Dżan

Ale w muzyce zabrakło czegoś, co mogłoby ucieszyć przepełnione rozpaczą serce staruszka. Odłożył więc skrzypce na miejsce i zapłakał, muzyka nie jest bowiem w stanie wyrazić wszystkiego, a biedny człowiek pozostaje zawsze ostatnim ogniwem pomiędzy życiem i cierpieniem.

Ale w muzyce zabrakło czegoś, co mogłoby ucieszyć przepełnione rozpaczą serce staruszka. Odłożył więc skrzypce na miejsce i zapłakał, muzyka...

Czagatajew patrzył w oczy matki, które odzwyczaiły się od jego widoku, wyblakły, nie płonęły już dawnym mrocznym i silnym ogniem. Chuda malutka twarz nabrała złego, drapieżnego wyrazu wskutek ciągłej udręki i napięcia, aby utrzymać się przy życiu, kiedy żyć nie warto i nie ma po co, kiedy trzeba pamiętać o swoim sercu, słuchać, czy bije, i zmuszać je do pracy. W przeciwnym razie człowiek może każdej chwili umrzeć zapomniawszy lub nie zauważywszy, że żyje, że musi za wszelką cenę czegoś pragnąć i nie spuszczać z oka samego siebie.

Czagatajew patrzył w oczy matki, które odzwyczaiły się od jego widoku, wyblakły, nie płonęły już dawnym mrocznym i silnym ogniem. Chuda malu...

Droga okrążała niewielki kurhan, na którym niedawno stał Czagatajew. Innym spojrzeniem objął teraz ów kopiec ziemi, pod którym spoczywał jakiś mały naród przemieszawszy swoje kości, utraciwszy nazwę swą i ciało, by nie stanowić już przynęty dla dręczycieli. Ciężki niewolniczy trud, wyczerpanie, eksploatacja nigdy nie wysysają samych tylko sił fizycznych – umysł ludzki, jego serce i dusza niszczeją przede wszystkim, następnie opada ciało i człowiek odchodzi w śmierć, kryje się w ziemi, jak w twierdzy lub schronie, zanim zdąży uświadomić sobie, że żył, oderwany i oduczony ciekawości życia, nawykły jedynie wierzyć, roić sny i karmić się wyobraźnią… .

Droga okrążała niewielki kurhan, na którym niedawno stał Czagatajew. Innym spojrzeniem objął teraz ów kopiec ziemi, pod którym spoczywał jak...