Orzeszkowo 14. Historie z Podlasia

Coraz bardziej lubię reportaże. Zastanawiam się czy mam takie szczęście i trafiam na same dobre? Bo ten jest świetny! Bardzo dobry język i ciekawa koncepcja na skonstruowanie opowieści o kawałku historii architektury, który niemal zupełnie zniknął. Książka o tym czym jest dom i jak ważna jest przestrzeń, która nas otacza, jaki ma wpływ na nasze codzienne funkcjonowanie i co tracimy, kiedy odchodzimy od tego, co piękne i przemyślane. Jest tu cała filozofia zgodnie z którą dawniej budowano, zwracając uwagę na usytuowanie budynku w przestrzeni i zwróceniu go w odpowiednią stronę, żeby jak najlepiej wykorzystać światło dzienne. Jest i o tym, co bezpowrotnie zniknęło w czasach powojennych, kiedy tępiono oryginalność i jakość, promując budowanie od jednej sztancy z byle jakich materiałów. Niezwykła książka, która wzbudza tęsknotę za tym, co przeminęło.

Dołączam do tej grupy czytelników, na których książka nie zrobiła dużego wrażenia. Niestety, tematyka jak najbardziej ciekawa, ale zagłuszył ją gąszcz cytatów, dygresji, przemyśleń autorki. Mnie również długa litania nazwisk Łemków, Żydów, Rusinów wydała się zabiegiem nie do końca udanym. Z jednej strony rozumiem, pani Monika Sznajderman chciała uczcić pamięć tych ludzi, ale natłok informacji o byłych mieszkańcach Wołowca sprawił, że te nazwiska nie zostały w mojej głowie, czytałam machinalnie i nie powtórzyłabym żadnego z nich. Styl autorki jak dla mnie był nie najłatwiejszy, przeskakiwała z jednej wojny do drugiej, bez zachowania chronologii. Opisy Beskidów piękne, widać że autorka kocha tę ziemię, ale w przypadku reportażu wolę prosty, powściągliwy język. No i jeszcze zdjęcia, bez opisów, nie bardzo pasujące do tekstu. Trochę jestem rozczarowana, byłam przekonana,że książka mnie porwie , niestety nie tym razem.

Co to właściwie jest? Ni warszawski pies, ni podlaska wydra... Wolę nie patrzeć na tę książkę jak na reportaż, bo w tej kategorii wypada tak sobie. Broni się jako pamiętnik z podróży, który dobrze się czyta, i którego wartością dodaną są opowiedziane przez napotkanych ludzi historie ze światów odległych w czasie, a często i przestrzeni. Ze światów, których już nie ma albo powoli, ale nieuchronnie wymierająch, jak wsie przy granicy, w których umierają nie tylko starzy ludzie, ale i stare domy. Ba! - nawet cmentarze umierają... Ale są i wątki bardziej współczesne. Autorka odnotowuje nawet niekiedy, że i na przygraniczne wsie dociera czasem XXI wiek... Część poświęconą Wschodowi uważam generalnie za ciekawszą. Zachód jest tu trochę jakby na przyczepkę. Szkoda, że fotografii jest niewiele i nie pozwalają one zidentyfikować ani osób, ani miejsc. Taka anonimowość może i jest wygodna dla autorki i wydawcy (przy symbolicznych kadrach typu zbliżenie na spracowane dłonie zgoda na publikację wizerunku, nazwiska czy nazwy wsi nie jest potrzebna), ale moim zdaniem książka traci przez to na wartości dokumentalnej. Pomysł na podróż z fotografią był ciekawy, acz Autorka chyba tej książki nie planowała, stawiając na osobiste doświadczanie świata Człowieka Pogranicza. Mimo pewnych mankamentów uważam, że warto przeczytać. Gdyby nie brak podsumowania / syntezy czy jakiejś zauważalnej pracy badawczo-analitycznej, ocena by była wyższa. I gdyby nie to, że właśnie kończę czytać po raz drugi książkę "Wieczny początek. Warmia i Mazury", z której też poznaję losy ludzi, którymi targała historia, ale jednak to już wyższa liga, niż prosta strategia "opiszę, co mi się przydarzyło, i co usłyszałam od ludzi".

