Na ustach grzechu

Miły czytelniku, upraszam cię wielce, Nie pij fraszek haustem – sącz je po kropelce. Wbrew prośbie autora połknąłem jego fraszki na raz, ekspresowo i trochę nieuważnie. Nie przeszkodziło mi to w docenieniu ich uroku. Te literackie drobiazgi wpisały się już na stałe w krajobraz polskiej literatury. Pierwsze nasze skojarzenie z fraszkami to oczywiście Jan Kochanowski, ale już drugie to właśnie Sztaudynger (notabene też Jan). Poeta, satyryk i tłumacz (urodzony i zmarły w Krakowie, ale związany również z Łodzią czy Zakopanem) zasłynął oczywiście z wydanych w 1954 r. "Piórek". Niniejszy wybór (dokonany przez córkę autora Annę) został poszerzony o teksty z późniejszych lat (pochodzące m.in. z "Kropel lirycznych", "Krakowskich piórek", "Piórek z gór"). Co wyróżnia epigramaty Sztaudyngera? Błyskotliwość, lekki dowcip i przenikliwa znajomość natury ludzkiej. Mają one wymiar uniwersalny, ale stanowią też trafny komentarz do polskiej rzeczywistości z pierwszych dekad po wojnie (zwłaszcza w aspekcie obyczajowym). Z obszernego zbioru wypisałem 40 fraszek, które szczególnie chciałbym zapamiętać. Część dotyczy stosunków damsko-męskich (w tych autor celował), inne mają charakter bardziej refleksyjny i dotykają tematu przemijania. Zabawne, oryginalne, mądre. Oparte na grze słów i pomysłowych skojarzeniach. Wciąż aktualne i warte cytowania – Fraszki Jana Sztaudyngera Piekło Piekło na człowieka W jego sercu czeka. Złe słowo Zastąpić umie bombę atomową. Rześki staruszek Na stare lata – Na młode lata… Bajka o cyniku Mistyk wystygł. Wynik: cynik! Rzadko Rzadko pełnia Marzenia spełnia. Marzenie i zdarzenie Kiedyż was pożenię?! Dojrzewanie i dojrzałość Trzeba dojrzeć Aby dojrzeć… Poezja Łapanie tęczy Do sieci pajęczej. Natura ludzka Więcej się stłucze niż sklei Za pomocą idei. Memento mori Memento mori między osłami Brzmi: Salami! Pierwsze pytanie Kiedy stworzył Bóg Adama, On zapytał się – A dama? Po zjedzeniu jabłka Adam ujrzawszy, że Ewa jest naga, Innego raju już się nie domaga. Rajska depesza Jabłek nie jadam. Zmądrzałem. Adam. Trudności z ocaleniem Jak ocalić takie jagnię, Które samo wilka pragnie? Męska stałość On był stały – Tylko one się zmieniały. Obwieszczenie Na buzi plakat – Że w sercu vacat. Plażowa rewelacja Najlepiej to widać na plaży, Że kobieta nie ma twarzy. Zmajoryzowany Gdzie rządzą żądze, Tam ja nie rządzę. O czterech szczeblach Jej drabina do kariery Ma cztery litery. Agnes Twoim imieniem się pieszczę, Gdyby tak tobą jeszcze? Nie z tobą Nie z tobą się żenię, Poślubiam me marzenie... Alea iacta est Rzekł ktoś rzucając chudą żonę: – Kości zostały rzucone! Dobra żona Żona mi odpowiada, Bo mi nie odpowiada. Sukcesy Nigdy mi nie odmówiły Te, które mi się śniły. Oda o młodości Młodość jest wyborną rzeczą, Tylko młodzi temu przeczą. Granice świata Zakreślany własnym nosem Mikrokosmos jest kosmosem. Rada Nie narzucaj światu Swojego formatu. Niczym Niczym się ludzie tak nie nudzą Jak szczęściem własnym i niedolą cudzą. Wynalazek Bóg mowę nam wymyślił Dla ukrywania myśli. Pozwól Pozwól nie tęsknić mi, Boże, Do tego, co być nie może. Dni Dni mnie oszukały, Znienacka w lata się zmieniały. Obliczanie lat Źle się oblicza wiek człowieka, Człowiek ma tyle lat, wiele go jeszcze czeka. Wzajemność My zabijamy czas, A on zabija nas. Czas Czas krok po kroku nam zmienia Gorycz pamięci – w słodycz zapomnienia. Spodziewana niespodzianka Nie zbudzę się pewnego ranka, Ot, spodziewana niespodzianka. Tranzyt Nie boję się nie niebytu, Boję się chwili tranzytu. Każdy ma Każdy ma całą śmierć, Choćby miał życia tylko ćwierć. Wieczność Wieczność przed nami i wieczność za nami, A dla nas chwila między wiecznościami. Trema Śmierci nie ma – Jest tylko przed nią trema. Testament mój Żyłem z wami, kochałem i cierpiałem z wami, Teraz żyjcie, kochajcie, cierpcie sobie sami.

