Profil użytkownika: Marcin

W kolejowym świecie Grabińskiego cywilizacja przemysłowa zderza się ze światem chaosu i przesądu. Kolej to jednocześnie symbol porządku i dyscypliny, jak i demonicznej siły, która może ład zniweczyć. Bohaterowie opowiadań to ludzie nieprzystosowani, można by rzec "wykolejeni", nie chcący lub nie umiejący się wpisać w panujące reguły, zwykle z powodu jakiejś traumy lub fiksacji. Pędzą ku zatracie, "ślepym torem", nieuchronnie jak rozpędzona lokomotywa bez hamulca.
Urzeka poetycki, młodopolski język Grabińskiego, w wydaniu "Dwóch sióstr" opowiadaniom towarzyszą klimatyczne ilustracje Rity Kaczmarskiej. Dość kontrowersyjna i "inwazyjna" edytorsko wydaje mi się decyzja, by wybrane przez redakcję części tekstu wyróżniać większym stopniem innym krojem pisma, mającym nawiązywać do liternictwa oznaczeń kolejowych. Zabieg pasuje raczej do artykułów prasowych, w literackiej prozie mi osobiście przeszkadza.

W kolejowym świecie Grabińskiego cywilizacja przemysłowa zderza się ze światem chaosu i przesądu. Kolej to jednocześnie symbol porządku i dyscypliny, jak i demonicznej siły, która może ład zniweczyć. Bohaterowie opowiadań to ludzie nieprzystosowani, można by rzec "wykolejeni", nie chcący lub nie umiejący się wpisać w panujące reguły, zwykle z powodu jakiejś traumy lub...

"Kryzysów Seldona nie rozwiązują jednostki, lecz siły historii" - mówi jeden z bohaterów. A jednak wydaje się, że wymowa książki jest właściwie przeciwna. To wybitna jednostka jest wcieleniem sił historii, rozpoznaje moment dziejowy i jest katalizatorem wielkich zwrotów, wielkie zbiorowości z łatwością podporządkowują się jej woli dają się sterować niemal bezwolnie.
Ukazany tu determinizm procesów dziejowych odbiera całej fabule napięcie - nie ma nic nudniejszego niż przeprowadzony bez przeszkód i komplikacji plan, sukces bez walki, bez porażek, ślepych ścieżek, bez wmieszania się "czynnika ludzkiego". A tak rozwija się plan Seldona i tak właśnie przezwyciężane są kolejne kryzysy. Bohaterowie poszczególnych rozdziałów są nie tyle ludźmi, co uosobioną "mądrością etapu". Ich przeciwnicy są z góry skazani na porażkę.
Jest też jakiś niezwykły cynizm, nihilizm wręcz, który wybrzmiewa z tej powieści. Nauka, religia, handel - wszystko to są jedynie narzędzia ekspansjii, dominacji, która jest celem samym w sobie. Jeśli dla jej osiągnięcia trzeba pogrążyć całe miliardy ludzi w fanatycznym zabobonie, to należy to uczynić. Ostatecznym celem jest bowiem imperium.
"Fundacja" jest ciekawa jako powieść, która wytyczyła ścieżkę wielu późniejszym tekstom kultury - Diunie, Gwiezdnym Wojnom, itd. Sam pomysł galaktycznego imperium i jego stopniowego upadku jest bardzo ciekawy. Powieść jest jednak właściwie bardziej fabularyzowanym wykładem socjologicznym (o kłopotliwej wymowie) niż powieścią - bohaterowie są drewniani i nudni, brak kobiet, a jeśli już jakaś się pojawia, to jest to męczący męża swoim narzekaniem babsztyl. Przebieg kryzysów naiwny, przewidywalny, nieciekawy. Po przeczytaniu tym bardziej doceniam pracę scenarzystów serialu, którzy potrafili zrobić z tego wciągającą fabułę z interesującymi postaciami.

"Kryzysów Seldona nie rozwiązują jednostki, lecz siły historii" - mówi jeden z bohaterów. A jednak wydaje się, że wymowa książki jest właściwie przeciwna. To wybitna jednostka jest wcieleniem sił historii, rozpoznaje moment dziejowy i jest katalizatorem wielkich zwrotów, wielkie zbiorowości z łatwością podporządkowują się jej woli dają się sterować niemal bezwolnie....

Dobrze mi się to czytało, bo i lubię ten okres historyczny pierwszych rzymskich cesarzy, i lubię też prozę Orbitowskiego. Wydaje mi się jednak, że to najsłabsza z jego powieści, które przeczytałem. Koncept przeplatania się Nerona z krakowskim strażakiem przełomu tysiącleci wydaje się niewyzyskany, nie mówi nam w moim odczuciu nic nowego i ciekawego ani o starożytnym Rzymie, ani o niedawnym Krakowie. Reewaluacja postaci Nerona i pierwszych chrześcijan byłaby interesująca, gdyby była śmielsza i głębsza, tu stanowi tylko jeden z pobocznych wątków. Część dotycząca Krakowa sprzed dwudziestu lat też jakby niedopracowana, Orbitowski pokazywał wcześniej, że stać go na więcej, jeśli chodzi o kreślenie obrazu ludzi z niższych warstw społecznych w okresie krótko po transformacji ustrojowej - tutaj postacie drugoplanowe niezbyt pogłębione psychologicznie, ich wątki mniej rozwinięte, wyraźnie kontrastujące z bardziej pieczołowicie zakreśloną częścią "rzymską". Chora Miłość Nerona do Poppei nie była dla mnie przedstawiona na tyle ciekawie i przekonująco, by stanowić główny wątek powieści. Ostatecznie nie żałuję czasu spędzonego z książką, czuję jednak niedosyt.

Dobrze mi się to czytało, bo i lubię ten okres historyczny pierwszych rzymskich cesarzy, i lubię też prozę Orbitowskiego. Wydaje mi się jednak, że to najsłabsza z jego powieści, które przeczytałem. Koncept przeplatania się Nerona z krakowskim strażakiem przełomu tysiącleci wydaje się niewyzyskany, nie mówi nam w moim odczuciu nic nowego i ciekawego ani o starożytnym Rzymie,...