Bardzo ciekawa książka, pod względem poruszanego tematu, polskiej obecności na ziemiach odzyskanych po 2 wojnie światowej. Autorka włożyła ogromną ilość pracy, przestudiowała liczne archiwa, rozmawiała z ludźmi, można dowiedzieć się wiele na temat współżycia dawnych mieszkańców i ich własności z nowymi właścicielami, często przypadkowymi. Jednak momentami książka się wlecze, zapętla w mało istotne meandry, gdzieś gubi temat rozdrabniając się na błahe drobnostki. Ujmuje to całości odbioru lektury, który z przyjemnej wędrówki po terenach zmienia się momentami w gehennę. I zdecydowanie jak pisali inni, na mniejszej ilości papieru byłaby bardziej przystępna.

Kolejna już raz przyglądam się życiu zwykłego człowieka, który postawiony wobec trudnych wyborów staje się do bólu konformistą żyjącym zgodnie z oczekiwaniami innych ludzi. Książka pokazuje pewien psychologiczny mechanizm głęboko zakorzeniony  w człowieku, z którym spotkałem się już w wcześniej w opracowaniu Christophera Browina „Zwykli ludzie: 101. Rezerwowy Batalion Policji i "ostateczne rozwiązanie" w Polsce”. Tamta książka kapitalnie ujawniła ile zła może się kryć w człowieku jeśli zostanie postawiony w okolicznościach, które to zło ujawnią, jeśli oczywiście wola człowieka nie będzie się chciała temu sprzeciwiać. Historia Alfreda Trzebińskiego jest co do tego mechanizmu zbliżona ale pokazuje coś jeszcze – ogromną słabość jego charakteru. Nie widziałem tutaj, żeby miał własne zdanie, a nawet jeśli to nie bronił go kiedy miałby się konfrontować z innymi. Dowartościowywał się poprzez władzę jakiej mu chaos wojny udzielił, ale nie szukał i nie rozwijał tego kim naprawdę jest. Smutne. Sama książka miejscami nurząca i trochę rozwlekła, ale chyba było to potrzebne aby przyjrzeć się życiu człowieka, który do końca chyba wierzył, że przywołane w tytule dzieci otoczył opieką umniejszając ich cierpieniu.

Anna Tomiak napisała kapitalną książkę, w której opowiada o Juracie – jednej z najbardziej uroczych miejscowości półwyspu helskiego. Na szczęście nie zaczyna swojej opowieści od czasów współczesnych, nie pokazuje dzisiejszego sposobu wypoczywania nad Bałtykiem, lecz cofa się znacznie dalej, do lat 30. ubiegłego wieku. Autorka ukazuje początki Juraty, opisując, jak zwykła rybacka wioska stała się miejscem wyjątkowego, wręcz snobistycznego wypoczynku. To właśnie ta transformacja sennej okolicy w przestrzeń spotkań intelektualistów i ludzi kultury sprawiła, że Jurata zyskała status prestiżowego kurortu. Autorka doskonale oddaje ducha epoki Polski międzywojennej, pokazując relacje społeczne i atmosferę, jaka panowała w kraju w tamtym okresie. Przedstawia nie tylko tych, którzy odpoczywali – a byli to naprawdę wielcy: politycy, artyści, ludzie kultury – ale również zwykłych mieszkańców, którzy od pokoleń żyli w swojej wiosce, a nagła zmiana otoczenia wymagała od nich odnalezienia się w nowej rzeczywistości. Czasy PRL może nie były szczególnie łagodne dla tego morskiego uzdrowiska, ale również miały swój unikatowy urok i nadal stanowiły miejsce spotkań elity politycznej oraz artystycznej, co nadawało Juracie wyjątkowości. Sporo miejsca autorka poświęca także działalności hotelarskiej i biznesowej, szczególnie interesująco opisując okres międzywojenny oraz rolę kapitału żydowskiego, który znacząco inwestował w branżę hotelarską tamtych czasów. Narracja prowadzi czytelnika aż do współczesności, opisując m.in. ośrodek prezydencki w Juracie. Książka stanowi świetne podsumowanie tego, jak zmieniały się wakacyjne zwyczaje Polaków i czym jest luksus na polskim wybrzeżu. Dla wszystkich miłośników morza będzie to doskonała, pełna ciekawostek lektura, idealna na zimowe, grudniowe dni.