Cenię bardzo dramaty Jerzego Szaniawskiego, ale też zawsze lubiłam „Profesora Tutkę”. Jego mądrość, spokój, życzliwość, trzeźwe spojrzenie na świat. Profesor spotka się w kawiarni ze swoimi przyjaciółmi i każdy poruszony temat prowokuje go do opowiedzenia historyki ze swojego życia. Prostej ale ciekawej, najczęściej zabawnej, z zaskakującą puentą. Dającej do myślenia, obrazującej barwność życia i bogactwo możliwych wersji wydarzeń. Bohaterami są najczęściej rodzina, znajomi i przyjaciele Profesora ale także ludzie obcy, spotkani przypadkowo. Urocze jest otwarcie na świat i optymizm Profesora Tutki, jego wyważone opinie, pozytywne nastawienie do wszystkich wokół. Szczególnie traktowanie ludzi miło, z szacunkiem i zaufaniem do każdej spotkanej osoby, niezależnie od jej wieku i statusu społecznego. Profesor stał się trochę staroświecki, żyje w zupełnie innym świecie niż nasz obecny. Ale ciągle może imponować mądrością życiową i elegancją zachowania w każdej sytuacji. Chciałabym spotykać jak najwięcej podobnych ludzi. Zbiorek zawiera 57 krótkich, 2-4 stronicowych opowiadań. Jakże miło przeczytać książkę, w której nie ma wojny, patologii, morderstw, okrucieństwa i wulgaryzmów. Zwykłe życie też może być ciekawe. Świetna pozycja do zrelaksowania się.

„Uszy” „Czy przyglądaliście się kiedykolwiek uważnie uchu ludzkiemu? Ile staranności i wysiłku włożyła natura w ten szczątkowy i nieużyteczny ornament twarzy! (…)(s. 195) „Demony” „Usta Klary tylko z pozoru pozbawione były wyrazu. Dopiero gdy się rozchylały zaczynały wabić wilgotną świeżością, stawały się pełne obietnicy, przyprawiały o zawrót głowy.”(s. 202) „Quasi una fantasia” „Okazałaś się najcudowniejszą kochanką. Mówię ci to ja, stary Don Juan. Wiesz sama, że nie ja tego chciałem. Przeciwnie. Broniłem się.”(s. 230) Brzechwa dla dorosłych, Wybór i opracowanie Andrzej Możdzonek, Pruszyński i S-ka, Warszawa 1998. Wyjątkowość opowiadań na miarę ponadczasowej poezji. Zbiór jednakże otwierają liryki z „Wieczorem”„ Fatalizmem” i „Równoległymi liniami”, są też: wiersze satyryczne, humoreski, felietony, opowiadanie drastyczne i wreszcie Kabaretomania. Rozpiętość gatunkowa– niewiarygodna. Brzechwa zdumiewa i zachwyca otwartością oraz skalą poetyckiego i prozatorskiego ujęcia każdego tematu. Możliwości literackie Brzechwy zyskują wymiar uniwersalny. Wiek XXI stoi przed nimi otworem. Z biografii warto przypomnieć za A. Możdżonkiem: 1. Prawdziwe nazwisko poety to: Jan Lesman (to właśnie Leśmian wymyślił jego literacki pseudonim). 2. Pierwszy wiersz opublikował, mając 15 lat (pisze się, że był to najmłodszy debiut). 3. Studiował: medycynę (krótko), polonistyką, odbył 2-letnią służbę wojskową, był studentem prawa.(s. 5-6) Na zamknięcie: „Ludzie i zwierzęta” „Nikt z nas nigdy nie pamięta, Że prócz ludzi są zwierzęta, Które mają własne życie Nie zbadane należycie. Zwierzę zna się na higienie, Zwierzę ceni współistnienie, Zwierzę je, gdy głód poczuje, Kocha zaś, gdy czuje ruję. Ma w tych sprawach zakres węższy: Przez rok cały nie węszy I natrętnie się nie pęta. Takie właśnie są zwierzęta!”(s. 46) Brzechwa dla dorosłych – do czytania w każdym czasie, niezależnie od pogody za oknem i pogody ducha! Mistrzowska forma!!! 10/10

