Wietnam. Epicka tragedia 1945-1975

Udało mi się finalnie przeczytać. Zadanie nie było jednak łatwe, ponieważ książka "Wietnam. Epicka tragedia 1945-1975" to niezwykle drobiazgowe (w pewnych obszarach) studium całej wojny w Wietnamie, począwszy od zakończenia II Wojny Światowej. Mówiąc szczegółowo, mam na myśli, że jest wypełniona tak wieloma faktami i liczbami, że czujesz się, jakbyś czytał encyklopedię na ten temat. Jeśli jesteś pasjonatem historii lub kimś, kto uwielbia zgłębiać szczegóły działań wojskowych czy bitew, ta książka ma sporo do zaoferowania, a Max Hastings, brytyjski dziennikarz, historyk i pisarz bez wątpienia na tym polu odrobił pracę domową.

Paradoksalnie jednak, to objętość publikacji (ponad 1100 stron w wersji papierowej) stanowi jej istotną wadę. Jest ona po prostu za długa. Autor skupia się głównie na zbędnych szczegółach jak na przykład anegdoty o potyczkach, relacjach międzyludzkich i codziennych starciach, które są owszem historyczne, ale raczej średnio interesujące, pomijając jednocześnie naprawdę ważne wydarzenia. Wiele elementów można by w moim odczuciu sobie darować, a sama narracja dzięki temu ożywiła by się i upłynniła.

Owszem, cieszy próba całościowego przedstawienia konfliktu w Wietnamie, czyli nie tylko od momentu zaanagażowania się USA w wojnę, co przeciętny odbiorca zna dobrze dzięki kulturze masowej - Hollywood i rozlicznym, amerykańskim filmom, jak na przykład Czas Apokalipsy, czy Pluton. Autor świetnie dobrał ramy czasowe - okres 30 lat od opuszczenia Wietnamu przez wojska japońskie w roku 1945, poprzez walki partyzanckie pomiędzy Demokratyczną Republiką Wietnamu, a Francją o wyzwolenie kraju spod kolonialnej administracji francuskiej, aż do kapitulacji Wietnamu Południowego w roku 1975, ewakuacji Amerykanów i zajęcia całego kraju przez wietnamskich komunistów.

Jednakże nawet w tak rozbudowanej książce zabrakło szeregu ważnych informacji jak chociażby:

- charakter i struktura ruchów antywojennych i pacyfistycznych w USA;
- rola mediów amerykańskich w nastawieniu Amerykanów do wojny;
- rozwój taktyki, uzbrojenia stron konfliktu w miarę jego rozwoju.

Zdecydowana większość książki jest opowiedziana z perspektywy amerykańskiej, a także trochę z perspektywy Wietnamu Południowego i jeszcze mniej z perspektywy Północy. Hastings prezentuje mnóstwo materiału i szczegółów. Zawiera liczne anegdoty od uczestników, raporty i transkrypcje amerykańskich zawirowań politycznych związanych z wojną. Jednocześnie jednak ma on ewidentnie uprzedzenia i cel, który chce przekazać – antykomunistyczne, proamerykańskie siły, antyprasowe itd. Opiera się przy tym wyłącznie na źródłach zachodnich, jednak tutaj nie winiłbym go za to. Podejrzewam, że dostęp do archiwaliów wietnamskich jest wysoce utrudniony, o ile nie całkowicie niemożliwy dla badacza z zewnątrz. Niemniej jest to książka będąca kompilacją publikacji innych historyków, a w przypadku na przykład Bernarda Falla i jego „Streets Without Joy” Hastings przepisał akapit niemal słowo w słowo z tej znakomitej pracy bez podania źródła.

Publikacja praktycznie nie zawiera analizy wydarzeń, a jednocześnie nie jest chronologiczną książką historyczną w starym stylu. To głównie zbiór oklepanych opowieści i bezsensownych pochwał na temat skuteczności sił zbrojnych USA.

Rezultatem są wnioski i stwierdzenia, które nie są zgodne z prezentowanym materiałem; „zdroworozsądkowe” stwierdzenia, takie jak „żaden rozsądny człowiek by nie uwierzył…” bez żadnych dowodów na ich poparcie; wybiórcze wykorzystanie dowodów (np. użycie Agent Orange, gdzie krótko wspomina o kilku raportach na temat długoterminowych szkodliwych skutków, a jedynie podkreśla australijski raport, który stwierdza, że ​​jest on bezpieczny); niespójne traktowanie podobnych incydentów.