Autorka potrafi w sposob skrotowy i przejrzysty nakreslic tlo historyczne ,by potem przejsc do zasadniczego tematu . Opisuje relacje polskich Zydow w Izraelu,antagonizmy miedzy nimi, zapoznaje z popularnymi osobami, duzo tez wskazowek co do ksiazek,ktore poszerza horyzonty. Ja z trudem robilam przerwy,by wziac szklanke herbaty.

„Granica” Kapki Kassabovej to niezwykła podróż – zarówno w przestrzeni, jak i w czasie. Autorka, łącząc elementy reportażu z osobistą refleksją, zabiera czytelnika w rejony pogranicza Bułgarii, Grecji i Turcji – miejsca, gdzie splatają się historie narodów, kultur i religii. To jednak nie tylko zapis reporterskiej wędrówki, lecz także głęboko intymna opowieść o powrocie do korzeni, o próbie odnalezienia siebie poprzez kontakt z krajobrazem dzieciństwa i jego duchami. Kassabova w sposób niezwykle subtelny konfrontuje swoje wspomnienia z rzeczywistością współczesną. Powraca do miejsc, które kiedyś tętniły życiem i magią, a dziś często są zapomniane, pełne cieni przeszłości. W tej konfrontacji tkwi główne napięcie książki – między pamięcią a teraźniejszością, między nostalgią a świadomością nieuchronnego przemijania. Autorka nie ucieka od melancholii, ale też nie popada w sentymentalizm. Jej spojrzenie jest uważne, pełne zrozumienia i czułości. „Granica” to także fascynująca opowieść o miejscu, w którym przecinają się nie tylko granice państw, ale też ludzkich losów i historii. Kassabova pokazuje, jak przeszłość – zarówno ta wielka, historyczna, jak i ta mała, prywatna – odciska swoje piętno na współczesności. Spotykamy tu ludzi, którzy żyją w cieniu dawnych wydarzeń, wciąż próbując odnaleźć swoje miejsce w świecie nieustannie się zmieniającym. To książka o styku kultur, o pamięci, ale też o samotności i potrzebie przynależności. Ogromnym atutem „Granicy” jest styl autorki – delikatny, wyważony, momentami poetycki. Kassabova potrafi jednym zdaniem oddać atmosferę miejsca, emocję chwili, piękno lub smutek krajobrazu. Jej proza działa na wyobraźnię i zmysły, wciągając czytelnika w rytm podróży, która staje się medytacją nad czasem, przestrzenią i tożsamością. To książka, która pozostaje w pamięci na długo – mądra, poruszająca i napisana z prawdziwą literacką wrażliwością.

