Błękitna krew

Po „Kawałkach żeńskich, męskich i nijakich” jest to drugi zbiór felietonów Grodzieńskiej jaki przeczytałem i spodobał mi się jeszcze bardziej niż wspomniane „Kawałki”. Autorka rewelacyjnie sprawdza się w krótkich formach jak felietony i skecze, ma świetne poczucie humoru, błyskotliwy dowcip i świetne wyczucie komizmu sytuacyjnego. Jest też doskonałą obserwatorką, potrafi swoje spostrzeżenia i refleksje zamknąć w opisywanej sytuacji, nawet jeśli teoretycznie nic na to nie wskazuje. Niestety nie mam odniesienia jako takiego, Grodzieńska opisuje PRL, twór absolutnie mi nie znany jako, że urodziłem się pod koniec lat osiemdziesiątych. Tyle mojego co obejrzę w filmie albo podsłucham wśród rodziny, która wówczas żyła. I tu akurat wszyscy mówią z Grodzieńską wspólnym głosem (a może Grodzieńska z nimi?). Autorka wyśmiewa ale nie obraża, ma zdrowy dystans do otaczającej rzeczywistości ale zwłaszcza ma go do siebie. Nie popada w skrajności, nie szarżuje, nie popada w megalomanię, nie kombinuje. Nie sposób wymieniać tu felietonów, które mi się spodobały bo bym musiał wypisać prawie wszystkie. Ale znalazłem w tej książce kilka perełek, które ubawiły mnie do łez – „Na urlopie”, „Osobiste książki zażaleń”, „Sklep ze spekulacją”, „Lesio”, „W czterech zdaniach” czy cykl „Urzędowe”. Choćby dla nich warto było ten zbiór przeczytać, ale na szczęście to tylko wierzchołek góry lodowej tych wspaniałości jakie w książce popełniła autorka. Zdecydowanie polecam. Inteligentna rozrywka, idealna na poprawę nastroju.

Po czytanych jakiś czas temu przedwojennych i wojennych wspomnieniach Stefanii Grodzieńskiej wiedziałam, że sięgnięcie po jej kolejną książkę będzie kwestią czasu. I, stało się. Jestem po lekturze kolejnej książki tej nieszablonowej, błyskotliwej, pełnej taktu, czaru i swoistej kokieterii Artystki. Główną bohaterką opowieści jest co prawda Autorka, ale niekoniecznie wszystkie wątki i sytuacje przedstawione w tej historii, musiały się wydarzyć. Nawet Karol, w rzeczywistości, nosił inne imię. Tym razem czytelnik towarzyszy Grodzieńskiej w jej podróży sentymentalnej do jednego z prowincjonalnych polskich miast i czeka z wypiekami na twarzy na jej nie do końca przemyślane i zaplanowane spotkanie z miłością sprzed lat. Miłość ma na imię Karol, mieszka na co dzień za granicą i po szesnastu latach od ostatniego widzenia się ze Stefanią przyjeżdża do Polski i przemieszkuje właśnie w tym mieście. Są lata sześćdziesiąte XX wieku. I dalej prawie tak, jak u Joanny Chmielewskiej (tak jak pisze @Queequeg). Kłody pod nogi, piętrzące się przeszkody i przeciwności losu. Dzieje się, ale nie to, co powinno. A tego pana Kazia, to najchętniej trzymałabym pod kluczem. I to solidnym. Cóż, trzeba samemu przeczytać, by zrozumieć o czym ja piszę. PS Mimo że i te wspomnienia Grodzieńska świetnie skomponowała, to jak dotychczas pierwszą lokatę u mnie ma jej „Urodził go „Niebieski Ptak”, bo „Szarpio Afrikanske” jest tylko jedno. Kto czytał ten wie. ;)

e book Gdy zaczynałam "Bożą podszewkę" zrobiłam, to z czystej ciekawości, bo zakładałam, że jest to średniej jakości czytadło... Nie warto oceniać książki ani po okładce, ani po swoich wyobrwżeniach na jej temat (zresztą, to nie tylko o książce). Boża podszewka, to bardzo słodko gorzka, przesiąknięta sqoistym naturalizmem saga rodzinna i historia... o niekochaniu, o tym, że nie ma rzeczy na zawsze i o ciężarze jaki kładą nam na plecy nasze niezrealizowane pragnienia i nieukojone tęsknoty. Każdy człowiek raz w życiu był Maryśką. Bardzo dobra rzecz.