Na przykład określa Harkinsa jako fantastę, wierzącego w postęp militarny w 1963 roku w oparciu o fałszywe dane z rządu w Sajgonie. Nie wspomina o raportach Krulaka ani o waszyngtońskich briefingach Thompsona, ignorując łatwo dostępne dane.

Autor nie potrafi też w pełni zrozumieć ani ukazać niuansów kluczowych graczy i partii – Lê Duẩn (przywódca Wietnamu Północnego) był okrutny i bezduszny, podobnie jak komuniści w ogóle. Ale bez żadnej analizy – czy naprawdę nie dbali o swoich ludzi, których wysłali do walki? W jakim stopniu ich strategie miały na celu pozyskanie światowych mediów? Jak to możliwe, że pomimo ponoszonych dużych strat, nadal wystawiali tak zmotywowane wojska?

Natomiast Rząd Wietnamu Południowego jest po prostu przedstawiany jako skorumpowany i oderwany od rzeczywistości, a jego siły zbrojne jako nieskuteczne i niegodne zaufania.

W swoim krótkim rozdziale poświęconym Wietnamowi po wojnie, który jest dla mnie najbardziej kontrowersyjny, Hastings nadal krytykuje partię komunistyczną, podkreślając katastrofalną centralizację rolnictwa i produkcji w stylu sowieckim, ale nie analizując kosztów odbudowy kraju po wojnie, milionów hektarów ziemi zniszczonych przez Agent Orange i bomby, 3,5 miliarda dolarów niezapłaconych przez rząd USA w ramach paryskiego porozumienia pokojowego oraz skutków amerykańskiego embarga handlowego. W rzeczywistości Hastings stwierdza, że ​​Wietnam jest nadal zamkniętym, komunistycznym państwem, rządzonym przez despotycznych, starych ludzi, a odwiedzający go turyści, którzy myślą inaczej, są w błędzie i nie dostrzegają prawdziwej biedy tam panującej.

Tymczasem wystarczy niewiele badań, aby zauważyć, że poziom ubóstwa w dzisiejszym Wietnamie drastycznie spadł, a kraj ewidentnie przyjął gospodarkę rynkową, w której zarówno lokalne, jak i międzynarodowe przedsiębiorstwa działają szeroko i swobodnie i już w latach 80-tych ówczesny wietnamski rząd wdrożył w życie szereg liberalnych ustaw, jak chociażby zarządzono dekolektywizacje rolnictwa i pozwolono na prywatną działalność gospodarczą. Nie twierdzę oczywiście, że jest to najbardziej wolny czy najbogatszy kraj na świecie, ale z pewnością nie jest to szare, komunistyczne państwo, a odniosłem wrażenie, że taki jego obraz Hastings usiłuje czytelnikowi wmówić.

Oczywiście, błędne wnioski czy uproszczenia można przypisać brakowi dostępu do wietnamskich archiwów czy barierom językowym, ale tu tkwi fundamentalny problem z całą monografią autora: wszelkie przyszłe otwarcia archiwów mogą unieważnić niemal całą jego książkę, gdy pojawią się nowe zeznania i dane statystyczne.

Owszem, jeśli chcesz przeczytać szczegółowe opisy walk, to ta książka jest poniekąd dla Ciebie. Nie szukaj jednak pogłębionej analizy przyczyn konfliktów, strategii militarnej lub politycznej ani długoterminowych konsekwencji. Wszystko zostaje przytłoczone niekończącymi się opisami bitew i potyczek. Poza tym, jako zbiór prac innych autorów, jest to dobry punkt wyjścia do oceny wojny w Wietnamie w latach 1945–1975. Konfliktu, parafrazując tytuł książki, iście tragicznego.

Udało mi się finalnie przeczytać. Zadanie nie było jednak łatwe, ponieważ książka "Wietnam. Epicka tragedia 1945-1975" to niezwykle drobiazgowe (w pewnych obszarach) studium całej wojny w Wietnamie, począwszy od zakończenia II Wojny Światowej. Mówiąc szczegółowo, mam na myśli, że jest wypełniona tak wieloma faktami i liczbami, że czujesz się, jakbyś czytał encyklopedię na...