Wynudziłam się. Satyra to jednak mocno ograniczona w czasie rzecz. Z drugiej strony nie zaszkodzi mi wiedzieć, jakimi snobami, chciwcami, rozpustnikami i pozerami byli arystokraci płci obojga. Samozwaniec świetnie i celnie ich ubodła. Mnie jednak czegoś w tym wszystkim brakowało. Silniejszych emocji. Ani z postaciami z książki utożsamić się nie mam jak ani z czasem, w którym historia się dzieje. Nie muszę ich lubić, ale powinni być ciekawi. A niestety moje zainteresowanie nimi spadało z każdą stroną i tylko z racji niewielkiej objętości tekstu dokończyłam lekturę. Z jasnych punktów zostało mi jeszcze to, że autorka pośrednio odczarowała mi pojęcie mieszczańskiej moralności.

Ale mnie sentyment wziął. Nie jestem co prawda z pokolenia Pawła czy Anuli, ale przecież problemy młodych ludzi nie zmieniają się specjalnie (choć co do czasów dzisiejszych, to już nie wiem). Jest w tych felietonach Zientarowej coś ujmującego za serce, coś prawdziwego. Nawet przaśne realia PRLu nie są w stanie przesłonić przekazu tych opowieści: postarajmy się siebie zrozumieć. I lubmy się nawzajem!

Z Magdaleną Samozwaniec jest taka sytuacja, że laska wymądrza się w każdej swojej wypowiedzi, jakby wszystkie rozumy pozjadała. Po każdym jedzie, każdego poucza, każdemu służy zgryźliwą i nikogo nie oszczędza. I nie mam jej tego za złe. Uważam, że miała dryg do obserwacji rzeczywistości, zauważania irytujących, zabawnych detali w życiu i w zachowaniu ludzkim. W tym całym swoim humorystycznym moralizatorstwie jest przesympatyczna - no nie da się jej nie lubić. I gdy czytam, jak wbija szpile innym kobietom, jak ciśnie facetów, jak opowiada o stereotypach, jak - wydawałoby się - dojeżdża każdemu... to mam ochotę zbić z nią pionę. Jest w tym wszystkim autentyczna, zabawna i wnikliwa. I jeśli nie mamy zbyt dużego kołka, gdzie nie trzeba, możemy się świetnie bawić, czytając jej satyryczne miniatury.

Niemożebnie mnie te polskie dzieje ubawiły. Charakterystyka polskich władców - przednia. Moimi faworytami została królowa Bona i Zygmunt Stary. W wielu momentach miałam wrażenie, że Kabaret „Neonówka” tchnie podobną stylistyką. Czyżby sobie trochę Wiecha, z Wiecha przykaraulił? 😉 A po lekturze zostałam z gotowym zwrotem do charakterystyki postaci: „honorowy do obrzydliwości”. 😉

Z pozoru "Rajska jabłoń" to idealna powieść na lato: snuje się, nie ma wyraźnego celu, równie dobrze mogłaby się zacząć lub skończyć 100 stron wcześniej czy później. Tak naprawdę jednak jest bardzo przygnębiająca; to tragiczna opowieść o kobietach, siostrach, córkach, przyjaciółkach, które odarte z młodzieńczych marzeń i energii, starają się odnaleźć w świecie skrojonym pod mężczyzn. Jednym wychodzi lepiej, innym gorzej, jednak wszystkie lawirują, wydzierają, co mogą, usilnie próbują znaleźć miejsce dla siebie i sens. A to wszystko w cieniu pierwszej wojny światowej i czającej się już na horyzoncie drugiej...