Słodko-gorzka opowieść o Krystynie i mężczyznach w jej życiu. Zawiera humor właściwy Magdalenie Samozwaniec. Niby opowieść niewspółczesna, nawet archaiczna, dziś kobiety są już inne, mężczyźni też. Ale czy na pewno? Moim zdaniem aż tak dużo się nie zmieniło. Mimo, że tak się zdaje na pierwszy rzut oka. A kiedy się wchodzi w głębsze relacje to nic nie jest oczywiste. Lektura jest zupełnie inna niż dzieje rodzinne opisywane przez autorkę do tej pory. Dla mnie znakomita.

Życie Isadory Duncan nie było usłane różami. Cała rodzina była uzdolniona artystycznie i tym żyli. Dla nich nie było przeszkody, której nie można było pokonać. Bez pieniędzy, niejednokrotnie bez dachu nad głową dokonywali rzeczy niemożliwych, a szczególnie Isadora. Żyła tańcem, który był dla niej całym światem. W tamtych czasach, na przełomie IX i XX wieku przemieszczała się po całym świecie, co jest nie do uwierzenia. Pieniądze? Czasem było ich mnóstwo, a czasami wcale. Najważniejszy był taniec. Jeśli chodzi o książkę, jest w niej dużo chaosu, zbędnych opisów jak dla mnie, ale mimo wszystko warto było przeczytać o życiu tak szalonej kobiety i z taką wytrwałością dążącej do celu.

Zaczyna się kapitalnie. Później jednak w pewnym momencie następuje przegięcie i ze smakowitej parodii robi się niesmaczna pulpa, ciągnięta na siłę. Zbyt ciężki, niepotrzebnie mhrrroczny klimat jak na coś, co miało być lekkim żartem. A tak dobrze się zaczęło! Utwór lepiej prezentowałby się jako krótkie opowiadanie, podobnie jak późniejsza "Kręgowata". Gdyby autorka na tym poprzestała, może byłoby więcej gwiazdek.

O tym, że mało jest w życiu rzeczy równie istotnych jak przeczytanie dobrej książki. Od czasu zaznajomienia się z Jeżycjadą mam (prawdopodobnie trochę irytujący) zwyczaj porównywania wszystkich literackich rodzin, zwłaszcza tych inteligenckich, do Borejków i nie wiem jak do tego dochodzi, ale bohaterowie Musierowicz zawsze w takich przypadkach wypadają jakoś niekorzystnie. A tutaj trzeba przyznać, że podobieństw jest sporo - mamy ojca, którego nie interesuje właściwie nic poza książkami (ale o dziwo tutaj wypada to uroczo, podczas gdy Ignacy B. w swoim oderwaniu od rzeczywistości głównie irytuje),mamy dwie córki podzielające jego pasję i przeżywające z tego powodu mnóstwo przezabawnych komplikacji, mamy matkę, która stoi trochę z boku tego całego zamieszania, ale nie udaje jej się do końca uchronić przed tym książkowym szaleństwem, a cała rodzina niemal nieustannie przerzuca się cytatami z literatury. Prezentowane są też różne podejścia do czytania, np. czy powracanie do znanych już książek nie jest stratą czasu, skoro wciąż powstają nowe, a wszystkiego przeczytać się nie da? Co ciekawe, z pewnych szczegółów da się wywnioskować, że tam gdzieś w międzyczasie musiały się toczyć obie wojny światowe, ale w ogóle nie da się tego wyczuć - pewnie dlatego, że ta rodzina właściwie do niczego (poza książkami i czytaniem) nie podchodzi szczególnie poważnie.

Druga część "Bożej podszewki" nie jest już tak dobra, nie wciąga tak jak pierwsza. Nadal mamy te same postaci, znane z pierwszego tomu. Jednak zmienił je czas, zmieniły się okoliczności. Została Maryśka, która znowu nie potrafi odnaleźć się w życiu i czasami nieświadomie komplikuje życie innym. Jest też Gienia, która osobiście nie wzbudziła mojej sympatii ani w jednej, ani w drugiej części. Oczywiście, nie brakuje też Józi, Janeczki, Bronisia, Bogdana czy Bolesława. Czasami pojawia się również Kostek. Cóż, polecam przeczytać, żeby dowiedzieć się co dzieje się dalej z bohaterami, ale nie jest to poziom, który dostaliśmy w pierwszej części. Książka jest krótsza niż poprzednia, czcionka całkiem wygodna dla oka. Filmowa okładka wydania akceptowalna.