"U was, jak dzieciak na asfalcie rysuje dom, to szuka choćby kawałka cegły, żeby dach pokolorować na czerwono!" - to odkrycie mojej zdziwionej kuzynki, która w latach 90-ych przyjechała do nas z "centrali". Wiedziałam, że u nich na Mazowszu królował biały pustak i dachy ze szlachetnego, szarego eternitu, ale nigdy nie zastanawiałam się nad tym, dlaczego dachy zawsze koloruję na czerwono. To było naturalne: trawa - zielona, woda - niebieska, dach - czerwony... Z perspektywy małej ojczyzny pewne rzeczy są oczywiste. Jak pagórki. Kuzynka żaliła się na nie, że niby widok zasłaniają. Mnie było żal jej, że ma u siebie nudny krajobraz, płaski jak stół, i żadnej przyzwoitej górki do zjeżdżania na sankach. Warmia i Mazury. Katolicy i protestanci. Polacy i Niemcy. Tutejsi i napływowi. Podziały wydają się takie proste i wygodne. Ale już pierwsza z opisanych w książce historii pokazuje, że życie weryfikuje i burzy te budowane przez nas regularne konstrukcje tworzone "pod linijkę". W takich miejscach jak Warmia czy Mazury ktoś z nazwiskiem na "-ski" mógł czuć się Niemcem, ktoś o niemieckim nazwisku mógł czuć się Polakiem. Mazurskim ewangelikom zdarzało się chodzić na pielgrzymki do sanktuarium maryjnego w Świętej Lipce. Wioska zamieszkała wyłącznie przez Polaków mogła w plebiscycie w 100% opowiedzieć się za dobrze sobie znanymi Prusami Wschodnimi, a nie za odległą Polską. Warmiacy i Mazurzy, przez Niemców nazywani "Polaczkami" po wojnie byli przez przybyszów z "centrali" nazywani "Szwabami". Niemcy, którzy po wojnie wyjechali do Niemiec mogli czuć się tam obco. Były wyjazdy, ale i powroty, choć często nie było już do czego wracać. Pokręcone to wszystko i tragiczne. Książka Beaty Szady jest bardzo głęboko zakorzeniona w moich rodzinnych stronach. Gdybyście wiedzieli, jak pięknie wygląda plaża w Kikitach, gdy się o zachodzie słońca nadjedzie od Biesowa... Tym bardziej mnie cieszy, że jest to książka dobrze napisana, którą pochłonęłam już dwa razy nie tylko dlatego, że potwierdza to, co słyszałam na własne uszy od starszych. Autorka świetnie pokazuje specyfikę regionu. Nie tylko opisuje zawiłe losy rodzin, ale i porusza trudne kwestie jak gwałty przez radzieckich "wyzwolicieli", bandycka działalność szabrowników tuż po wojnie, siłowe przejmowanie przez katolików kościołów poewangelickich a także sprawy bardziej współczesne, jak niszczenie tradycyjnej architektury czy napływ "nowych", którzy chcą zachowywać stare i tworzyć nowe w swojej wybranej małej ojczyźnie. W książce zawarła też przydatną ściągę dla barbarzyńców, którzy nie odróżniają Warmii od Mazur. Pracę włożoną przez Autorkę doceniam również z jeszcze jednego, przyziemnego powodu: doskonale rozumiem, jak trudno jest przemieszczać się na warmińskiej prowincji, gdy się "dla dobra ludzkości" nie prowadzi samochodu. Dotarcie rowerem do miejsc i rozmówców mieszkających na wygwizdowie wymagało sporo wysiłku. Serdecznie pozdrawiam z warmińskiej kolonii 1,5 km od przystanku, na który rzadko coś przyjeżdża, łącząc się w bólu, ale bez nadziei, że sytuacja ulegnie poprawie. PS. Błagam, nie mylcie Warmii z Mazurami. To zbrodnia, z którą równać się może chyba tylko pomylenie Zagłębia ze Śląskiem.

Książka Adama Robińskiego,, Kiczery. Podróż przez Bieszczady '' wydaje mi się nierówna, stąd mój dylemat: dać 7 czy 8 gwiazdek. Zdecydowałam się jednak na wyższą ocenę, ponieważ mimo wszystko podczas czytania poczułam tę niesamowitą magię Bieszczadów.Adam Robiński bardzo sugestywnie pokazał wszystkie uroki tych gór, przede wszystkim zielone przestrzenie dające poczucie wolności , nieujarzmioną naturę w którą człowiek nie ingerował i budzące wyobraźnię pozostałości po zlikwidowanych łemkowskich i bojkowskich wioskach . Tylko dzikie sady , ślady po studniach czy zręby chat wskazują na to, że kiedyś te miejsca żyły. Bieszczady mają niezwykły klimat i autorowi udało się go uchwycić. Ale książka ma też swoje minusy, nie rozumiem niektórych dygresji , początek zupełnie mnie nie zachęcił, rozumiem,że Bruce Chatwin jest ważnym pisarzem dla autora, ale czy czytelników interesuje ten wątek? Nie wiem, mnie na pewno nie. Na szczęście walory ,, Kiczerów '' biorą górę nad minusami, więc nie warto się zrażać . Dobra lektura dla wszystkich , którzy tak jak ja są zauroczeni Bieszczadami.

