu zbliżenie na spracowane dłonie zgoda na publikację wizerunku, nazwiska czy nazwy wsi nie jest potrzebna),ale moim zdaniem książka traci przez to na wartości dokumentalnej. Pomysł na podróż z fotografią był ciekawy, acz Autorka chyba tej książki nie planowała, stawiając na osobiste doświadczanie świata Człowieka Pogranicza. Mimo pewnych mankamentów uważam, że warto przeczytać. Gdyby nie brak podsumowania / syntezy czy jakiejś zauważalnej pracy badawczo-analitycznej, ocena by była wyższa. I gdyby nie to, że właśnie kończę czytać po raz drugi książkę "Wieczny początek. Warmia i Mazury", z której też poznaję losy ludzi, którymi targała historia, ale jednak to już wyższa liga, niż prosta strategia "opiszę, co mi się przydarzyło, i co usłyszałam od ludzi".

Życie w komunistycznym mieście. „Czy było lepsze miejsce, w którym odrodzić się mogło Miasto Słońca Utopii, Wyspy, której nie ma, niż Kraina, której nie ma, zamieszkana przez Naród, którego nie ma, ze stolicą w Mieście, którego nie ma? Miasto Słońca jako fizyczne ciało mogło zamieszkać jedynie w mieście idealnie bezcielesnym”. Sięgając po książkę pod tytułem „Mińsk. Przewodnik po Mieście Słońca” zupełnie nie wiedziałem, czego się po niej spodziewać. Pewną podpowiedzią było wydawnictwo. Tytuł ten ukazał się bowiem w serii Sulina nakładem Czarnego, słynącego ze znakomitych reportaży. Jego autorem jest Artur Klinau, białoruski pisarz, scenarzysta, malarz i architekt. Mana swoim koncie dwie powieści, za jedną z nich w roku 2014 otrzymał Nagrodę Literacką im. Jerzego Giedroycia. Jednak tytuł książki niektórych może wprowadzić w błąd. Nie jest to bowiem klasyczny przewodnik po mieście. Trudno byłoby go wziąć do ręki i spacerować z nim po Mińsku, chociaż nie jest to niemożliwe. Mimo to, a może właśnie dlatego, pozycja ta bardzo przypadła mi do gustu. Autor porusza w nim bowiem szereg interesujących wątków i tematów. Czyni to w sposób prawdziwie ciekawy i zajmujący czytelnika. Jego styl i język są bardzo oszczędne, ale dzięki temu książka jeszcze zyskuje. Biorąc ją do ręki byłem zaskoczony jej objętością – liczy tylko sto pięćdziesiąt stron. O czym więc pisze Klinau? Według mnie przede wszystkim pisze o rzeczywistości komunistycznego państwa. O życiu w komunistycznym mieście i kraju, niezależnie od tego, jak on się nazywa i gdzie leży. Oczywiście autor urodził i wychował się w Mińsku. Nie może więc dziwić fakt, że jednym z bohaterów jego powieści jest tytułowy Mińsk. Pisze o nim z pewnym sentymentem – wszak wszyscy mamy wyidealizowany obraz swego kraju lat dziecinnych. Jednak wraz z upływem lat, wraz z wchodzeniem w dorosłość Artur Klinau zauważa wszystkie paradoksy i cienie komunistycznego miasta, komunistycznego kraju i komunistycznego systemu. Punkt po punkcie obnaża je przed swoim czytelnikiem. Jednak punktem wyjścia dla autora jest historia. Tutaj mam najwięcej zastrzeżeń. Autor pisze bardzo skrótowo, wielkie historyczne procesy i wydarzenia często kwituje jednym zdaniem. Stąd też wskazane jest, aby czytelnik był zorientowany w historii Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Rosji, inaczej bowiem ciężko będzie mu zrozumieć mocno hasłowe wywody autora. Szczerze wątpię, czy czytelnik zachodni zrozumie te fragmenty. Do niektórych fragmentów również ja mam zastrzeżenia. Otóż autor stwierdza, że „w roku 1569 Księstwo Litewskie zawarło z Królestwem Polskim unię skierowaną przeciwko wschodnim agresorom”. Informacja ta, chociaż prawdziwa jest pozbawiona szerszego kontekstu. Autor ciągle pisze o Litwie, o Wielkim Księstwie Litewskim. Nie zauważa, że już od 1385 roku Litwa znajdowała się w unii z Polską. Fragment o Wojnie Północnej jest tak napisany, że ktoś nie znający historii bardzo niewiele z niego zrozumie. Jest jednak coś, co jest olbrzymią wartością dodaną tej książki. To wspomniana już przeze mnie charakterystyka życia w komunistycznym państwie. Czy bowiem życie wyglądało tak tylko w Mińsku? A może każde państwo za Żelazną Kurtyną było takim właśnie Miastem Słońca. Miejscem, które rządziło się swoimi prawami. Miejscem, gdzie „Słowo było ważniejsze od Rzeczywistości” – cóż za genialna fraza. Komuniści nie przejmowali się rzeczywistością. Oni ją kształtowali. Jeżeli coś nazywali, to ludzie tak na to mówili. Nikt nie mógł mieć własnego zdania. Nikt nie mógł żyć poza Systemem, który otaczał i przenikał wszystko. Czego mi w książce zabrakło? Zabrakło mi dziejów najnowszych Mińska. Dość powiedzieć, że o epoce Łukaszenki autor wspomina na kilku stronach dopiero w Epilogu. Szkoda, że autor nie poświęcił nieco więcej miejsca, aby przybliżyć czytelnikom, jak Mińsk wygląda obecnie. Reasumując książka „Mińsk. Przewodnik po Mieście Słońca”, była dla mnie prawdziwą literacką ucztą. Nie spodziewając się tego zupełnie, otrzymałem fascynujące studium życia w komunistycznej rzeczywistości. Autor zastanawia się, czy na Ziemi można zbudować Utopię? Czy może ten eksperyment był tak tragiczny, bo przeprowadzili go Rosjanie? Polecam gorąco wszystkim interesującym się komunizmem, próbą opisu komunistycznej rzeczywistości i uchwycenia jej istoty. Według mnie to świetna książka. Wojciech Sobański