Pani Beata napisała tę książkę z właściwym dla siebie wdziękiem. To ciekawa historia, która prowadzi nas przez życie aktorki. Dowcip, dystans do siebie i barwna opowieść. Jednak ponieważ lubię mocniej zgłębiać historię tamtych lat, mam pewien niedosyt. I uważam, że wiele spraw zostało przedstawionych zbyt cukierkowo. Maryla Rodowicz swego czasu pisała książki z większym jajem.

Irena Krzywicka (1899-1994) przyszła na świat w Jenisiejsku w rodzinie polskich Żydów, zesłanych na Syberię za działalność socjalistyczną. Ojciec zmarł na gruźlicę niedługo po powrocie do Polski, matka, zwana przez nią Maminkiem, była aż do swej śmierci jej najwierniejszą przyjaciółką. Oczytana i jak na kobietę świetnie wykształcona oraz ambitna z przytupem dołączyła Irena do międzywojennego środowiska literackiego. Jej najbardziej znane publikacje ukazywały się w Wiadomościach Literackich Mieczysława Grydzewskiego, jest też autorką kilku książek. Swą autobiografię zaczęła pisać we Francji w latach 1970-ych, po niemal całkowitej utracie wzroku nagrywała wspomnienia, a książkę do druku przygotowała Agata Tuszyńska. Pierwsze wydanie „Wyznań gorszycielki” ukazało się dwa lata przed śmiercią Krzywickiej, a jego pomysł Marian Hemar miał skomentować z typowym dla siebie sarkazmem: „Droga Irenka, nasze stare chodzące poboyowisko”*. Według dość zgodnych opinii gorszycielką została Krzywicka nie tyle z powodu rozwiązłości w życiu prywatnym - wierność małżeńska nie była w tym środowisku powszechnie obowiązującą normą - lecz z racji głoszonych publicznie przez nią i Boya poglądów oraz konkretnych inicjatyw. Inaczej jednak niż biografkę Boya**, czworokąt małżeński, Irena-Jerzy Krzywicki-Zofia Żeleńska-Boy, dość mocno Krzywicką uwierał. Przynajmniej tak wygląda to w jej wspomnieniach. Mimo fatalnej technicznej jakości wydania „Wyznań…”, na jakie trafiłam, nie mogłam się od lektury oderwać. Początkowa część książki, jakieś 40% tekstu, to ciekawy opis relacji rodzinnych, przymiarek do różnych dróg kariery oraz pierwszych prób zaistnienia w środowisku literatów. Jako atrakcyjna kobieta na brak zalotników nie narzekała. Spośród trzech zaprzyjaźnionych na męża wybrała początkującego prawnika, syna Ludwika Krzywickiego, uznanego twórcy polskiej socjologii. Boya spotkała, kiedy wydawało się, że po urodzeniu pierwszego syna, Piotrusia, jej małżeństwo z Jerzym już okrzepło. Ale atrakcyjności, także fizycznej, sławie i wspólnocie przekonań z dwadzieścia pięć lat starszym facetem nie potrafiła się oprzeć. Mimo że wówczas, w roku 1928, nie pod każdym względem pasował do definicji Boya, jaką wygłosił dziesięć lat wcześniej przypadkowo spotkany Jan Lechoń, a mianowicie że jest to „…melancholik, erotoman, pijak, karciarz … najbardziej czarujący, najinteligentniejszy człowiek na świecie”. Miłości do Ireny pozostał Boy wierny do śmierci, od alkoholu też już wtedy stronił. Owszem, była świadkiem jego stanów depresyjnych, załamania pod wpływem krytyki i ataków, z obu stron sceny polityczno-obyczajowej, za wprowadzenie w dyskurs publiczny i nieśmiałe próby instytucjonalnego usankcjonowania pewnych tematów tabu. Ich ostrze w pewnym sensie bardziej było bolesne dla niego niż dla niej. Jan Skiwski, na przykład, atakował go za propagowanie „życia ułatwionego”. Czy chodziło mu także o zdjęcie odium, a w każdym razie o zrezygnowanie z karalności za homoseksualizm? Krzywicka przyznaje, że ich próby wprowadzania antykoncepcji i bezpiecznych zabiegów aborcji nastąpiły w Polsce „… o trzydzieści lat za wcześnie”. Pierwsze ośrodki Świadomego Macierzyństwa nie cieszyły się popularnością i dość szybko zostały zlikwidowane. Tymczasem, gdy ona zaczęła być krytykowana także za swoje relacje sądowe, głównie za obronę Rity Gorgonowej, Boya atakowano już za wszystko. „A że tyle piszę? - żalił się Irenie - U nas nie lubią ludzi, którzy za dużo pracują”. Lata 1930-te to nowe fale antysemityzmu i faszyzacji Polski. O tym oczywiście wyznania Krzywickiej też wspominają. Ich największa wartość polega, moim zdaniem, na obleczeniu tych i innych zjawisk w konkrety, co wiąże się naturalnie z jej ocenami ludzi, na ogół trafnymi, a przy tym zawsze bardzo ciekawymi. Na przykład o dwóch byłych skamandrytach, Jarosławie Iwaszkiewiczu i Antonim Słonimskim pisze: Iwaszkiewicz „jako homo publicus był godny niechęci, jako człowiek prywatny był serdeczny i miły, odwrotnie niż Antoni - jako homo publicus - godny najwyższego szacunku, ale prywatnie egocentryk zupełnie niezdolny do wyjścia poza samego siebie”. A że Irenkę - jak mówi znane porzekadło - znała cała Warszawa, ze wzajemnością, tj. ona znała wszystkich, lektura jej wspomnień stanowi prawdziwą frajdę. Nawet jeśli nie do końca wiadomo, czy są one osadzone - jak w przytoczonym cytacie - jedynie w jej wrażeniach ze znajomości podczas pobytu w Warszawie i Podkowie Leśnej, czy sięgają również okresu powojennego. „Wyznania gorszycielki” kończą się po wojnie, kiedy to - nie ma co ukrywać, dzięki swej przedwojennej popularności - uzyskała Irena Krzywicka szanse na nowy początek. Co w ogóle miałby on znaczyć po stracie najważniejszych osób w jej życiu? No i czy lektura książki Agaty Tuszyńskiej pt. „Krzywicka. Długie życie gorszycielki” jest, mimo nie najlepszych ocen książki, wskazana? Ale przed natychmiastowym zabraniem się do niej powstrzymać się oczywiście nie potrafię. *Wszystkie cytaty pochodzą z wydania książki, do którego miałam dostęp. **Monika Śliwińska: Książę. Biografia Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