Przeczytałem "Naddniestrze..." zaraz po lekturze książki "Łódź. Ziemia wymyślona" Błażeja Ciarkowskiego. Mimo że obydwie opowiadały o niewielkim obszarze na mapie Europy, zostało to zrobione na dwa zupełnie różne sposoby. Może brakuje mi wyobraźni, ale znacznie bardziej podobał mi się pomysł Piotra Oleksego na przedstawienie Naddniestrza. Chciałem poznać historię tego parapaństwa i właśnie to otrzymałem. Tak samo było z przyczynami jego powstania, przebiegiem walki o nie z Mołdawią i jego późniejszymi losami. Dodatkowo, można dużo dowiedzieć się o życiu obecnych mieszkańców Naddniestrza oraz o tym, dlaczego ich ojczyzna wciąż istnieje i prawdopodobnie będzie istnieć dalej. Nie ma tutaj fajerwerków, ani sprawnych chwytów stylistycznych, zdania są krótkie i rzeczowe (choć czasami aż za bardzo, przez co brzmią jak z telegramu), ale wydaje mi się, że większość ludzi właśnie tego się spodziewa, tak jak ja.

Gdyby sugerować się tytułem, temat książki można by porównać do góry lodowej. Patrzysz na to co wystaje nad taflę wody i myślisz: wiadomo o czym to będzie. Tymczasem dostajesz wszystko to, co kryje się pod lustrem oceanu. Jest to książka nasycona treścią, pozbawiona narracji (w kontekście narzucania interpretacji). Olbrzymie uznanie należy się za oddanie głosu świadkom i uczestnikom wydarzeń. Dlatego naprawdę warto zajrzeć pod lustro wody.

XX-lecie międzywojenne - mając świadomość cieni, skupiam się na blaskach i bywam nieobiektywna w ocenie tego okresu. Gdy 11 listopada orkiestra 8. FOW gra hymn myślami jestem gdzieś tam w roku 1918. W taką też podróż zabrały mnie autorki tej książki - Kresy II RP. Pińsk i flotylla rzeczna, Brześć, Janowa Dolina i Zaleszczyki… pachnące morelami, mające ambicje zostania polskim zagłębiem winiarskim- zabrakło czasu by zrealizować te plany i nie tylko te. Udana to była podróż.

Książka o tym, jak Zakopane z wioski liczącej parę chat stawało się turystycznym kurortem. Szkoda, że tak niewiele jest tu o samych Tatrach. Najwięcej za to - widać, że to konik autorki - o obyczajowości i zwyczajach społecznych końca XIX wieku. Agnieszka Lisak dość sztywno trzyma się też cezury czasowej, przez co rzadko zahacza o wydarzenia już z XX wieku, ale rozumiem, że wtedy książka musiałaby być dwa razy grubsza. :) Na pewno warto polecić tym z Was, którzy są ciekawi skąd wzięło się umiłowanie górali do "dutków" i konnych bryczek. :)

Bardzo dobra pozycja, merytoryczna. Osią książki są lata komunistycznej Bułgarii z odniesieniami do współczesności. Każdy rozdział z odrębna historia ale całość mocno spójna. Całość mocne 9, polecam każdemu, kto lubi tematykę polityczno - kulturową Europy Środkowo-Wschodniej.