Dla mnie jako Krakusa to książka i jej autor to pozycja KULTOWA !!! Teatrzyk miał swoją premierę w 1946 r na łamach krakowskiego tygodnika " Przekrój ", czasami czytałem, ale naturalnie dużo, dużo później. Hermenegilda Kociubińska, Alojzy Gżegżółka, Osiołek Porfirion, Prof. Bączyński, cudowne dziecko Piekielny Piotruś i pies Fafik to niezapomniani, najważniejsi bohaterowie " Najmniejszego teatrzyku świata ". To ponad 160 utworów przedstawiających w krzywym zwierciadle Polaków, ich przywary i zaniedbania, głupotę, przesadną dumę, wiarę w tradycję i ówczesną rzeczywistość. Wszystko to w humorystycznej, często absurdalnej i groteskowej formie, ale zmuszającej do refleksji !!! Koniecznie przeczytaj !!! POLECAM !!!

Kornel Makuszyński w tych mocno satyrycznych, groteskowo żartobliwych i prześmiewczych utworach osiąga wyżyny manipulowania językiem polskim. Czytając miałam wrażenie, że poznaję nieskończona ilość skojarzeń, obraźliwych metafor, ironicznych stwierdzeń i ciętej riposty. Styl pisania Makuszyńskiego urąga wszystkim dzisiejszym cenzurom poprawności etycznej, ale nieuprzedzony czytelnik dostrzeże w tym mnóstwo życzliwości do ludzi, akceptacji świata i jego słabości oraz szczerego szczerego rubasznego żartu.

Aby mieć lepszy odbiór, tę książkę najlepiej jest czytać na głos... wówczas przekaz jest atrakcyjniejszy i lepiej wczuwamy się w humor ówczesnej Warszawy - z urokami jidyszyzmów, przeplatanych gwarą warszawską. Ciekawe, czy współczesne audiobooki to uwzględniają?

Książka jest ok, ale w zasadzie trudno powiedzieć o niej coś więcej. Autorka próbuje w niej przedstawić zarys tego jak żyło się w tamtych czasach, ale sposób w jaki to robi nie jest specjalnie dynamiczny. Stąd pod koniec trochę już męczyłam się z tą książką. Fabuła - raczej niezbyt zaskakująca.

Rewelacyjna lektura, wprost nie sposób się oderwać. Kiedy widzę, że książka to wspomnienia o kimś, myślę automatycznie, że to musi być jakaś straszna nuda. Nic bardziej mylnego! Fryderyk Jarosy to absolutnie niezwykła postać, pod wieloma względami. Jak pisze Grodzieńska, jego popularność w przedwojennej Polsce można porównać do popularności Klossa w latach 60 - był rozpoznawany wszędzie gdzie się pojawił. Miał wybitną charyzmę i urok, a do tego był Węgrem, który zakochał się Polsce. Niestety był też obywatelem Austrii, co sprawiło mu gigantyczne problemy. Wspomnienia o Jarosym przeplatane są opisem losów autorki najpierw z barwnym 20-leciem międzywojennym, a następnie przerażającą wojną w tle. Jednak pewne fakty autorka skrzętnie pomija - kompletnie nic nie wspomina o tym, że od jesieni 1940 do 1942 wraz z mężem byli zamknięci w getcie, gdzie Jurandot był dyrektorem artystycznym i literackim w Teatrze Femina, a Stefania w nim występowała. Udało im się uciec w sierpniu 1942 dzięki pomocy przyjaciół. Nic w ogóle nie wspomina o swoim i męża pochodzeniu żydowskim (z którym też w żaden sposób się nie identyfikowali). To wszystko można przeczytać w książce "Miasto skazanych" wydanej dopiero - jak sobie życzyła - po śmierci Grodzieńskiej. Czytający "Niebieskiego ptaka" bez trudu zorientują się, gdzie jest dziura we wspomnieniach (losy przed i po getcie są dokładnie opisane).