Bardzo przyjemnie mi się czytało. To typ reportażu, który lubię. Swobodna podróż po wątkach i miejscach, bez silenia się na wielkie narracje, schodząca na poziom poszczególnych mieszkańców. Najciekawsze są opisy pogranicza, miejsc, gdzie jedna ķultura przechodzi w drugą i narody mieszają się ze sobą, na przykład jak na Zakarpaciu.

Ponura rzeczywistość wojenna wschodnich peryferii okupowanej Polski. Narracja jest żywa i sugestywna: czytając słyszy się budzący lęk warkot śmiercionośnych maszyn i łagodny plusk rzeki, czuje się zapachy wsi i ludzki smród, w ustach pojawia się błogi smak wiejskiej strawy, a strach powoduje, że odruchowo wstrzymuje się oddech. Wyobraźnia kreuje obrazy nieznane, niedzisiejsze, które naoczni świadkowie postanowili zachować wyłącznie we własnej pamięci, gdyż były zbyt podłe, niegodne i przerażające. Świetna proza Andrzeja Stasiuka.

Kraj Basków to nie miejsce, to stan umysłu, którego nie da się zamknąć w turystycznej broszurze”. Niestety, po lekturze książki „Gure. Historie z Kraju Basków” autorstwa Katarzyny Mirgos, można odnieść wrażenie, że autorka nie do końca wzięła sobie tę maksymę do serca. Choć publikacja obiecuje intymny wgląd w duszę jednego z najbardziej fascynujących i skomplikowanych narodów Europy, ostatecznie otrzymujemy produkt, który utknął w martwym punkcie między ambitnym reportażem a subiektywnym pamiętnikiem z podróży. Głównym problemem „Gure” jest jej fragmentaryczność. Autorka serwuje nam zbiór luźnych opowieści, które rzadko układają się w spójną całość. Czytelnik liczący na rzetelną analizę baskijskiej tożsamości czy skomplikowanej historii ETA, poczuje się rozczarowany. Mirgos ślizga się po powierzchni tematów, które wymagają chirurgicznej precyzji. Zamiast wejść w trudny dialog z historią, autorka często ucieka w bezpieczne, niemal pocztówkowe opisy krajobrazów i lokalnej kuchni. Styl autorki bywa nużący. Nadmiar poetyckich metafor i osobistych wtrętów sprawia, że sama postać Katarzyny Mirgos staje się momentami ważniejsza niż jej bohaterowie. Reportaż, z definicji, powinien oddawać głos „innemu”, tymczasem w „Gure” ten głos jest skutecznie tłumiony przez subiektywny filtr autorki. Czytając o baskijskich tradycjach, częściej dowiadujemy się, co czuła autorka, patrząc na góry, niż co czują sami Baskowie, żyjąc w cieniu swojej burzliwej przeszłości. Kolejnym zarzutem jest unikanie trudnych pytań. Kraj Basków to region zdefiniowany przez konflikt, opór i niezwykle silne napięcia polityczne. Mirgos traktuje te zagadnienia z niemal lękową ostrożnością. W efekcie otrzymujemy obraz wygładzony, pozbawiony pazura i niezbędnego w literaturze faktu krytycyzmu. To wizja Baskonii „dla turystów” – bezpieczna, estetyczna, ale przez to mało autentyczna. „Gure. Historie z Kraju Basków” to książka poprawna, ale nic ponadto. Brakuje w niej drapieżności charakterystycznej dla najlepszych polskich szkół reportażu. To pozycja, która ładnie wygląda na półce i może służyć jako nastrojowy wstęp do wakacji w San Sebastián, ale zawodzi jako próba zrozumienia fenomenu baskijskości. Jeśli szukasz głębokiej analizy i mięsa dziennikarskiego, „Gure” prawdopodobnie pozostawi Cię z poczuciem niedosytu i poznawczej pustki.

