Plac zabaw

W Polinezji Francuskiej znajduje się niewielka wyspa o nazwie Makatea. W przeszłości jej największe bogactwo, fosforany, zwróciło na nią oczy świata, co doprowadziło do stopniowego wyniszczania zasobów wyspy. Dziś z trzech tysięcy zamieszkujących ją niegdyś osób zostały jedynie osiemdziesiąt dwie. Ze względu na swoje położenie, wyspa znów znalazła się na radarach świata: amerykańscy inwestorzy chcą zrealizować na niej futurystyczny projekt stworzenia autonomicznych miast. Ale to mieszkańcy Makatei mają zadecydować, czy zaakceptują tę propozycję, jako szansę na lepszą przyszłość, czy raczej odrzucą ją, jako zagrożenie neokolonialnego ucisku. Makatea ponowne splata losy dwóch przyjaciół z dzieciństwa, Rafiego i Todda, rozdzielonych w wyniku zadawnionej urazy. Poza Rafim schronienie wśród mieszkańców wyspy znalazła też dziewięćdziesięciodwuletnia pionierka oceanografii, Evelyne Beaulieu i artystka Ina Aroita. Losy tej czwórki splatają się w sięgającą całe dziesięciolecia wstecz historię o wielkich pasjach i wielkich rozczarowaniach, zachwycie nad światem i lęku przed tym, co niesie przyszłość.

„Plac zabaw” to kolejna eko-powieść Richarda Powersa, który za „Listowieść” zdobył w 2019 roku Nagrodę Pulitzera. „Listowieść” pokazała nam, jak patrzeć na świat z perspektywy drzew, natomiast „Plac zabaw” skupia się na oceanach i zamieszkujących je stworzeniach. Niemal trzy czwarte (71%) naszej planety zajmują oceany, które w odróżnieniu od lądów mają nie tylko powierzchnię, ale też niezmierzoną głębię. Richard Powers w „Placu zabaw” pozwala nam zajrzeć w tę głębię i spojrzeć na świat z perspektywy oceanu i ludzi, którzy związali z nim swoje życie.

Ale „Plac zabaw” nie skupia się jedynie na ekologii. Drugim ważnym tematem jest rozwój technologicznym, zwłaszcza postępy w rozwoju sztucznej inteligencji, przy czym autor widzi zarówno jej zalety, jak i wady. Wątki związane ze sztuczną inteligencją są na tyle futurystyczne, że wkraczają na obszar literatury science fiction, jak miało to miejsce w „Zadziwieniu” tego samego autora. Powieść porusza też kwestie kolonialne, postkolonialne i neokolonialne. Pośród tych poważnych i aktualnych tematów na pierwszy plan mimo wszystko wysuwają się ludzie, ich przyjaźnie, miłości, pasje, żale i niepokoje.

Motyw tytułowego placu zabaw i gier (oryg. Playground, gdzie play można przetłumaczyć zarówno jako zabawę, jak i grę) powraca na wielu poziomach. Ziemia jest placem zabaw dla ludzi lekceważących możliwe konsekwencje swoich czynów. Gra w szachy, a następnie w go, łączy głównych bohaterów. Oceanografów zachwyca zdolność morskich stworzeń do zabawy. A pod koniec okazuje się, że również autor prowadził z nami swego rodzaju grę, której ujawnienie każe nam spojrzeć na część przedstawionych wydarzeń z zupełnie nowej perspektywy.

„Plac zabaw” to powieść tak wielowymiarowa i wielowątkowa, że trudno uchwycić jej główny motyw, a nawet wskazać głównego bohatera. Mimo to ostatecznie opowieść Powersa składa się w spójną całość, która skłania do myślenia, pokazuje świat z nowej perspektywy i każe się zastanowić nad możliwościami i zagrożeniami związanymi z rozwojem technologii. Niezależnie od tego, czy pisze o drzewach, oceanach czy sztucznej inteligencji, Powers porusza i zaprasza czytelnika do gry, która na długo zapada w pamięć.

Agnieszka Kruk