Przypadkowo wybrana na podróż, okazała się małym skarbem. To jest książka w kolorach jesieni: barwna i nostalgiczna. Do tego napisana pięknym językiem, prawdziwie literackim. Oprócz niezwykłego klimatu pojawia się też odrobina dramatu i element zaskoczenia. To jest jedna z lektur, które mocno wiążą czytelnika ze swoim światem. Odkładasz, podnosisz wzrok i musisz się chwilę rozglądać w zdumieniu, że to nie Manhattan...

Pierwsza część była dla mnie dużym wyzwaniem. Musiałam walczyć ze sobą aby nie rzucić książką w kąt. Ale każda następna część coraz bardziej mnie pochłaniała. Świat Klaudyny, świat z początku wieku zafascynował mnie do tego stopnia, że postanowiłam sięgnąć po literaturę francuską z tamtych, jakże pięknych lat.

Mnie w tej biografii Doroty Terakowskiej nie mniej od wydarzeń z jej życia zaciekawił opis tła społecznego i politycznego, na którym się rozgrywały. Katarzynie Nowak udało się pokazać, jak duży wpływ, na losy matki i jej partnera, Macieja Szumowskiego, miało to co się w Polsce działo. Oczywiście, oboje byli dziennikarzami, więc oddziaływanie zewnętrznego świata na ich życie, z natury rzeczy musiało być znaczące, ale gdyby nie ustrój PRL-u, a potem specyfika transformacji, zapewne ważyłoby nie aż tyle, tak go nie determinowało.

Książka, bardzo niepozorna, trafiła do mych rąk przez przypadek. Nie spodziewałam się po niej niczego specjalnego. Ale jak ona mi się spodobała! Bardzo nietypowa, nietuzinkowa historia, której nie dało się przewidzieć do samego końca! Rozkochałam się w relacji Ady i George'a. A ten fortepian... Niemy (?) obserwator tych wydarzeń. Czytając, w myślach słyszałam melodie fortepianu.. czytałam z zapartym tchem. Bardzo pozytywne zaskoczenie.

Historia krąży wokół relacji rodzinnych, skrywanych tajemnic i emocjonalnych zależności. Centralną postacią jest tytułowa ciotka Dee – charyzmatyczna, ekscentryczna kobieta, która pozornie scala rodzinę, a w rzeczywistości ma ogromny wpływ na losy innych. Jej „delicje” są czymś więcej niż kulinarną metaforą: symbolizują uwodzenie, kontrolę i grę pozorów.