To wstrząsająca i niezwykle uczciwa próba zmierzenia się z rodzinną przeszłością naznaczoną przemocą i milczeniem. Autor z ogromną delikatnością, ale też odwagą odsłania historię ofiary, której odebrano nawet prawo do grobu. Książka pokazuje, jak pamięć prywatna splata się z historią XX wieku i jego zbrodniami. Siłą tej opowieści jest powściągliwy, niemal surowy styl, który potęguje emocjonalny ciężar faktów. To lektura trudna, ale niezwykle ważna — ucząca odpowiedzialności za pamięć

Powrót do czasów, których może nie pamiętam ale jakoś żywo były obecne w naszej rodzinie. Aleksandra Boćkowska wróciła do tamtych czasów w dość zaskakujący sposób, a mianowicie wybrała się na prowincję by spojrzeć na jeden z najbardziej przełomowych momentów naszej historii z tej właśnie strony. Głos mają więc ci, którzy zwykle w debacie nie słychać ani nie widać. Małe miasta i miasteczka, wsie i przysiółki; robotnicy i inteligenci, chłopi i bezrobotni, a także wszelkiej maści lokalni urzędnicy i politycy oraz przedsiębiorcy. Każdy zachował własną perspektywę, ale nie jednolitą. Obserwując to samo widzieli różne rzeczy, i do nich wracają. Książka nie jest może rewelacyjna, ale całkiem fajnie przybliża ówczesne emocje.

Lepiej być Polakiem, Rusinem , Bojkiem czy Ukraińcem? Mówić po polsku czy ukraińsku? Lepiej mieć za sąsiada Ukraińca czy Polaka. A co z mieszanymi rodzinami? Na te pytania nie ma dobrych odpowiedzi teraz i nie było ich wtedy - w roku 1947, gdy rozpoczęto Akcję Wisła- przymusowe wysiedlenia z Bieszczad. W nieznane. Nie było ważne jakim językiem się posługujesz, jaką wiarę wyznajesz. A po latach - sentymentalne powroty na ziemie, gdzie po dawnych mieszkańcach " zostały tylko kamienie". Bardzo dobry reportaż. Przeczytajcie.

Zbiór reportaży, w których wędrujemy po różnych czasach w historii Turcji, poznajemy jej wielokulturowość, zróżnicowanie geograficznego położenia kraju, ludzi i rozwoju kulturalno-społecznego. Jedne są bardziej osobiste, inne ogólnie zarysowują wydarzenia, by przybliżyć Turcję czytelnikowi. Dla mnie to ciekawy zbiór, który ukazuje współczesną Turcję, czasami może zbyt subiektywny, ale całość może zachęcić do poznania się bliżej z tym rejonem świata.

Gdy pracownicy huty za swoją pracę otrzymają pieniądze to wydają je na miejscu, w swoim mieście. To tworzy dodatkowe miejsca pracy. Duży zakład pracy znaczy dla miasta wiele a gdy się zamyka z miasta ucieka życie, które do tej pory toczyło się wokół huty, przędzalni, odlewni czy kopalni. Wie o tym dobrze Zawiercie i wiele innych podobnych miast. O tym jest ta książka. O transformacji, która skrzywdziła miasta takie jak moje rodzinne Zawiercie. Z Warszawy takich małych i średnich miast nie było widać. Wiele rządów miało takie małe miasta gdzieś. Siedząc w dużym mieście nie widać jak mniejsze miasto niszczeje. Ile zakładów pracy zostało bezsensownie zamkniętych bo akurat w danym momencie przynosiły stratę?!! Ile mogło zostać uratowanych gdyby trochę lepiej nimi zarządzić a nie sprzedawać za grosze? Nie mogę pozytywnie się wypowiadać o takim planie Balcerowicza. Wzięliśmy z kapitalizmu to co najgorsze w latach 90 tych a raczej zostaliśmy oszukani. Dziś Polacy kupują niemieckie produkty w niemieckich sklepach, jeżdżą niemieckimi autami i pracują w niemieckich firmach. Diora, Unitra, FSO, Star, Jelcz, Ursus, Elwro - gdzie to wszystko dziś jest? 19 s