Po czytanych jakiś czas temu przedwojennych i wojennych wspomnieniach Stefanii Grodzieńskiej wiedziałam, że sięgnięcie po jej kolejną książkę będzie kwestią czasu. I, stało się. Jestem po lekturze kolejnej książki tej nieszablonowej, błyskotliwej, pełnej taktu, czaru i swoistej kokieterii Artystki. Główną bohaterką opowieści jest co prawda Autorka, ale niekoniecznie wszystkie wątki i sytuacje przedstawione w tej historii, musiały się wydarzyć. Nawet Karol, w rzeczywistości, nosił inne imię. Tym razem czytelnik towarzyszy Grodzieńskiej w jej podróży sentymentalnej do jednego z prowincjonalnych polskich miast i czeka z wypiekami na twarzy na jej nie do końca przemyślane i zaplanowane spotkanie z miłością sprzed lat. Miłość ma na imię Karol, mieszka na co dzień za granicą i po szesnastu latach od ostatniego widzenia się ze Stefanią przyjeżdża do Polski i przemieszkuje właśnie w tym mieście. Są lata sześćdziesiąte XX wieku. I dalej prawie tak, jak u Joanny Chmielewskiej (tak jak pisze @Queequeg). Kłody pod nogi, piętrzące się przeszkody i przeciwności losu. Dzieje się, ale nie to, co powinno. A tego pana Kazia, to najchętniej trzymałabym pod kluczem. I to solidnym. Cóż, trzeba samemu przeczytać, by zrozumieć o czym ja piszę. PS Mimo że i te wspomnienia Grodzieńska świetnie skomponowała, to jak dotychczas pierwszą lokatę u mnie ma jej „Urodził go „Niebieski Ptak”, bo „Szarpio Afrikanske” jest tylko jedno. Kto czytał ten wie. ;)

W tym krótkim materiale przypominam wielki i, moim zdaniem, nadal zabawny zbiór utworów humorystycznych pt. Słówka Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Brakuje mi nad Wisłą współcześnie ambitniejszego poczucia humoru, wszystko jest pokryte pretensjonalnym sarkazmem albo "gruzowaniem", czy zwykłym hejtem. Jak mówiłem we wstępie nie jestem w stanie bez poczucia zażenowania oglądać kabaretów, a wychowałem się na kabaretach w trakcie festiwalu w Opolu, które jeszcze z te 20-30 lat temu starały się trzymać jakiś poziom i nie tworzyć tylko gagów nacelowanych na tani i głupi rechot. Czasem lepszą rozrywkę potrafi zapewnić powrót do czegoś tak klasycznego jak Słówka, które aż skrzą od energii, ciekawych zestawień, humoru, paradoksów. Boy-Żeleński to swoisty Mikołaj Kopernik polskiego humoru i obyczajowści w jednym. Mam nadzieję, że jego zwiększona obecność we współczesnym dyskursie, nawet jeśli motywowana jest często politycznie, pozwoli większej liczbie osób zapoznać się z bardzo ciekawą i różnorodną spuścizną po tym tłumaczu, pisarzu, badaczu, lekarzu i przede wszystkim człowieku o niespożytej energii. Swoim niewielkim materiałem chciałem włączyć się w ten prąd przypominania jego dokonań na niwie kabaretowej. Bo jakoś nie sądzę, żeby którykolwiek z kabareciarzy sam świadomie się miał odwołać do jego dziedzictwa, z wielką szkodą dla nas wszystkich. Jeśli chociaż raz się uśmiechnęłaś przy słuchaniu tego materiału, to pomyśl, co może się wydarzyć, jeśli po niego sięgniesz ;)