Właśnie dlatego uwielbiam reportaże wydawane przez wydawnictwo Czarne, bo wymykają się schematom pisania o innych krajach, gdzie wyobrażenia są kreowane poprzez pewnego rodzaju intuicje, które przychodzą na myśl, kiedy myśli się o danym miejscu. W tej książce Małgorzata Sidz wchodzi daleko głębiej w to, czym Finlandia naprawdę jest. Uczestniczy bowiem w życiu codziennym zwyczajnej społeczności, wchodzi w relacje, nawiązuje znajomości, zaprzyjaźnia się, po to tylko, żeby lepiej poznać mieszkańców tego kraju, a przez to sam kraj. Większości osób Finlandia kojarzy się jako cicha, spokojna, nieco zimna oaza położona gdzieś na uboczu historii, gdzie piękno przyrody przeplata się z literackim wyobrażeniem jej tematu poprzez pryzmat przede wszystkim Muminków. Autorka widzi daleko więcej, dostrzega samotność, przemoc domową, traumy wynikające z trudnych historycznych doświadczeń i bieżących problemów, alkoholizm – wszystko to, co wydawałoby się nie pasuje do wizerunku tego kraju, a jednak tam jest. Autorka pisze bardzo oszczędnym językiem, opowiada historie, ale stara się ich nie komentować, nie staje po  żadnej ze stron, pozwalając aby to historie opowiadane przez życie zwykłych Finów wybrzmiały najmocniejszą opowieścią. Książka pokazuje wielowymiarowość Finlandii, która już po lekturze nie będzie mi się kojarzyła tylko z dobrobytem i pięknem Skandynawii, ale także z trudami dnia codziennego, który nie jest wolny od cierpienia spotykanego pod każdą szerokością geograficzną.

Tytuł trochę mylący. Zdawać by się mogło, że będzie to pewna forma bedekera po Pradze — jednym z moich ulubionych miast w Europie. Autor w książce przedstawia kilka świetnych esejów o pisarzach związanych z Pragą w XX wieku. Możemy tu przeczytać m.in. o Havlu, Kafce, Kunderze. W świetnie napisanych tekstach wręcz można poczuć życie kawiarniane, w których toczyli swoje życie opisywani autorzy. Podobnie jak piwiarnie, w których można było także spotkać wielu praskich pisarzy. Dla mnie lektura bardzo ciekawa, którą śmiało mogę polecić miłośnikom Pragi i fanom twórczości czeskiej literatury.

Pewien osiadły w naszych stronach Rosjanin, który pośród wielu różnych zajęć parał się również geodezja gdzieś na azjatyckich stępach Sojuza opowiadał onegdaj epickie (pono prawdziwe) story. Brzmiało ono z grubsza tak: pośrodku pustkowia stoi jurta. Przed jurtą płonie ognisko. Przed ogniskiem siedzi sobie samotny człowiek. Nagle na horyzoncie dostrzega maleńkie światełko. Natychmiast chwyta za kindżał, dosiada konia i pędzi przez otchłań stepu. Światełko okazuje się ogniskiem przy którym siedzi podobny mu osobnik. Tu kindżał zostaje użyty w statutowym celu i z dwóch miłośników samotnych wieczorów pozostaje tylko jeden. Potem akcja przenosi się przed sowiecki wymiar sprawiedliwości, który dopytuje sprawcy o motyw czynu. Dusiłem się - pada odpowiedź. I o takiej mniej więcej ekstremalnej potrzebie izolacji od innych osobników swojego gatunku jest owa książka. Przy czym co wymaga stanowczego podkreślenia główny bohater jest tu zdecydowanie mniej gwałtowny w swojej gotowości obrony granic i po norwesku poczciwy.