Z pozoru "Rajska jabłoń" to idealna powieść na lato: snuje się, nie ma wyraźnego celu, równie dobrze mogłaby się zacząć lub skończyć 100 stron wcześniej czy później. Tak naprawdę jednak jest bardzo przygnębiająca; to tragiczna opowieść o kobietach, siostrach, córkach, przyjaciółkach, które odarte z młodzieńczych marzeń i energii, starają się odnaleźć w świecie skrojonym pod mężczyzn. Jednym wychodzi lepiej, innym gorzej, jednak wszystkie lawirują, wydzierają, co mogą, usilnie próbują znaleźć miejsce dla siebie i sens. A to wszystko w cieniu pierwszej wojny światowej i czającej się już na horyzoncie drugiej...

Jak już kiedyś wspominałam, z rezerwą podchodzę do książek napisanych przez osoby znane (z czegoś innego niż pisanie książek). Nie inaczej było tym razem. Poza tym, wstyd się przyznać, kojarzyłam panią Krystynę Jandę z kilkoma może rolami i tym, że wielką aktorką jest. Ale nie wiedziałam wiele więcej. Lekturę "Gwiazd" ukończyłam jednak prawie jako fanka autorki. Nie znam się na aktorstwie, ale wiem, że pani Janda musi mieć magnetyczną osobowość. Książka to właściwie zbiór felietonów i wywiadów; mowa przede wszystkim o Jandzie i jej życiu, ale też o rodzimej kulturze na przestrzeni kilku dekad. Czyta się z przyjemnością, czasami śmieszy do łez. Warto się książce tak dać zaskoczyć, dlatego przyznaję hojnie i emocjonalnie siedem gwiazdek.

Powieść obyczajowa, ukazująca trudne losy polskiej góralki. Niechciane wiejskie dziecko we wczesnych latach międzywojennych wysłane do dalekich krewnych w USA. Tak trafia niczym Alicja Lewisa Carolla do obcego, zupełnie nieznanego świata. Niestety nie jest to kraina baśni i czarów choć oferuje nowe, dotąd niedoświadczone luksusy. Dziewczynka jest nieszczęśliwa i zbuntowana, ale silna psychicznie i z natury szlachetna. Uparcie ciężką pracą dąży do wytyczonych celów. Towarzyszymy jej przez kolejne lata. Obserwujemy jak dorasta, dojrzewa, nabiera blasku i życiowego rozpędu. Jej historia budzi emocje więc trzymamy kciuki za jej pomyślność, ronimy łzę wzruszenia gdy doświadcza bólu i cierpi. Książka pisana w niedzisiejszym stylu bo pięknie. Pięknym językiem, staranną, elegancką polszczyzną, co jak się okazuje dla niektórych jest dużym utrudnieniem w czytaniu, zrozumieniu. Przykro zaskakujące, ale prawdziwe. Fabuła barwna, wartka, nie dająca miejsca nudzie. Dzieje się dużo i dzieje się ciekawie. Powieść najprawdopodobniej oparta na własnych przeżyciach i doświadczeniach autorki. Rzecz nie rewelacyjna, ale zdecydowanie dobra.

„Clair de Lune'' to opowieść o francuskim kompozytorze – Klaudiuszu Debussy. W księdze pierwszej zapoznajemy się z jego latami dzieciństwa, i później z jego przeżyciami z lat młodzieńczych. Autor opisuje jego pierwsze uniesienia miłosne, jak i kryzysy życiowe związane z trudnościami dnia powszedniego. Tytuł książki - Clair de Lune, to tytuł najsłynniejszej suity stworzonej przez opisywanego w tej powieści kompozytora. Księgę pierwszą czyta się bardzo dobrze i szybko, i sięgam już po następny tom.

Jak zwykle u tego autora, rzecz zrobiona z polotem i wdziękiem, tudzież bez quasi-filozoficznych dłużyzn czy formalno-stylistycznych eksperymentów. Po prostu kawał dobrej, tradycyjnie napisanej prozy, która bezsprzecznie wciąga czytelnika w nurt przedstawianych wydarzeń i portretowanych przezeń bohaterów i gdzie opis sąsiaduje z naturalnie wtopionymi w narrację dialogami. Żywe, barwne, zapisujące się na trwałe w pamięci.