Hmmmm... tytuł jest mylący, bo to wcale nie są bezgrzeszne lata, lecz raczej... beztroskie i trochę urwisowate. Pierwszy rozdział jest trochę dziwny. Oprócz tego wychodzi z niego podziw autora dla Karola Dickensa i Bolesława Prusa. Drugi rozdział przedstawia zabawę sztubaków w Indian. Natomiast w trzecim rozdziale pojawiają się proste wiersze – krótkie, rymowane i satyryczne. Przy okazji Kornel Makuszyński wspomina o Henryku Sienkiewiczu i Marii Konopnickiej; oboje byli tłumnie witani przez Polaków, gdy pojawili się (nie w tym samym czasie, bo autor trylogii czyni to wcześniej) we Lwowie. Kilkukrotnie przywołuje z pamięci Leopolda Staffa i Jana Kasprowicza. Jednak to są bardzo płytkie reminiscencje znanych pisarzy, bez szczegółów, a szkoda. Pod koniec książki wspomina lakonicznie, ale z radością, o "Syzyfowych pracach" Stefana Żeromskiego (rzeczywiście, to słuszna lektura) przeczytanych przez niego z kolegami w szkolnych czasach. Stąd wynika moja niewysoka ocena. Według mnie "Bezgrzeszne lata" zasługują na ocenę: sześć i pół gwiazdki. Jednak to dziełko oddaje klimat społeczny w Galicji znajdującej się pod austriackim zaborem (najłagodniejszym spośród trzech, dlatego było tutaj tyle swobód narodowych).

Fantastyczna, świetnie opowiedziana historia. Wyraziści bohaterzy, wciągająca fabuła i doskonale odmalowana panorama życia w powojennej Polsce. Oczywiście zdarzają się wtręty komunistyczne, o kształtowaniu nowego człowieka i o tym, że wobec ojczyzny ma się głównie obowiązki, ale jest to na tyle rzadkie, że można przymknąć oko. Wojny w tej książce też prawie nie ma, jeśli kogoś dotknęła, to jedynie osób z pokolenia rodziców. Tymczasem bohaterowie są młodzi, pełni życia, żądni wiedzy - i otwarci na nowe doświadczenia. Urzekły mnie dialogi, niezwykle precyzyjne i cyzelowane, ogromnie żałuję, że są tylko fikcją literacką, bo zaiste :-) chciałabym, żeby choć raz usłyszeć ludzi, którzy zwracają się do siebie w tak wyrafinowany sposób.

Książka dla osób z poczuciem humoru. Obnaża głupotę i uczy dystansu do otaczającej nas rzeczywistości, a przede wszystkim ma dostarczyć czytelnikowi przyjemności i zabawy w czytaniu. To jeden z najwybitniejszych przykładów polskiego purnonsensu. Moim zdaniem, pomimo upływu czasu, nadal aktualny i może śmieszyć. POLECAM !!!

O tym, że mało jest w życiu rzeczy równie istotnych jak przeczytanie dobrej książki. Od czasu zaznajomienia się z Jeżycjadą mam (prawdopodobnie trochę irytujący) zwyczaj porównywania wszystkich literackich rodzin, zwłaszcza tych inteligenckich, do Borejków i nie wiem jak do tego dochodzi, ale bohaterowie Musierowicz zawsze w takich przypadkach wypadają jakoś niekorzystnie. A tutaj trzeba przyznać, że podobieństw jest sporo - mamy ojca, którego nie interesuje właściwie nic poza książkami (ale o dziwo tutaj wypada to uroczo, podczas gdy Ignacy B. w swoim oderwaniu od rzeczywistości głównie irytuje), mamy dwie córki podzielające jego pasję i przeżywające z tego powodu mnóstwo przezabawnych komplikacji, mamy matkę, która stoi trochę z boku tego całego zamieszania, ale nie udaje jej się do końca uchronić przed tym książkowym szaleństwem, a cała rodzina niemal nieustannie przerzuca się cytatami z literatury. Prezentowane są też różne podejścia do czytania, np. czy powracanie do znanych już książek nie jest stratą czasu, skoro wciąż powstają nowe, a wszystkiego przeczytać się nie da? Co ciekawe, z pewnych szczegółów da się wywnioskować, że tam gdzieś w międzyczasie musiały się toczyć obie wojny światowe, ale w ogóle nie da się tego wyczuć - pewnie dlatego, że ta rodzina właściwie do niczego (poza książkami i czytaniem) nie podchodzi szczególnie poważnie.

Historia krąży wokół relacji rodzinnych, skrywanych tajemnic i emocjonalnych zależności. Centralną postacią jest tytułowa ciotka Dee – charyzmatyczna, ekscentryczna kobieta, która pozornie scala rodzinę, a w rzeczywistości ma ogromny wpływ na losy innych. Jej „delicje” są czymś więcej niż kulinarną metaforą: symbolizują uwodzenie, kontrolę i grę pozorów.